چرا ایران در ماجرای خاشقجی سکوت کرد؟

سعودی‌ها که تا چند روز پیش حتی کشته شدن خاشقجی را گردن نمی‌گرفتند با انتشار اسناد و مدارک متعدد در نهایت پذیرفتند که این واقعه هولناک در کنسولگری‌شان در خاک ترکیه به وقوع پیوسته است. طبیعی است که واکنش‌های جهانی هم در عرصه سیاسی و عمومی به صورت روزانه علیه این جنایت فجیع در حال افزایش است و ارزیابی‌های رسانه‌ای و سیاسی حاکی از آن است شرایط جدید می‌تواند به نوعی به نفع ایران تمام شود و کشورمان بتواند از آن به نحو مطلوبی استفاده کند.در همین ارتباط، مارکو روبیو یکی از سناتورهای ارشد آمریکا با انتشار پیامی در توییتر درخصوص وضعیت به‌وجود آمده در روابط آمریکا و عربستان به‌واسطه قتل جمال خاشقجی نوشت: آنها (سعودی‌ها) نه‌تنها این مرد را کشتند بلکه ترامپ و متحدان وی در کنگره را در وضعیتی بسیار وحشتناک قرار داده و به ایران یک هدیه مجانی دادند.برخی احتمال ناکامی سیاست‌های ایالات متحده برای کمک گرفتن از عربستان در راستای ایجاد اختلال در روند صادرات نفت ایران را به‌واسطه قتل خاشقجی مطرح کردند و در این زمینه هم نگرانی مقامات کاخ سفید قابل درک است.

در همین ارتباط دیوید سنگر طی گزارشی در روزنامه نیویورک‌تایمز گفته ناپدید شدن خاشقجی ممکن است طرح دولت ترامپ برای اعمال فشار بر ایران را بر هم بزند. سنگر افزود: «مقامات کاخ سفید نگران هستند قتل ظاهری جمال خاشقجی، روزنامه‌نگار معارض و گزارش متغیر عربستان درباه سرنوشت او، مقابله با ایران را ناکام بگذارد و طرح‌ها برای استفاده از کمک عربستان جهت اجتناب از به هم ریختگی بازار نفت را به خطر بیندازد.»

«باربارا اسلاوین» روزنامه‌نگار و از اعضای اندیشکده «شورای آتلانتیک» هم در مقاله‌ای در سایت المانیتور می‌نویسد کارزار آمریکا برای متقاعد کردن جهان به نخریدن نفت ایران و تقابل با آن کشور دو هفته پیش از آغاز تحریم‌های نفتی علیه تهران به تعویق افتاده و تضعیف شده است. علت این موضع، قتل خاشقجی و تمرکز رسانه‌های جهانی و افکار عمومی بر اقدامات حکومت عربستان سعودی است.

بازی وسوسه‌انگیز

اما با وجود همه اینها در کنار همه مواضع و اظهار نظرهای رسمی برخی سران دولت‌های غربی و شرقی درباره این اتفاق،‌ ایران تاکنون واکنش چندانی به این ماجرا نداشته است. این در حالی است که به اعتقاد بعضی‌ها ورود به ماجرای قتل خاشقجی، بازی وسوسه‌انگیزی برای ایران به نظر می‌رسد که با بهره‌گیری از این فرصت، با اعلام موضعی قاطع و رایزنی‌های متعدد با سران کشورهای اروپایی و آسیایی، می‌تواند زمینه افزایش فشار علیه حاکمان سعودی را فراهم آورد و پاسخی درخور به همه اقدامات ایذایی عربستان علیه منافع جمهوری اسلامی ایران بدهد، اما ظاهرا مقامات دستگاه دیپلماسی ما ترجیح دادند در چنین شرایطی سکوت پیشه کنند و منتظر روشن‌تر شدن ابعاد و زوایای پیدا و پنهان این رویداد باشند.در همین زمینه بهرام قاسمی، سخنگوی وزارت خارجه کشورمان در نشست خبری خود هنگامی که از سوی خبرنگاری درباره قتل جمال خاشقجی، مورد سوال واقع شد، تلاش کرد با احتیاط پاسخی دیپلماتیک بدهد و از کنار موضوع با بیان این که «تا روشن شدن موضوع از هر گونه اظهار نظری خودداری می‌کند»، بگذرد.

سکوت ایران از منظرهای مختلف قابل تحلیل است. روند ماجرا حاکی از تدارک وسیع جهانی برای برخورد با اقدام عربستان است و شاید سکوت دستگاه دیپلماسی کشورمان از این منظر هم قابل ارزیابی باشد که در چنین شرایطی با توجه به عزم برخی از کشورهای معاند جمهوری اسلامی که به طور معمول از هر وسیله‌ای برای وارد آوردن فشار به کشورمان بهره می‌گیرند، صلاح نیست ایران هم وارد ماجرایی شود که نیاز به نقش‌آفرینی‌اش نیست. در شرایط کنونی عربستان در مواجهه با شدیدترین انتقادات دولت‌ها و سازمان‌های حقوق بشری قرار دارد و تمرکز ماجرا روی سعودی‌هاست و مقامات عربستان هم در شرایطی در حال دست و پازدن‌های بی‌حاصلند. از سوی دیگر ایران همان‌طور که همواره اعلام کرده، هیچ‌گاه درصدد دشمنی و تضعیف کشورهای منطقه نبوده و نیست و لزومی به واکنش‌های هیجانی نسبت به این ماجرا نمی‌بیند و بر ادامه سیاست‌های قبلی خود تاکید می‌کند.

سکوت خردمندانه دستگاه دیپلماسی

بر همین اساس برخی کارشناسان اتخاذ چنین سیاستی از سوی مقامات دستگاه خارجی کشورمان را هوشمندانه و به نفع ایران می‌دانند.

حسن بهشتی‌پور، کارشناس مسائل خارجی در گفت‌وگو با جام‌جم، با بیان این‌که موضوع خاشقجی ارتباط مستقیمی به دستگاه دیپلماسی کشورمان ندارد، گفت: موضع سکوتی که از سوی وزارت خارجه در پیش گرفته شده، قطعا به‌واسطه تصمیمی است که در سطح عالی اتخاذ شده و به این ترتیب دستگاه دیپلماسی ما نیز به‌صورت هماهنگ با دیگر نهادها موضع درستی اتخاذ کرده است.

وی ادامه داد: سیاست سکوت وزارت خارجه در قبال قتل خاشقجی، سیاست خردمندانه‌ای است که در خدمت منافع ملی قرار دارد و البته سکوتی که سرشار از گفتنی‌هاست.این کارشناس مسائل بین‌الملل با بیان این‌که وظیفه رسانه‌ها انعکاس جزئیات موضوع قتل خاشقجی است در عین حال تاکید کرد: در این ارتباط ملاحظاتی داشتیم که سیاست سکوت اتخاذ کنیم و البته این ملاحظات درست انتخاب شده که در ضمن به معنای تایید موضوع نیست، چرا که موضوع به‌اندازه کافی روشن است.

وی ابراز امیدواری کرد موضع سکوت تا روشن شدن ماجرا که جز رسوایی دستگاه بن سلمان نیست ادامه یابد.

لزوم اتخاذ موضع‌گیری مشخص از سوی وزارت‌خارجه

در عین حال برخی دیگر از صاحب‌نظران هم معتقدند ماجرای قتل خاشقجی فرصتی مناسبی برای اعتراض به سیاست‌های عربستان سعودی در مواجهه با ایران است و وزارت خارجه باید موضع روشن و شفافی در این زمینه اتخاذ کند.

جواد منصوری، کارشناس مسائل بین‌الملل در گفت‌وگو با جام‌جم، گفت: دستگاه دیپلماسی کشورمان ‌باید در زمینه قتل خاشقجی موضع‌گیری می‌کرد، همان‌گونه که شاهد عملکرد و موضع‌گیری از سوی ترکیه، حتی دولت‌های اروپایی یا آسیایی بودیم.

وی با بیان این‌که به نظر می‌رسد محافظه‌کاری شدیدی در دپپلماسی ما مانع موضع‌گیری روشن در این ارتباط شده است، افزود: چنین رویکردی قابل قبول نیست، چرا که ابعاد این پرونده صرفا به کشته شدن یک فرد مربوط نمی‌شود بلکه به رفتارها و آینده عملکرد حکومت سعودی به اضافه موضع آمریکا در این زمینه مربوط می‌شود.

این کارشناس مسائل بین‌الملل با تاکید بر این‌که دستگاه دیپلماسی کشورمان ‌باید موضع قاطعی در خصوص ماجرای قتل خاشقجی اتخاذ می‌کرد، ادامه داد: دستگاه دیپلماسی کشورمان می‌توانست حداقل براساس اطلاعات موجود موضع‌گیری کند، چرا که سعودی‌ها قتل را تایید کرده‌اند، بنابراین اصل موضوع قتل محرز است و صرفا بحث در مورد شکل و ماجراهای پس از قتل است.

فشار بر رژیم سعودی از طریق رسانه‌ها

با این‌حال رامین مــهــمــانـــپــرســت، سخنگوی پیشین وزارت خارجه در گفت‌وگو با جام‌جم درباره دلیل سکوت دستگاه سیاست خارجی کشورمان می‌گوید: جریان قتل خاشقجی با توجه به مستندات کاملی که در این زمینه وجود دارد موضوعی نیست که بتوان براحتی روی آن سرپوش گذاشت اما برای فشار آوردن بر حکومت عربستان باید بیشتر روی افکار عمومی حساب کنیم و رسانه‌ها در این زمینه موثرترین بخش هستند و می‌توانند از هر ابزار دیگری موثرتر باشند.

وی با تاکید بر این‌که باید از هرطریقی از جمله فشار افکار عمومی اقداماتی انجام داد تا رژیم سعودی به جنایات خود خاتمه بدهد، افزود: ما نیز می‌توانیم بخشی از این فشار افکارعمومی علیه مقامات عربستان محسوب شویم تا این کشور متوجه شود که دنیای امروز چنین جنایاتی را نمی‌پذیرد.

جلوگیری از انحراف توجهات از واقعیات موجود منطقه

حشــمــت الله فلاحت پیشه رئیس کمیسیون امنیت ملی و سیاست خارجی هم در این باره به جام جم گفت: موضوع قتل خاشقجی جنایتی است که دنیا را حساس کرده است. به نظر می رسد جمهوری اسلامی ایران در قبال این ماجرا باید موضعی را در پیش بگیرد که در عمل منجر به انحراف توجهات از واقعیات موجود در منطقه و مناسبات ایران و عربستان نشود.

وی بیان کرد: متاسفانه نوع رابطه‌ای که عربستان با ایران طی چند سال گذشته در پیش گرفته به‌گونه‌ای نیست که در این ارتباط امکان هر گونه تنش‌زدایی بوجود آید. آنها به صورت بی محابا در جهت تشدید اختلاف با ایران می کوشند. به هر صورت هر عاملی که باعث تشدید بحران میان ایران و عربستان باشد در نهایت ضررش متوجه دنیای اسلام است و به هر صورت دستگاه سیاست خارجی اقدام لازم در واکنش به این موضوع را صورت خواهد داد.

مواضع مقامات ایران درباره قتل خاشقجی

برخی مقامات کشورمان به قتل روزنامه‌نگار عربستانی واکنش نشان دادند. در همین خصوص چندی پیش سخنگوی وزارت‌خارجه در نشست خبری درباره ناپدید شدن خاشقجی گفت: تا چیزی برای من روشن نشده باشد، سعی می‌کنم اظهارنظری نداشته باشم. در این مورد هم همین‌گونه است. سعی کنید صبور باشید که ببینید اخبار به چه سمت سیر می‌کند.

آملی‌لاریجانی، رئیس قوه قضاییه نیز درباره قتل جمال خاشقجی یادآور شد: این قتل فجیع، ماهیت سعودی‌ها، نظام پادشاهی عربستان و آن جوان جویای نام را که در حال به خاک و خون کشیدن افراد بی‌گناه است، بیش از پیش آشکار کرد. آملی لاریجانی گفت: عربستان سعودی در ابتدا به کمک غرب اقدام به لاپوشانی این جنایت کرد و اخیرا نیز که ناچار به اعتراف شد ادعا کردند عده‌ای خودسر به این جنایت دست زده‌اند تا به این ترتیب نظام فاسد خود را تطهیر کنند.

حسین امیرعبداللهیان، دستیار ویژه رئیس مجلس شورای اسلامی در امور بین‌الملل هم درباره قتل خاشقجی عنوان کرد: در این زمینه منتظر هستیم تحقیقات ترکیه به چه نتیجه‌ای می‌رسد.

او البته افزود: فکر می‌کنم عربستانی که در ماه‌های گذشته هزاران نفر از غیرنظامیان، زنان و کودکان را در یمن به قتل رسانده، بعید نیست با مخالفان و منتقدانش نیز به همین شیوه برخورد کرده باشد.

فتاح غلامی

سیاسی