بار توریسم روی دوش زیارت‌

اگر در چنین آماری ـ یعنی در ورود این میزان گردشگر به کشور ـ شک دارید بهتر است از طریق دیگری این آمار را چک کنیم. سازمان مادر تخصصی فرودگاه‌های کشور می‌گوید میزان نشست و برخاست پروازهای بین‌المللی در هفت ماهه ابتدایی امسال، نسبت به مدت مشابه در سال گذشته، 14 درصد رشد داشته و میزان پذیرش مسافر هم حدود 6 درصد. به روایت ماهنامه آماری این سازمان در آبان سال جاری، در کل 57 هزار 419 نشست و برخاست بین‌المللی در 31 فرودگاه کشور روی داده و نزدیک به هشت میلیون نفر به وسیله این پروازها از کشور خارج یا به کشور وارد شدند.

البته که آمار فرودگاهی، مربوط به پروازهای خروجی هم هست و با در نظر داشتن حج عمره‌ای که حداقل در دو ماه ابتدایی امسال جریان داشت، حج واجب و نیز عتبات که فقط در اربعین شاهد دو میلیون زائر ایرانی بود و نیز سفر شش میلیون نفری به ترکیه و نیز مقاصد پرمخاطبی چون تایلند یا سواحل خلیج‌فارس، باید گفت که هر چقدر هم وضع گردشگران ورودی خوب باشد یا بهتر شده باشد، باز هم کفه ترازو به سمت گردشگران خروجی سنگینی می‌کند. اگر بخواهید از نظر رسمی هم چیزی درخصوص گردشگران خروجی بشنوید، باید بدانید که طبق آخرین آمار رسمی که در تابستان 1392 جمع‌آوری شده، حدود 450 هزار نفر در یک فصل، سفر خارجی داشته‌اند.

اما اگر بخواهیم کمی جزئی‌تر به ماجرای آمار گردشگری نگاه کنیم، باید بگوییم که طبق آنچه سایت ایران‌اکونومیست به نقل از گزارش مرکز پژوهش‌های مجلس و این مرکز هم به نقل از گزارش رسمی سازمان جهانی گردشگری روایت کرده، «بیشترین سهم بازار گردشگری ورودی ایران در سال 2013 به کشورهای حوزه خاورمیانه، یعنی بحرین، مصر، عراق، اردن، کویت، لبنان، لیبی، عمان، فلسطین، قطر، عربستان، سوریه و امارات تعلق دارد که از این میان عراق بالاترین رتبه ‌صدور گردشگر را به ایران کسب کرده است.»

این گزارش، احتمالا می‌تواند این معنا را با خود به همراه داشته باشد که قرابت فرهنگی، دین اسلام و زیارت، یکی از المان‌های اصلی توجه گردشگران منطقه خاورمیانه و به خصوص اعراب به ایران است. با این حال، ایران اماکن دیدنی دیگری هم دارد و حتی همین گردشگران زیارتی هم گاهی اوقات، علاوه بر مکان‌های مقدس به دیگر مناطق کشورمان سفر می‌کنند. (کما این‌که تصادف دلخراش گردشگران عراقی در جاده شمال این موضوع را به خوبی نشان داد) و از همین ‌روست که بعد از اعراب و مسلمان‌های ساکن در کشورهای منطقه، اروپا با یک‌ میلیون و 780 گردشگر در سال 2013 در جایگاه بعدی جدول کشورهای فرستنده گردشگر قرار دارد و سهمش از گردشگران ورودی به ایران در سال 2013 حدود 34.04 درصد بوده است. جنوب آسیا با 621 هزار نفر، آسیای شرقی و اقیانوسیه با 125 هزار نفر، آفریقا با 17 هزار نفر و آمریکا هم با 7000 نفر گردشگر در جایگاه‌های بعدی مناطق صادرکننده گردشگر به ایران را در سال 2013 قرار دارند.

از آن سو و در طرف خروجی هم دقیقا همین دو رویکرد دیده می‌شود، یعنی از یک طرف مقاصد پربازدید مثل عتبات عالیات (با هفت میلیون زائر در هر سال) و نیز مکه (تا زمانی که راه برای سفر عمره گشوده بود) و حتی سوریه (قبل از درگیری‌های چند سال اخیر) در نظر ایرانیان بود و از سوی دیگر اماکن دیدنی غیرمذهبی البته با دو مزیت برتر نسبت به کشورمان در حوزه‌های تفریحی و نیز خرید و تجارت.

از این‌روست که می‌توان نتیجه گرفت، زیارت و گردشگری مذهبی حرف اول را هم در گردشگران ورودی به کشور و هم در گردشگران خروجی از کشور می‌زند. شاید بتوان با کمی کار کردن روی اماکن دیدنی و نیز بازارهای خرید و تفریحی کشور هم کاری کرد که رفته‌رفته از میزان گردشگران خروجی کاسته و به ورودی‌ها افزوده شود، البته اگر بتوانیم از ظرفیت‌های گردشگری زیارتی
به خوبی محافظت کنیم.