30 ژوئن فرا رسید، هنوز خبری از توافق نیست

به‌نظر می‌رسد آخرین هماهنگی‌ها در پایتخت‌های کشورهای حاضر در مذاکرات صورت گرفته و به این ترتیب جزئیات منتشر شده از توافق نهایی نشان می‌دهد «علاوه بر متن اصلی که حدود 20صفحه است، توافق دارای پنج ضمیمه است که شامل جزئیات اقدامات هسته‌ای، تحریم‌ها، همکاری‌های صلح‌آمیز هسته‌ای، کمیسیون مشترک بین ایران و 1+5 و برنامه اجرایی و عملیاتی می‌شود. هنوز مشخص نیست پنجمین ضمیمه یعنی برنامه اجرا در چارچوب توافق می‌آید یا جداگانه، که این موضوع همچنان محل بحث است.» گفته می‌شود این ضمائم 60صفحه است.

منابع آگاه از مذاکرات، تائید کرده‌اند که برخلاف انتظار افکار عمومی، هیچ امضای توافقی در مرحله پایانی مذاکرات جامع در کار نیست و هر آنچه تحت عنوان «توافق» یا «امضای توافق» مطرح می‌شود به معنای دست یافتن به توافق است که با اعلام آن از سوی ایران و 1+5 رسمیت می‌یابد.

توافق نهایی در 3 گام

آنها گفته‌اند در پایان این دور از مذاکرات جدای از آن که تا چند روز بعد از 10 تیر، مذاکرات تمدید می‌شود، همزمان با «اعلام» توافق، یک قطعنامه شورای امنیت صادر می‌شود که در آن برنامه اقدام و لغو کامل تحریم‌های شورای امنیت مرتبط با موضوع هسته‌ای تائید شده است. همچنین منابع آگاه اعلام کرده اند از زمان اعلام توافق تا اجرای آن بین 30 تا 60روز فاصله است تا کنگره آمریکا توافق را بررسی و رای‌گیری کند و همزمان توافق برای بررسی به مجلس شورای اسلامی ایران ارائه شود. چنانچه توافق از سوی کنگره رد شود که کارشناسان احتمال آن را قوی می‌دانند، رئیس‌جمهور آمریکا می‌تواند این رای را وتو کند و در صورت وتوی اوباما، توافق باید برای عملیاتی شدن آماده شود که این مرحله بین سه تا پنج ماه به طول می‌انجامد. در این مدت ایران باید اقدامات و تعهدات هسته‌ای خود را انجام دهد و در پایان این دوره، روز اجرای توافق فرامی‌رسد؛ روزی که در آن تحریم‌های اروپا لغو و تحریم‌های آمریکا متوقف می‌شود. بنابراین لغو تحریم‌ها به بعد از اجرای اقدامات هسته‌ای ایران موکول شده است.

بر اساس اخباری که منتشر شده، به‌نظر می‌آید هنوز تکلیف تحریم‌های مرتبط با موضوع هسته‌ای که کنگره علیه ایران در سال‌های گذشته وضع کرده است، مشخص نیست. به این شکل می‌توان گفت که با احتساب زمان پیش‌رو برای رفع تحریم‌ها، باید انتظار داشت تاثیر و نتیجه آن، اواخر سال جاری شمسی محقق شود.

ظریف:‌ بازگشتم به تهران از قبل برنامه‌ریزی شده بود

نظر به همین حساسیت‌هاست که محمدجواد ظریف، وزیر امور خارجه کشورمان یکشنبه‌شب به تهران بازگشت تا آخرین رایزنی‌ها درباره گفت‌وگوهای وین را انجام دهد. او درباره بازگشتش به تهران گفت: «بازگشتم از وین به تهران به دنبال پایان مرحله اول مذاکرات وزیران امور خارجه ایران و کشورهای گروه 1+5 و همچنین برنامه از قبل تنظیم شده است. هفته گذشته در لوکزامبورگ با وزیران سه کشور اروپایی صحبت کردیم که قرار شد شنبه و یکشنبه وزیران در وین دیدار کنند. دیدارها انجام شده و وزیران امور خارجه وین را ترک کرده‌اند، بر همین اساس من هم به تهران بازگشتم، ولی روز سه‌شنبه (امروز) دوباره به وین باز می‌گردم. با این حال مذاکرات کارشناسان ایران و گروه 1+5 در وین برای دستیابی به توافق جامع هسته‌ای همچنان ادامه دارد.»

چنان که ظریف هم اشاره کرد، گفت‌وگوها در وین دیروز در سطح معاونان وزیر خارجه ادامه یافت و نشست کارشناسان 1+5 در سطح معاونان و کارشناسان ایران در هتل کوبورگ وین برگزار شد. همزمان یوکیا آمانو، مدیرکل آژانس بین‌المللی انرژی اتمی هم به محل مذاکرات برگشته است. او با وزرای خارجه آمریکا و آلمان دیدار کرد. کری در دیدار با آمانو گفت «ما در حال کار کردن روی موضوعات هستیم.» وی افزود: «بسیار زود است که بگوییم مذاکرات دشوار کنونی برای دستیابی به توافقی به منظور محدود کردن برنامه هسته‌ای ایران موفق خواهد شد.» اشتاین مایر هم یادآور شد: اکنون می‌توانیم نوک قله کوه را مشاهده کنیم. او افزود: فقط بخش کوچکی از راه باقی‌مانده است. اگر همه تلاش کنند و حسن‌نیت نشان دهند، ما موفق خواهیم شد.

همزمان با این مذاکرات، شایعاتی درباره احتمال تغییر مکان مذاکرات از وین به ژنو یا لوزان مطرح شده بود که تکذیب شد. برخی چهره‌های جدید نیز دیروز به جمع دیپلمات‌های حاضر در مذاکرات پیوستند که مرضیه افخم، سخنگوی وزارت امور خارجه کشورمان از آن جمله است.

خط خبری رسانه‌های غربی: تقصیر ایران است!

با این که گفت‌وگوهای هسته‌ای ایران و 1+5 ادامه دارد، رسانه‌های آمریکایی تلاش می‌کنند این مذاکرات را شکست‌خورده جلوه داده و مقصر این شکست را نیز تهران معرفی کنند . بر همین اساس خبرگزاری آمریکایی بلومبرگ در سرمقاله دیروز خود، شکست مذاکرات هسته‌ای بین ایران و گروه 1+5 را محتمل دانسته و خواستار تشدید تحریم‌‌ها علیه ایران شده است. همزمان دنیس راس هم توصیه کرد: « تمدید سه تا شش ماهه مذاکرات معقول است... باید ایرانی‌ها را مقصر شکست جلوه دهیم.»

پیش از این، پایگاه خبری پولیتیکو خبر داده بود که در آستانه رسیدن ضرب الاجل توافق هسته‌ای جامع، موافقان و مخالفان این توافق در آمریکا از امروز میلیون‌ها دلار بابت تبلیغات هزینه می‌کنند و کمپین مخالفان بسیار گسترده و فعال‌تر است. دیروز دوشنبه 29 ژوئن یک صفحه کامل در روزنامه نیویورک‌تایمز در اختیار آنان قرار گرفت در روزهای آینده با هدف تحت فشار قرار دادن سناتورها برای اتخاذ موضعی سرسختانه علیه توافق هسته‌ای احتمالی اوباما با ایران میلیون‌ها دلار صرف تبلیغات در این زمینه می‌شود. این پایگاه خبری همچنین خبر داده بود که « ابتکارعمل امنیتی آمریکا » یک گروه دو حزبی به ریاست سناتورهای سابق یک برنامه سازماندهی شده از تبلیغات را رونمایی کرده‌اند که در آن از هشت سناتور دو حزب آمریکا خواسته شده با هرگونه توافق هسته‌ای که اجازه «بازرسی‌های بی‌قید و شرط» از تاسیسات هسته‌ای ایران را نمی‌دهد، مخالفت کنند. گفته شده کمپین مخالفان توافق، حدود 4/1میلیون دلار در خرید تبلیغات هزینه خواهد کرد که اقداماتشان در این زمینه از اواخر ژوئن آغاز می‌شود.

خشم اسرائیل از نزدیک شدن ایران و 1+5 به توافق

تلاش برای به بن‌بست کشاندن گفت‌وگوهای هسته‌ای درحالی است که فدریکا موگرینی، مسئول سیاست خارجی اتحادیه اروپا پیش از این، تمدید بلندمدت مذاکرات را رد کرده بود. فرانس24 هم گزارش داد توافق بر سر برنامه هسته‌ای ایران در دسترس است. خبرهایی نیز درباره پیام هسته‌ای اوباما به مقامات کشورمان منتشر شده که گفته می‌شود از سوی نخست‌وزیر عراق به تهران رسیده است. گفته شده این پیام بر مبنای نیاز دولت آمریکا برای دستیابی به توافق هسته‌ای بوده است. اگر چنین باشد، باید گفت شانس دستیابی به توافق افزایش یافته است. شاید برای همین است که موشه یعلون، وزیر جنگ رژیم صهیونیستی گفته است: «ایران برای اسرائیل، همچنان یک مشکل است اما دولت اوباما به تهران به عنوان یک راه‌حل می‌نگرد.» پیش از این نتانیاهو در جلسه کابینه رژیم صهیونیستی گفته بود: «به نظر می‌رسد طرف غربی از خطوط قرمزی که برای خودش تعیین کرده بود به طور ملموس عقب نشینی کرده و اکنون آماده است امتیازهای بزرگی به ایران بدهد». مایکل هایدن، رئیس سابق سیا نیز در اظهار نظری همسو با نتانیاهو، در مصاحبه با شبکه فاکس نیوز ابراز نگرانی کرد که در مسیر مذاکرات نهایی در مورد برنامه هسته‌ای ایران، تهران شتاب و حرکت بیشتری در مقایسه با واشنگتن داشته باشد. وی افزود: «در واقع نگران هستم که ایران در برابر موضع آمریکا برتری داشته باشد.»

با توجه به نشانه‌هایی که از گفت‌وگوهای در حال انجام وین منتشر می‌شود، بسیاری از تحلیلگران نگاهی مثبت به مذاکرات هسته‌ای دارند، مثلا فارین پالیسی نوشته است: «شرکت‌های بزرگ نفتی چشم به راه ایران پس از توافق هسته‌ای هستند.» با وجود این باید منتظر ماند و دید که سه گام «نهایی شدن»، «عملیاتی کردن» و «اجرا شدن» در ماه‌های آینده چطور برداشته خواهد شد.