نگرش به بافت‌های فرسوده نیازمند اصلاح است

کریم کبیری افزود: زمانی که ساختمانی بنا می‌شود، عمر مفیدی برای آن تعریف می‌گردد که این به معنای تخریب آن بنا بعد از گذران عمر مفیدش نیست ؛ بلکه به معنی این است که زمان مقاوم سازی و بازسازی آن فرا رسیده است و این موضوع علاوه بر جلوگیری از هدر رفت منابع ملی از جنبه گردشگری و حفظ میراث فرهنگی و جذب توریست نیز دارای اهمیت است.

وی به الگوهای موفق و مختلفی که در دیگر کشورهای دنیا در این خصوص وجود دارد ، اشاره کردوگفت : در بسیاری از نقاط دنیا همچون ترکیه ، کشور‌های اروپایی و یا مالزی قسمت‌های جدید و نوساز شهر از محله‌های فرسوده و قدیمی مجزا شده اند و در واقع شهر به دو قسمت تقسیم شده است تا بازارهای سنتی و محله‌های قدیمی که به مثابه هویت شهر هستند به همان شکل باقی بمانند .

به گفته وی نمونه‌های این نگرش حتی در کشور خودمان نیز وجود دارد و به عنوان مثال در جزیره کیش و چابهار قسمت بازار محلی از بخش‌های بازارهای مدرن این مناطق مجزا شده اند .

این امر علاوه بر حفظ هویت‌های قدیمی یک منطقه در جذب گردشگر و توریست نیز تاثیر گذار است .

وی در ادامه تاکید کرد : این نگرش به معنای تقسیم کردن شهرها از لحاظ فرهنگی نیست ، چرا که در هیچ شرایطی هویت شهری مان را نباید از بین ببریم .

وی گفت: در گذشته نه چندان دور خیابان‌های منتهی به حرم مطهر مملو از بازارهای سنتی و خاص و دورنمای گنبد و حرم امام رضا (ع) بود که از تمامی خیابان‌ها به چشم می‌خورد . نوع معماری و بافت شهری به گونه ای بود که جنبه‌های معنوی و صمیمی شهری حفظ شده بود. اما متاسفانه هم اکنون شاهد برج‌ها و سازه‌های بلند مرتبه ای در اطراف حرم مطهر هستیم که با نوع معماری سنتی ما تفاوت داشته و اساسا متعلق به فرهنگ معماری ما نیست.

کبیری ادامه داد: صحت این ادعا را می‌توان با بررسی‌های دقیق و علمی جامعه شناسان به اثبات رسانید و از نتایج این تحقیقات بهره برد.

وی در بخش دیگر سخنانش با انتقاد از روند تخریب بافت فرسوده گفت : هنوز در مشهد بازارها و محله‌های قدیمی زیاد هستند؛ آیا سرنوشت آنان نیز این است که با خاک یکسان شده و تبدیل به برج‌های سر به فلک کشیده شوند ؟ این در حالی است که شریان‌های شهری ما پاسخگوی این افزایش جمعیت و خودرو نیست و حتی برای تعداد زیادی از مجتمع‌های تجاری که در مشهد ساخته می‌شود، تقاضایی وجود ندارد .

بازرس انجمن انبوه سازان خراسان رضوی توصیه کرد : درموضوع بافت‌های فرسوده باید به نحوی عمل کنیم که هویت فرهنگی تاریخی و اجتماعی آن منطقه حفظ شود، اما در حال حاضر شاهد کوچ اجباری ساکنین قدیمی و بافت‌های فرسوده و کهن به سمت مناطق نوساز شهری هستیم که این امر به هیچ عنوان برای آنان خوشایند نیست و برای خود شهر نیز آسیب زا است.

کبیری خاطرنشان کرد : در بافت‌های فرسوده تا جایی که می‌توانیم باید ساختمان‌های موجود، معماری موجود و همچنین ساختار موجود را حفظ نماییم و این نکته ساده و مهم یکی از کلید‌های موفقیت در جذب توریست و گردشگر و ایجاد درآمد برای شهر مشهد است. شهری که سالانه بیش از 25 میلیون گردشگر دارد.

وی ادامه داد: تحقق حفظ بنا‌ها و بافت کهن شهر مشهد احتیاج به این دارد که الگوها و نمونه‌های موفق در دیگر کشورها را بررسی نماییم و به عنوان مثال ببینیم چرا هنوز در ونیز ایتالیا کوچه‌هایی که در آن با قایق‌های آبی تردد می‌کنند ، وجود دارد و از بین نرفته است ؟ چرا آنان را خراب نکردند تا به جای آن برج بسازند؟ چرا در قسمت‌های قدیمی شهر پاریس ساختمان‌هایی با قدمت 120 سال را تخریب نکرده اند و حتی از آن به عنوان جاذبه توریستی استفاده می‌کنند . حتی برخی از آن ساختمان‌ها مسکونی هم هستند.

وی ادامه داد : این موضوع در سطح دنیا رایج است و برای حفظ هویت در کشورهای مختلف قسمت‌های قدیمی را از بخش‌های جدید و نوساز مجزا نموده و معماری قدیم را به جای از بین بردن، پاکسازی و احیا می‌نمایند .

کبیری با بیان این که باید به بافت فرسوده به شکل یک سرمایه و بنای تاریخی نگاه کنیم، اظهار کرد : لازم نیست یک بنای تاریخی حتما چهل ستون یا مسجدی چند صد ساله و مشهور باشد، محله‌های قدیمی شهر هم بنای تاریخی هستند .

وی گفت در حال حاضر ما در کشور رشته ای به نام« مرمت و احیای بناهای تاریخی »داریم که رشته ای مهجور است و زمان آن رسیده تا نگرش مان را در مورد بافت‌های فرسوده عوض کنیم.

احداث به جای احیا

وی در بخش دیگری از سخنانش در خصوص نقش انبوه سازان در خصوص بافت‌های فرسوده نیز اظهار کرد :همواره اختلاف نظرهایی وجودارد ، اما اتفاقی که تاکنون رخ داده است این بوده که برای احیای بافت فرسوده، در واقع «احیا» نکرده ایم ، بلکه «احداث» بافت جدید بوده است .

احیا، یعنی این که ما همان چیزی که موجود است، را با روش‌های جدید بازسازی و حفظ کنیم؛ ولی آن کاری که ما کردیم اسمش احداث است. چرا که ما خانه قدیمی را با خاک یکسان کردیم و خانه ای ساختیم با متریالی که اصلا سنخیتی با فرهنگ کهن ما ندارد .

وی تاکید کرد : کشورهایی که ریشه تاریخی ندارند، برای درست کردن ریشه تاریخی از جمله مسکن، میلیون‌ها دلار هزینه می‌کنند که« هویت سازی» کنند، این در حالی است که ما با انجام چنین طرح‌هایی در واقع «هویت سوزی» می‌کنیم .

وی ضمن بیان این که بسیاری از کشور‌های توسعه یافته چند صد سال بیشتر هویت تاریخی ندارند،گفت : ما در منطقه پاسارگاد حدود 2500 سال پیش طبق مواردی که از کتیبه‌ها بدست آمده است ، لوله کشی فاضلاب داشتیم، کودکستان داشتیم و خانم‌ها پا به پای مردان کار می‌کردند. اینها در کنار بناهای قدیمی هویت‌های فرهنگی ما است و باید حفظ شود.

وی همچنین گفت : انبوه سازان در کنار تیم‌های مهندسی باید با تیمی از جامعه شناسان متبحر همکاری داشته باشند تا احیا بافت فرسوده با حداقل هزینه و خسارات پیش برود.