همگام با فناوری روز کشاورزی

سیدر یا دستگاه اتوماتیک آماده سازی سینی نشائ برنج ، دستگاهی است که بذر مورد نیاز را براساس مقدار تعیین شده یا تنظیم شده به منظور رشد و نمو گیاهان در سینی های مهندسی قرار می دهد. به گفته مهندس عباس ستایش ، عضو مرکز مهندسی کشاورزی جهاد دانشگاهی اصفهان و مجری طرح ، هدف از طراحی این دستگاه ، تولید نشائ برنج داخل سینی قرار گرفته با آبپاش مسطح دو سانتی متر است که طبق تنظیمات صورت گرفته در ابتدا خاک دانه بندی شده به ارتفاع خاک و سینی از آب انباشته و سپس با بذرپاش سطح خاک بذرپاشی می شود و در نهایت خاک ثانوی سطح بذر را می پوشاند.

می توان واردات برنج را با استفاده از روش های کاهش ضایعات به صفر برسانیم

ستایش استفاده از این دستگاه را بسیار مثبت ارزیابی می کند و می افزاید: با استفاده از این دستگاه مساله محدودیت زمانی و مکانی برنج به دلیل حساسیت آن به استرس دما از میان خواهد رفت . چون می توان به دلیل ایجاد و امکان تولید سینی های نشائ، سطح کشت خزانه کاری را در مناطق معتدل و گرمسیر به کشت گیاهان پاییزه اختصاص داد و پس از برداشت محصول آن فورا به دلیل آماده بودن نشائ برنج در گلخانه اقدام به کشت یا زراعت دوم کنیم. در این حالت استرس زمانی یا تاخیر کشت رویش گیاه در گلخانه یا محل مناسب دیگر مانع کشت این گیاه نخواهد بود و از طرف دیگر می توان در مناطق سردسیر هم به دلیل وجود استرس دما تا متعادل شدن دمای محیط و آب بستر کشت (چون برنج یک گیاه نیمه آبزی است)، نشائ گیاه برنج را در گلخانه به عمل آورد و با مناسب شدن وضعیت اقلیمی بلافاصله آن را به بستر اصلی منتقل کرد.
این کار را می توان به دلیل فراهم بودن این گیاه در ابعاد استاندارد در سینی های مختلف و تولید فراوان و انبوه آن ، در سطح وسیع انجام داد. به گفته مهندس محمدرضا نظری ، مدیر مرکز مهندسی کشاورزی جهاد دانشگاهی واحد اصفهان تاکنون در استان اصفهان شلتوک کاران بویژه زارعان با استفاده از سینی های مخصوص به صورت دستی اقدام به انجام این کار می کردند که البته از دقت کافی برخوردار نبود. به همین علت هم مجبور به استفاده بیشتر از بذر می شدند که در رقابت گیاه با گیاه به علت یکنواخت نبودن بذرپاشی در سطح سینی موجب نروییدن یکنواخت و مناسب گیاه می شد. متعاقب این مساله آنها دچار دلسردی و ضرر و زیان ناشی از این امر می شوند و این کار در نهایت به از میان رفتن بذر مورد استفاده منجر می شد. اما با به کارگیری دستگاه سیدر ضمن کاهش هزینه های کارگری امکان استفاده از این دستگاه در کشت مکانیزه یا ماشینی هم وجود دارد.
نظری می افزاید: برای تولید این دستگاه ، مرحله مطالعاتی ، طراحی و ساخت سه نمونه مختلف آن به اتمام رسیده است و تست نمونه نهایی نیز انجام شده است که می توان در کشت زراعی سال آتی با تست آن در مزرعه ، مرحله تست آزمون ماشین های کشاورزی را هم به اتمام رساند و سپس اقدام به تولید انبوه آن کرد. ضمن آن که این دستگاه به عنوان اختراع ثبت شده است و در این رابطه آمادگی ارائه دانش فنی آن به تولیدکنندگان ماشین های کشاورزی وجود دارد.

برنجکاری صنعتی

استفاده از دستگاه سیدر طی چند سال گذشته در کشورهای ژاپن و کره شروع شده است و در کشور ما هم طراحی و ساخت آن در حال توسعه است . به طوری که اغلب زارعین شلتوک کار با تهیه سینی های چوبی و پر کردن آن با دست از روش سنتی خود فاصله گرفته اند و این روش را راحت تر و مقرون به صرفه تر می دانند. به گفته نظری ، در صورتی که از طریق مراجع اجرایی یا وزارت جهاد کشاورزی و بویژه از طریق شرکتهای تعاونی تولید نشائ گیاه چنین دستگاه هایی تهیه و در اختیار کشاورزان قرار گیرد، امکان صرفه جویی در هزینه ها و نیز کاهش ضایعات را به دنبال خواهد داشت.
قدر مسلم آنچه مطرح است استفاده از ماشین آلات در امر تولید با توجه به افزایش بازده و کارآیی است و در این حالت سهولت کار باعث بالا رفتن سطح تولید بویژه از جنبه مسائل اقتصادی خواهد بود. یکی از مشکلات اصلی دست اندرکاران امور کشاورزی ، محدودیت زمانی است. به همین دلیل هم برای پوشش دادن سطح بیشتر نیاز به تامین امکانات و تجهیزات ، لازم است بتوان در کوتاهترین زمان ممکن ، بستر کشت را با بذر مورد نظر پر کنیم که این عمل به صورت دستی با استفاده از کارگر بسیار مشکل و هزینه بر است ، اما با استفاده از دستگاه سیدر در حدود 64درصد هزینه های تولید کاهش می یابند. برای مثال می توان به یکی از این هزینه ها اشاره کرد. با روش تولید نشائ برنج به صورت سنتی یا دستی لازم است حداقل در واحد سطح (هکتار) حدود 100کیلوگرم بذر در خزانه گیری مصرف کرد در حالی که این مقدار بااستفاده از دستگاه سیدر به حدود 45کیلوگرم کاهش می یابد. به صورتی که اگر ما رقم 500تومان برای هر کیلوگرم بذر مرغوب شلتوک را در نظر بگیریم ، با سطح کشتی معادل 600هکتار برنج کشور می توان مبلغ 15میلیارد تومان صرفه جویی در مصرف بذر داشت یا آن که معادل 30هزار تن کاهش ضایعات بذر مرغوب شلتوک یا برنج را به دنبال خواهد داشت. ضمن آن که کشت بذر توسط دستگاه سیدر، رویش یکنواخت جوانه های نشائ و به بار نشستن همزمان در رویش گیاه را به دنبال دارد.
بنابراین توسعه سطح کشت در مناطق سردسیر کشور به دلیل وجود میزان آب کافی و کاهش مصرف آب با استفاده از این روش در مناطق گرمسیر و معتدل به دلیل حذف خزانه کاری و ایجاد امکان کشت گلخانه ای از دیگر مزایای استفاده از این دستگاه در مقایسه با روش صنعتی است.
مهندس حیدرعلی نیرومند، مدیر مرکز مهندسی مکانیک مراحل طراحی و ساخت این دستگاه را با توجه به آن که هیچ اطلاعاتی در این زمینه در منابع داخلی و خارجی وجود نداشت ، بسیار مشکل می داند و می افزاید: در طراحی و ساخت این دستگاه با استفاده از روش سعی و خطا در نهایت کار را به اتمام رساندیم و خوشبختانه نمونه دستگاه نهایی از نظر عملکرد مطلوب است و شکل خاصی ندارد. نیرومند در پایان این دستگاه را برای شرکتهای تعاونی تولید نشائ برنج ، روستاییان برنج کار، مرکز ترویج کشاورزی و حتی تولید نشائ گل و گیاهان هم مناسب و کاربردی می داند.

بهاره صفوی