رواج عطارباشی‌ها در روزگار تحریم دارو

تازه شعبه دوم را باز کرده‌اند. شریک برادر بزرگ‌ترش است. مرد جوان می‌گوید از داروهای‌ گیاهی هیچ سررشته‌ای ندارد تا به ما در خصوص راه اندازی یک مغازه عطاری مشاوره بدهد. به نظر می‌رسد راست می‌گوید، چون قیمت‌ها را هم روی کاغذ برایش نوشته‌اند. می‌گوید: اگر سؤالی درباره گیاهان دارویی دارید،باید با برادرم صحبت کنید.
بر خلاف این اعتراف اما او برای مشتری‌ها نسخه‌های پر و پیمانی می‌پیچد. در چند دقیقه‌ای که ما در مغازه‌اش بودیم او برای بیماری‌های مختلف نسخه پیچید؛ نسخه‌هایی که پزشکان متخصص نیز بدون انجام آزمایش نمی‌توانند درباره‌شان اظهار نظر کنند. او برای مرد جوانی که می‌گفت احساس خستگی مفرط دارد چند گیاه را مخلوط کرد و گفت دچار کبد چرب شده است.
این روزها در مغازه‌های عطاری کم نیستند فروشندگانی که خود را علامه دهر می‌دانند و برای تمام مشکلات مردم دارو تجویز می‌کنند.
به نظر می‌رسد مرد جوان متخصص پوست و مو هم هست، چون او برای دو خانم که به دنبال درمان جوش‌های روی صورتشان هستند از گیاه آلوئه‌ورا حرف می‌زند و توضیح می‌دهد با استفاده از این گیاه و چند مواد دیگر چگونه می‌توانند کرم شفابخشی درست کنند که حتی با استفاده از آن، سردردهایشان نیز خوب شود.
وقتی مشتری‌ها مغازه را ترک می‌کنند مرد جوان به من می‌گوید: راز فروش داروهای گیاهی همین چرب‌زبانی است، چون مردم دوست دارند برایشان با آب و تاب از گیاهانی حرف بزنی که می‌تواند بیماری‌شان را در کوتاه‌ترین زمان ممکن درمان کند.
گول تبلیغات را نخوریم
گرانی دارو از یک سو به عنوان نقطه‌ضعف فرد بیمار و تبلیغات بی‌امان شبکه‌های ماهواره‌ای و اجتماعی درباره مفید بودن داروهای گیاهی در درمان چاقی، لاغری، ترک اعتیاد و مشکلات جنسی، باعث خرید داروهای گیاهی و رشد فروش آنها شده است؛ داروهایی که اگر آنها را هم درمان کننده و مفید بدانیم، اما در تهیه و توزیع امروزی آنها باید شک کرد، تقاضا که بالابرود، تولید هم باید افزایش یابد، افزایش تولید گیاهانی که به زمان و آب و خاک مناسب نیاز دارند، چگونه در کمترین زمان و در گلخانه‌ها رشد می‌کنند و همان خاصیت را دارند؟ زمانی که این سؤال را با فروشنده یکی از عطاری‌های جنوب غرب تهران مطرح می‌کنم، او جواب قانع‌کننده‌ای ندارد، اما برایم توضیح می‌دهد: بعضی از همکاران یا حتی تولیدی‌ها از طعم دهنده‌های گیاهی در تولید داروی گیاهی استفاده می‌کنند یا حتی گیاهی را به جای گیاهی دیگر می‌فروشند. اما بیمار تغییروضعیت و بهبود را حس می‌کند. او بحث را به گفتاردرمانی ربط می‌دهد و تاکید می‌کند: با حرف زدن و تبلیغ به بیمار می‌توان تلقین کرد با استفاده از گیاهان درمان می‌شود.
موج‌سواری با شایعه
بیشتر فروشندگان مغازه‌های عطاری به مشتری هایشان می‌گویند شاید دوره درمانی که آنها تجویز می‌کنند طولانی‌تر از استفاده از داروی شیمیایی باشد، اما از نظر قیمتی و عوارض جانبی، بهتر از هر نوع درمانی است. اینها را فرزاد، فروشنده یکی از عطاری‌های حوالی میدان ونک می‌گوید و ادامه می‌دهد: عطاری ما در نزدیکی چند بیمارستان و ساختمان پزشکان است. مردم زمان خروج از این مراکز درمانی به ما مراجعه می‌کنند. گلایه از قیمت دارو همیشه اولین حرف آنها با ماست. معمولا مردم برای جایگزین کردن مصرف داروهای گیاهی با شیمیایی از ما اطلاعات می‌گیرند.
مرد میانسال می‌گوید خیلی از افرادی که به ما مراجعه می‌کنند می‌گویند دیگر توان خرید دارو و تهیه آن از محل‌هایی مانند ناصر خسرو را هم ندارند. آنها از این می‌ترسند که برای درمان هزینه کنند، اما نتیجه نگیرند، به همین خاطر ترجیح می‌دهند از گیاهان دارویی استفاده کنند.
اگر از او درباره وضع مالی ساکنان منطقه‌ای که مغازه‌اش در آن قرار دارد بپرسید و این‌که می‌توانند براحتی دارو تهیه کنند، می‌گوید: خیلی‌ها این روزها به بازار دارو بی‌اعتماد شده‌اند، چون شایعه شده با گران شدن مواد اولیه دارو و تحریم‌ها خیلی از شرکت‌ها از مواد نامرغوب استفاده می‌کنند و برخی نیز داروی تقلبی دست مشتری می‌دهند.
آشفته بازار دارو سبب شده بسیاری از بیماران و خانواده هایشان برای تهیه داروی مناسب دچار مشکل شوند. این مشکل که نتیجه کم‌کاری برخی مسؤولان و مدیران است شرایط را برای سوءاستفاده فرصت طلبان مهیا کرده است به همین دلیل باید از مدیران وزارت بهداشت خواست با کنترل بازار دارو شرایط را برای فعالیت فرصت‌طلبان محدود کنند.

بازی با جان و جیب بیمار
آرمان زرگران، مشاور بین‌المللی دفتر طب ایرانی وزارت بهداشت و درمان هم درباره طب سنتی ایرانی و داروهای گیاهی به جام‌جم می‌گوید: منظور از طب گیاهی بیشتر استفاده از گیاهان برای درمان است، در حالی که منظور از طب سنتی و ایرانی یک ساختار و سیستم درمانی با استفاده از طب ایرانی است که در آن از گیاهان دارویی هم استفاده می‌شود. در نتیجه این دو مفهوم الزاما یکی نیستند ولی نقاط مشترکی دارند. متخصص داروسازی سنتی با اشاره به تخلف و تجویزهای خطرناک برخی عطاری‌ها می‌افزاید: عطاری‌ها به هیچ عنوان اجازه تجویز دارو ندارند و این خلاف قانون است. عطاری‌ها طبق تعریف کاربردی باید فقط محل عرضه گیاهان دارویی باشند. آن طور که او توضیح می‌دهد بین گیاه دارویی با داروی گیاهی تفاوت وجود دارد، به شکل علمی به گیاهانی که خاصیت دارویی دارند، گیاهان دارویی گفته می‌شود مانند پونه و نعنا. اما منظور از داروی گیاهی، گیاهانی است که ترکیب و فرموله شده و به شکل قرص و شربت درآمده‌اند.
زرگران، تجویز و ترکیب و فروش داروی گیاهی از سوی عطاری‌ها را غیرقانونی و خطرناک می‌داند و می‌گوید: اگر عطاری غیر از فروش گیاهان دارای خاصیت دارویی، هر اقدام دیگری را در زمینه ترکیب دارو، تجویز یا ورود به طب سنتی و ایرانی انجام دهد، متخلف است.

عوارض گیاهان دارویی
این تصور که داروهای گیاهی عوارضی ندارند، اشتباه است. محبوبه آشناور، کارشناس گیاهان دارویی و طب سنتی نیز این واقعیت را تایید می‌کند و به جام‌جم می‌گوید: گیاهان دارویی بی عوارض نیستند و قطعا مصرف خودسرانه آنها بیمار را دچار مشکل می‌کند.
او ادامه می‌دهد: در شرایط امروزی که فروشنده‌ برخی عطاری‌ها بدون هیچ اطلاعاتی در نقش کارشناس داروهای گیاهی ظاهر می‌شوند و از ترکیبات گیاهان، معجون‌هایی را برای سلامت تهیه و تجویز می‌کنند، باید بیشتر مراقب بود.
آشناور با اشاره به این‌که عطاری‌های باسابقه و قدیمی بر اساس اطلاعات درست و تجربیات، مصرف گیاهانی را توصیه می‌کردند، ادامه می‌دهد: نظارت ضعیف بر عملکرد عطاری‌ها باعث تقلب‌های زیادی در صنعت گیاهان دارویی شده است. از همین رو برخی شرکت‌ها برای جلوگیری از این تقلب‌ها اقدام به تولید داروهای گیاهی که همان داروهای تهیه شده از گیاهان مفید برای سلامت است، می‌کنند. اما مردم بیشتر به شکل فله‌ای این گیاهان اعتماد می‌کنند و همین زمینه را برای سوء‌استفاده باز می‌کند.
آن‌طور که آشناور توضیح می‌دهد باید بین طب سنتی، اسلامی و توصیه‌های عطاری‌ها تفاوت قائل بود، هرچند سودجویان این صنعت از هر راهی که بتوانند به دنبال کسب درآمد هستند و خود را کارشناس همه امور می‌دانند.

بهنام اکبری

جامعه