لزوم وفاداری به مفهوم قرآن در ترجمه

وی در پاسخ به این سوال که آیا قرآن ترجمه‌پذیر هست یا خیر،به مهر گفت: اگر وجه اعجاز لفظی، فصاحت و بلاغت قرآن را در نظر بگیریم، خیر! قرآن ترجمه‌پذیر نیست، البته از این نگاه هیچ متن ادبی از زبانی به زبان دیگر ترجمه‌پذیر نیست بخصوص قرآن که از نظر فصاحت و بلاغت آن را معجزه می‌دانیم ولی با وجود این، ترجمه‌ای که به معنای مفهوم قرآن باشد، اشکال و مانعی ندارد و بعد از مدت‌ها بحث و جدل به این نتیجه رسیده‌اند که می‌توان قرآن را به زبان دیگری ترجمه کرد، زیرا همه که عربی نمی‌دانند و همه مسلمانان حق دارند قرآن را بفهمند و لذا باید به زبان خودشان ترجمه شود با توجه به این‌که اهل آن زبان مقصد باید بدانند که این همان قرآن نیست، اما برای این‌که معنای ظاهری قرآن را بدانند به زبان آنها ترجمه می‌شود.

جعفری درباره ترجمه تحت‌اللفظی قرآن توضیح داد: ترجمه تحت‌الفظی هم اگر تطبیقی باشد، بهتر است به این معنا که کلمات قرآن را با زبان مقصد تطبیق دهند و مثلا فعل را در جای فعل ترجمه کنند، اسم را به اسم ترجمه کنند و نکات بلاغی را در نظر بگیرند و آنجا که مقدم و مؤخر است و برای تأکید و منظورهای مختلف جمله به هم خورده ولی منظور بلاغی در آن مطرح بوده به آن شکل تطبیق در آن باشد، خوب است اما به هر حال ترجمه‌های آهنگین دست و پای مترجم را می‌بندد.

وی تاکید کرد: ترجمه‌های فصیح به زبان مقصد هم همین طور محدودیت‌هایی برای مترجم ایجاد می‌کند، اما ترجمه‌های تحت اللفظی، نه کلمه به کلمه که برخی ترجمه کرده‌اند مثل ترجمه‌هایی که جمله مطابق با آیین نگارش فارسی باشد، اما اگر فعل در قرآن آمده است «یا أَیهَا الَّذینَ آمَنُوا» را نمی‌توان ای مومنان ترجمه کرد به خاطر این‌که در قرآن در چند آیه مختلف تاکید شده که این جمله خطاب به کسانی است که قدم اول را برداشته‌اند، ایمان آورده‌اند، اما هنوز کارهایی انجام نداده‌اند که مومن حقیقی باشند.

این مترجم درباره ترجمه‌هایی از قرآن که تاکنون منتشر شده، گفت: من هیچ‌کدام از این ترجمه‌ها را صددرصد تائید نمی‌کنم، ولی هر کدام امتیازاتی دارند؛ مثلا ترجمه آقای فولادوند از آنجا که از طرف گروه‌ها و افرادی ویراستاری شده به اصل نزدیک‌تر است، گرچه ایرادهایی دارد. ترجمه آقای خرمشاهی هم خوب است، زیرا ایشان زبان‌شناسی فارسی، انگلیسی و عربی می‌داند و ایشان شرایطش را نسبت به بقیه بیشتر دارند. ترجمه مرحوم مجتبوی هم ترجمه نسبتا خوبی است و ترجمه جناب آقای بهرام پور با توضیحاتی که در حاشیه دارد امتیازاتی را دارد، اما خود ترجمه فی نفسه کامل نیست و توضیحات کنار خوب است. ترجمه آقای حسین استادولی از قرآن و نهج‌البلاغه خوب است، البته هیچ کدام صددرصد نیست.

ترجمه مرحوم الهی قمشه‌ای بسیار معروف است، البته برخی هم بدون اجازه برای متن قرآنی ترجمه می‌گذارند که روان است، اما ترجمه صحیحی نیست و اشتباهات زیادی دارد و ایشان گاهی فعل‌ها را به جای هم به کار برده است و مختصر تفاسیری که کرده ترجمه را از روال درستش خارج کرده است و ترجمه آیت‌الله العظمی مکارم شیرازی هم ایرادهایی دارد، حتی به چند نفر از دانشجویان علوم قرآن و حدیث پیشنهاد کردم که پایان نامه‌ای را در تطبیق این ترجمه‌ها به کار ببرند. ترجمه آیت‌الله‌العظمی مکارم شیرازی هم ایرادهایی دارد.