کارتر: شاه دیگر نمی تواند بماند!

در آغاز کنفرانس ژیسکاردستن ، رئیس جمهور فرانسه از کالاهان نخست وزیر انگلستان خواست موضوع ایران و موقعیت شاه را بیان کند. او نیز با استناد به اطلاعات گسترده ای که از طریق سفیر انگلستان در ایران کسب کرده بود ، گفت : شاه دیگر از دست رفته و قادر به کنترل اوضاع نیست . راه حل واقعی برای جانشینی او هم وجود ندارد. مردان سیاسی که در میدان مانده اند ، توانایی های محدودی دارند. به علاوه بیشتر آنها با رژیم ارتباطاتی داشته اند و آلوده به مسائل و مشکلات این رژیم هستند.» هلموت اشمیت ، صدراعظم آلمان هیچ سخنی به میان نیاورد. سپس ژیسکاردستن براساس اطلاعاتی که نماینده مخصوص او میشل پونماتوسکی طی سفر چند روزه اش به ایران برای او فرستاده بود کوشید سران را متقاعد کند که از شاه حمایت کنند. به نظر او خطر سقوط شاه و احتمال مداخله شوروی مهمترین عللی بودند که باید دولتهای غربی در جلوگیری از وقوع آنها می کوشیدند. سپس جیمی کارتر رئیس جمهور امریکا رشته سخن را به دست گرفت و گفت : «اوضاع دیگر به کلی تغییر کرده است ، شاه دیگر نمی تواند بماند مردم دیگر او را نمی خواهند و دولتمرد توانایی در ایران باقی نمانده است که حاضر به همکاری با او باشد ، اما جای نگرانی نیست ، نظامی ها هستند. آنها قدرت را به دست خواهند گرفت. بیشتر فرماندهان نظامی ایران در مدارس ما تحصیل کرده اند و فرماندهان و روسای ارتش ما را خوب می شناسند. آنها حتی یکدیگر را به اسم کوچک صدا می کنند.»

اظهارات سخنگوی اجلاس

در حالی که حاضران از سخنان کارتر متعجب شدند ، او کوشید تا آنان را متقاعد کند. کنفرانس گوادلوپ پس از 2 روز در 17 دیماه پایان یافت در 21 دیماه سایروس ونس وزیر خارجه امریکا به عنوان سخنگوی سران به روزنامه نگاران گفت : «شاه در نظر دارد تعطیلات خود را خارج از ایران بگذراند و دولت ایالات متحده نیز این تصمیم شاه را تایید می کند. امریکا احساس می کند شاه دیگر در آینده ایران نقشی ندارد.» در اجلاس گوادلوپ ، سران برای حفاظت از منافع غرب به این نتیجه رسیدند که باید با رهبر بی رقیب آینده ایران معامله کنند ، چرا که با روی کار آمدن یک نظام تندرو و مخالف غرب ، آنان متضرر می شوند لذا تصمیم به ارتباط و گفتگو با امام خمینی را گرفتند. در این میان ژیسکاردستن امیدوار بود که با توجه به میزبانی از امام خمینی بتواند نقش واسطه را بازی کند. او تصور می کرد آیت الله خمینی به پاس امکاناتی که فرانسه در اختیار او قرار داده ، منافع این دولت را در ایران حفظ خواهد کرد لذا به اعضای کنفرانس این اندیشه را القا می کرد که می توان با ایشان کنار آمد.

ملاقات نمایندگان کارتر با امام

کارتر پس از مراجعت به امریکا و مشورت با مقامات امریکایی سرانجام پذیرفت تا با وساطت دولت فرانسه به نیابت از امریکا با امام تماس مستقیم گرفته شود. بر همین اساس در 18 دی 57 دو نفر از مقامات فرانسوی با امام ملاقات کردند و پیام کارتر را مبنی بر لزوم حمایت امام از دولت بختیار به منظور آرام کردن ارتش را به ایشان ابلاغ کردند. امام نیز در پاسخ اعلام کرد: دولت بختیار چون دست نشانده شاه است ، غیرقانونی است و در عین حال دولتهای غربی با شخصی طرف نیستند بلکه با یک ملت روبه رویند و رفتار غرب در مقطع کنونی بر روابط آینده ملت و دولت ایران با غرب تاثیر خواهد داشت . بدین ترتیب امام توانست نتایج کنفرانس را به سود ملت ایران تغییر دهد و درباره هر گونه کودتای نظامی به امریکا هشدار داد. از سوی دیگر اجلاس گوادلوپ نشان داد که رهبران غرب از درک اوضاع ایران ناتوانند و از مباحثی نظیر ضرورت خروج شاه - که دیگر موضوعیت خود را از دست داده - سخن به میان می آورند.