حسین کعبی: وقتی فیگو را در جام جهانی زدم....
تقی زاده ؛ شهامت اعتراف به خطا!
سید حسن تقی زاده از رجال بنام معاصر است که در صدر مشروطه ، از رهبران جناح تندرو و سکولار، و مخالفان سرسخت شیخ فضل الله محسوب می شد و همو بود که با فتنه انگیزیهای خود و یارانش در تهران و دیگر بلاد
چنانکه بهبهانی هم به دست گروه وی ترور شد و سرانجام از سوی آخوند خراسانی رمی به انحراف مسلک و محکوم به خروج از مجلس و کشور گردید و به اروپا رفت و همسر فرنگی گرفت و در مجله کاوه ، نجات ایرانیان را در فرنگی مآبی مطلق (از فرق سر تا ناخن پا) شمرد! مع الوصف تقی زاده در ایستگاه غربزدگی درجا نزد و (در نیمه دوم عمر) بتدریج بر بسیاری از افکار و مواضع گذشته اش خط بطلان کشید، بلکه مصدر چند خدمت بزرگ به اسلام و ایران شد، که سزاست در کنار انتقاد از خطاهای فاحش وی ، به این خدمات نیز اشاره شود. نخست باید از خودشکنی کم نظیر او در اعترافش به «آلت فعل» بودن در هنگام تمدید قرارداد نفت (1933)یادکرد که هرچند آبروی وی را برد ولی حربه قانونی موثری به دست ایران داد که توسط دکتر مصدق بر فرق کمپانی استعماری. B.P بکوبد.
تقی زاده: هیچ کدام از ما مدرس نبودیم و نمی شدیم...ما این از خودگذشتگی و شجاعت را نداشتیم که تا مرز شهادت پیش رویم ولی او داشت. در تمام طول تاریخ ، نظیر مدرس کمتر پیدا می شود |
ارزش این «خود شکنی» زمانی نیک معلوم می شود که توجه کنیم بسیاری از رجال سیاسی ما گرفتار کیش شخصیت بوده و خاطراتشان سرشار از «ستایش» خویش و «تنقیص» دیگران است. تقی زاده از این اعترافات باز هم دارد. زمانی که برادرزاده شهید مدرس از وی پرسید: در مجلس پنجم «مدرس و شما و دولت آبادی و علائ و دکتر مصدق شدیدا» با انتقال سلطنت به پهلوی «مخالفت نمودید و نطق همه شما در مجلس ، بسیار محکم و مستدل است. چه شد که...تنها مدرس و مصدق مورد غضب قرارگرفته یکی شهید و دیگری زندانی شد»؛ پاسخ داد: «هیچ کدام از ما مدرس نبودیم و نمی شدیم...ما این از خودگذشتگی و شجاعت را نداشتیم که تا مرز شهادت پیش رویم ، ولی او داشت. نظیر مدرس در تمام طول تاریخ ، کمتر پیدا می شود». خدمت دوم تقی زاده تلاش برای طرح شکایت ایران از اشغال آذربایجان توسط روسها در شورای امنیت است که به رغم ممانعت قوام السلطنه انجام گرفت و حتی برای خنثی کردن دستور قوام ، دست به حیله ظریفی زد که شرحش در خاطرات عبده آمده است.
مقابله با تغییر خط
خدمت سوم تقی زاده ، مبارزه جدی او و یارانش (مینوی و حبیب یغمایی و...) در زمان پهلوی با توطئه استعماری «تغییر خط به لاتین» و «پاکسازی»! الفاظ عربی از زبان فارسی است که از سوی کسروی و پور داود و...ساز شده و جمعی از ژنرالهای ارتش نیز که متکی به سیاست خارجی بودند از آن حمایت می کردند. خطابه بلند تقی زاده در اسفند 26 پیرامون «حفظ زبان فارسی فصیح» نقشی اساسی در خنثی سازی توطئه داشت و همینجا بود که وی از حمایت از تغییر خط در دوران جوانی صراحتا «استغفار» کرد!
خدمت چهارم تقی زاده ، اعترافش به «خطا و افراطی بودن» فتوای ایام جوانی خویش (لزوم فرنگی مآبی کامل ایرانیان) است که آذر 39 در باشگاه مهرگان انجام گرفت: «این جانب در تحریص و تشویق به اخذ تمدن مغربی در ایران (اگر هم قدری به خطا و افراط پیشقدم بوده ام و...اولین نارنجک تسلیم به تمدن فرنگی را 40 سال قبل بی پروا انداختم...باید اقرار کنم که فتوای تند و انقلابی من در این امر، در چهل سال قبل در روزنامه "کاوه" و بعضی مقالات بعدی مبنی بر تغییرات کلی انقلابی نیز، متضمن مقداری از این نوع افراط بوده...».
آیت الله لنکرانی می فرمود: در دهه 40 به مجلس ختمی که در یکی از مساجد تهران تشکیل شده بود رفتم. هنگام ورود، می خواستم طبق معمول نزدیک در بنشینم ، که ناگاه دیدم شخصی از آن سوی مسجد (روی دو چرخه دستی) به من اشاره کرده و اصرار دارد که نزد او بروم. پیش رفته دیدم تقی زاده است. وی در خلال صحبت خود گفت: «شما زودتر از من بیدار شدید».
مرحوم لنکرانی به اینجای داستان که می رسید با تبسم می گفت: به او گفتم «من خواب نبودم که بیدار شوم»!
علی ابوالحسنی (منذر)
گفت و گو
