حسین کعبی: وقتی فیگو را در جام جهانی زدم....
ما در دنیای عجیبی زندگی می کنیم
:
دنیایی تاریک و ناآشنا که باورش برای ذهن ما بسیار سخت خواهد بود؛ اما زمانی که نور کوچکی بر این تاریکخانه افکنده شود عظمت ذهن انسان خود را بیش از پیش نشان خواهد داد.
ما در حالی که در گوشه ای پرت ، کوچک و دور افتاده در جهان ایستاده ایم ، توانسته ایم به نقطه ای از دانش برسیم که در باره ماهیت جهان اظهارنظر کنیم و این توانایی انسان است. امروز دانشمندان در خصوص ماهیت های نادیدنی جهان خود صحبت می کنند و این شکوه دانش است.
بر مبنای مشاهدات هابل و کشف انبساط عالم بود که نظریه انفجار بزرگ مطرح شد. جورج گاموف این نظریه را گسترش داد. به این ترتیب یکی از بهترین نظریاتی که تا کنون برای تعیین وضعیت ما در عالم ارائه شده است ، صورت بندی شد. بر مبنای این مدل جهانی ، دنیایی که ما در آن زندگی می کنیم در لحظه ای که حدودا 13.7 میلیارد سال با ما فاصله دارد، در پی رویدادی دگرگون کننده و آشوبناک از نقطه ای بسیار داغ و بسیار چگال متولد شده است.
این نظریه بیان می کند که در این نقطه از فضا زمان - تمام آنچه به نام جهان مادی می شناسیم ، شامل مکانی که در آن تمامی کهکشان ها، ستارگان و سحابی ها قرار دارند، به همراه زمانی که آن را می شناسیم در نقطه ای بسیار کوچک متمرکز بوده است و در اثر رویداد انفجار بزرگ یا Big Bang یا مهبانگ به وجود آمده است. این نقطه و موقعیتی که این رویداد در آن رخ داده ، نقطه ای است که از نظر علمی قدرت توصیف آن را نداریم. بله درست خواندید از نظر علمی این نقطه دارای خواصی است که به آن اصطلاحا نقطه تکین یا Singularity می گویند. دراین نقطه که علاقه مندان ریاضیات بخوبی با آن آشنا هستند، تمام قوانین ریاضیات و فیزیک که برای توصیف جهان به کار می بریم فرو می ریزند و تنها پس از گذشت کسر بسیار کوچکی از ثانیه است که قوانین شکل می گیرند و دست به توصیف جهان می زنند. به طور خلاصه ، مجموعه رویدادهای پس از این لحظه را می توان این گونه تصویر کرد.
با اتفاق افتادن این رویداد فضا - زمان شروع به گسترش کرد و کم کم چگالی و دمای آن کاهش یافت و به این ترتیب فرصتی پدید آمد تا ذرات بنیادی شکل بگیرند و پایدار بمانند. با گذشت زمان ابعاد فضا تا حدی گسترش یافت که این ساختارها می توانستند به دلیل کاهش دما و چگالی به ساختارهای پایدار برسند و این گونه بود که هسته نخستین اتمها و ملکول ها شکل گرفت و تنها پس از آن بود که ابرهای هیدروژنی در عالم گسترش یافت و فرایند تولد ستاره ها و کهکشان ها در جهان آغاز شد و هنوز هم ادامه دارد.
اما پرسش مهمی با مرور این ساختار و نظریه ظهور می کرد و آن این که اگر انبساط عالم ناشی از ضربه انفجار اولیه باشد، باید پس از مدتی این انرژی کم و بی تاثیر شود و در عوض ، در اثر افزایش جرم جهان شروع به انقباضی دوباره کند تا بار دیگر به همان نقطه بازگردد به دست آوردن برخی شواهد تجربی نشان داد این انبساط هنوز هم ادامه داد و به همین دلیل بسیاری سعی کردند دلیلی برای این انبساط غیرعادی به دست آورند.
|
هابل و انبساط عالم بر فراز قله های سرد مونت ویلسن مرد پیپ به دستی که به آسمان ها نگاه می کرد، دیدگاه ما را از جهان دگرگون کرد. وی با بررسی های طولانی با کمک تلسکوپ 100 اینچی هوکر در رصدخانه مونت ویلسن - که آن زمان بزرگترین رصدخانه جهان بود - چهره ای جدید از عالم را مقابل ما پدیدار کرد. آن زمان بود که بسیاری فهمیدند دیگر با دنیایی ساده سر و کار ندارند. کشف هابل و بخصوص رهیافت او به موضوع مهمی که این روزها با نام انبساط عالم می شناسیم ، باعث شد بسیاری از دانشمندان چهره عالم را آشفته در پرده ای از مه غلیظ ارزیابی کنند. |
باید زمان بسیاری می گذشت و ابزارهای جدید به کمک گرفته می شد تا در اواخر قرن 20 یعنی حدود سال 1998 نگرش دقیق تری به روابط علمی به دست بیاید. مشاهدات جدید نشان داد آنچه که اینشتین از آن به نام بزرگترین اشتباه علمی خود یاد کرده بود واقعا وجود دارد. محاسبات بعدی نشان داد باید موجودیتی در جهان وجود داشته باشد که انبساط عالم را در عصر ما ادامه دهد. این ماهیت که آن را به نام انرژی تاریک می شناسند، سالهاست که در کانون توجه دانشمندان قرار گرفته است و هر روزه تحقیقات جدیدتری درباره آن صورت می گیرد.براساس آنچه مشاهدات ما از جهان نشان می دهد، حدود 70 درصد عالم ما را انرژی تاریک تشکیل داده است و حدود 20 درصد آن نیز از ماده تاریک تشکیل شده و کمتر از 10 درصد تنها همه آن چیزی است که ما در عالم می بینیم.
هنوز ماهیت این انرژی که تضمین کننده انبساط عالم و همچنین تعیین کننده وضعیت نهایی عالم ما است ، شناخته نشده است ؛ اما باید ابتدا بدانیم از چه زمانی حضور دارد و چه نقشی را در عالم ایفا می کند.مشاهدات اخیر که با کمک تیمی از دانشمندان تلسکوپ فضایی هابل در موسسه علوم تلسکوپ فضایی و ازجمله دکتر بهرام مبشر، کیهان شناس برجسته ایرانی عضو این موسسه ، صورت گرفته است ، این مطلب را نشان می دهد که این انرژی تاریک و ناشناخته از حدود 9 میلیارد سال پیش در عالم حضور دارد و به ایفای نقش می پردازد.
به نظر می رسد اگر علاقه گرانشی عالم به انقباض دوباره را مانند فنری تصور کنید که سعی دارد به حالت اولیه خود بازگردد، آن گاه باید انرژی تاریک را در هر مرحله همچون نیروی مخالفی تصور کنید که متناسب با زمان قدرتش افزایش می یابد تا بتواند بر گرانش موجود غلبه کند.این موضوع با کمک رصدهایی مشخص شده است که تلسکوپ فضایی هابل از ابرنواختر بسیار دوردستی در عالم انجام داده است . ابرنواخترها ستارگان بسیار پرجرمی هستند که در پایان عمر کوتاه خود به دلیل سنگینی فوق العاده شان و فعالیت های هسته ای داخل آنها، یکباره منفجر می شوند و درخشش آنها برای مدتی کوتاه به چند صد هزار برابر درخشش اولیه می رسد و به همین دلیل می توان رد آنها را در دوردست های عالم نیز جستجو کرد.
اینک با رصد ابر نو اختری در 9 میلیارد سال نوری ما، دانشمندان به مدارک تازه تری درباره این انرژی دست یافته اند. گامی بزرگ که شاید بتواند به برخی معماهای قدیمی پاسخ گوید یا شاید معماهای جدید را پیش روی ما بگشاید.اما این پرونده هنوز پرونده مختومه ای نیست.
داستان انرژی تاریک داستانی است که تا درک درست آن راه طولانی در پیش داریم ، ولی گامهای بزرگی را برای حل آن برداشته ایم . پس منتظر خبرهایی از تاریک ترین و عظیم ترین ساختار جهان باشید. مطمئن باشید در آینده رویدادهای هیجان انگیزی را در این خصوص خواهید شنید.
پوریا ناظمی
گفت و گو
