مشروطیت و ورود تجدد به ایران

مشروطیت ایران به ورود ابعاد گوناگون تجدد به ایران دامن زد. در این نوشتار کوتاه به بخشی از ابعاد آن می پردازیم:

کد خبر: ۱۰۶۸۹۶

1- حاکمیت اندیشه مدرن بر ابعاد خرد و کلان تاریخ معاصر: ایران معاصر در مواجهه با غرب جدید، بخشی از اندیشه های مدرن را به دامن خود راه داده است ؛ به گونه ای که بر ابعاد خرد و کلان حیات فرهنگی ، اجتماعی و سیاسی ایرانیان تاثیرگذار بوده است. مسائل مختلفی در این زمینه قابل توجه است ، از آن جمله:
- این امر نیاز به تامل در واقعیت های امروزین و نگاه ما به آنها را تشدید می کند.
- اندیشه وارداتی مدرن ، گو آن که عمدتا در ابعاد سطحی آن اقتباس شده است ، اما هم در حوزه های گوناگون تاثیرگذار بوده و هم در عمق بسیاری از آن ها نفوذ کرده است.
- هنگامی که اندیشه مدرن جای پای خود را در ایران اسلامی محکم کرد، جریان ها، نهادها و افرادی را به عنوان حاملان و مروجان خود رشد داد و آنها را در ادوار مختلف پشتیبانی کرده و می کند.
2- ابعاد حاکمیت اندیشه مدرن در فضای ایران معاصر: از هنگامی که اندیشه مدرن به ایران وارد شد، توانست به تدریج و گاه با پشتوانه اقتدار اجتماعی سیاسی ، بر فضای عمومی جامعه اسلامی حاکمیت یابد. این مساله بازتاب های خرد و کلانی داشته است. از آن جمله:
- محوریت یافتن دانش های نوین وارداتی (به ویژه دانش های انسانی) در راهبری فرهنگی ، اجتماعی و سیاسی جامعه ؛
- ایجاد محدودیت عملی برای حیات آموزه های دینی و سنتی و به حاشیه راندن آن ها با تیزاب عقل مدرن ؛
- ایجاد قالب هایی نوین و مدرن برای باز تفسیر و بازخوانی سنت با تیزاب عقل مدرن ؛
- تاسیس طیفی از نهادهای غیر الهی تا ضد الهی ؛
- فضاسازی برای حاکمیت نمادهای غیر دینی و ضد دینی ؛
- تحقیر ظرفیت های سنت و طرح نظریه امتناع تفکر سنتی ؛
- توسعه نگاه تحول گرا و تقلیل گرا به آموزه های سنتی.
- اقتباس و گزینش ، جدی ترین رویکردی بوده که در تاریخ معاصر ایران ، مورد توجه قرار گرفته است.
- راهکار اقتباس و گزینش ، عمدتا در چشم اندازهای دینی با گونه هایی از تصرف نیز همراه بوده است ؛ امری که در منطق غرب زدگان و به ویژه غرب گرایان جایی نداشته است.
- سطوح مختلفی از تصرف در کالاها و فرآورده های نظری و عینی مدرن می توان داشت ، اما از یک سو بستر فرهنگی ، اجتماعی و سیاسی ، و از سوی دیگر خاستگاه فکری اندیشمندان بر نوع ، میزان و کیفیت تصرف ها تاثیرگذار بوده است ؛ چنان که جریان های غرب زده و به ویژه غرب گرا، اصولا مخالف با هرگونه تصرف یا دست کم تصر^ف های عمده بوده است.