مردم را به مستندسازی علاقه‌مند کردیم

بعد از دو سال به نظر می‌رسد برنامه نردبان مخاطبان خاص خودش را پیدا کرده است. چطور با مستندسازانی از سراسر کشور ارتباط گرفته‌اید و همه آنها را شناسایی کردید؟

از ابتدای پخش برنامه نردبان فراخوان دادیم و بسیاری به این فراخوان پاسخ دادند و با ما همراه شدند. حضور ما در مجامع تخصصی سینمای مستند هم بسیار به ارتباط‌مان با مخاطبان کمک کرده، بسیاری از علاقه‌مندان به ساخت آثار مستند و حتی کارشناسان، متخصصان و فیلمسازان این حوزه در جشنواره‌های فیلم مستند و همایش‌های مرتبط مانند جشنواره‌های پروین، فیلم دانشجویی و بخصوص در جشنواره سینما حقیقت به سراغم می‌آیند و درباره برنامه با هم حرف می‌زنیم. خوشبختانه من هم حافظه خوبی دارم و آثارشان را به یاد می‌آورم و بسیاری از آنها وقتی خودشان را معرفی می‌کنند من می‌دانم فیلمشان از برنامه ما پخش شده یا نشده یا چطور بوده است. حضور در مجامع تخصصی سینمای مستند باعث شده ارتباط مستمر و مفیدی با مخاطبانمان داشته باشیم.

برنامه نردبان قصد دارد مردم را به ساخت فیلم مستند علاقه‌مند کند؟

هم به ساختن و هم به دیدن فیلم مستند. در شرایطی که گزینه‌های بسیاری برای دیدن و آموختن و سرگرم شدن در دسترس است، سعی می‌کنیم مخاطب را به سمت تماشای فیلم مستند تشویق کنیم. خوشبختانه این روزها آثار مستند در همه دنیا مورد توجه قرار گرفته و شکل‌گیری شبکه‌های اجتماعی مرتبط با فیلم و عکس یکی از دلایل آن است. طرفداران فیلم‌های مستند در دنیا زیاد شده‌اند و جالب این‌که هر چقدر این مستندها آماتورتر باشد، طرفداران بیشتری دارد. در این شرایط ما هم مردم را به دیدن آثار مستند تشویق می‌کنیم و حتی تلاش می‌کنیم جسارت به خرج دهند و خودشان فیلم بسازند و بعد از ساختن فیلم هم برای نقدشدن و شنیدن نظر دیگران آمادگی داشته باشند.

در دو سالی که این برنامه پخش می‌شود چند نفر به مستندسازی علاقه‌مند شده‌اند و همراه با برنامه این نوع فیلمسازی را تجربه کرده‌اند؟

بدون اغراق می‌‌توانم بگویم حدود 40 درصد از مخاطبان امروز ما کسانی هستند که برای اولین بار با این برنامه دوربین دست گرفته‌ و فیلم ساخته‌اند. در این دو سال این افراد هربار آثاری بهتر از قبل ساخته‌اند و دیدن آخرین آثارشان باعث شگفتی و تحسین می‌شود. ممکن است اکنون فیلمسازان بسیار حرفه‌ای نباشند، اما رد آموزش‌های نردبان و دانش و آموخته‌های خودشان را می‌توان در آثارشان دنبال کرد و دید. این مسأله برای من خیلی خوشحال‌کننده است.

طرح برنامه نردبان از چه کسی بود؟

آقای پورحسین.

جزئیات آن مشخص شده بود؟

طرح اصلی برنامه نمایش آثار مستند و تشویق مخاطبان به ساخت فیلم مستند بود، اما بعد از آن به فراخور نیاز مخاطب و توانایی خودمان، تغییراتی در برنامه ایجاد کردیم و به بخش‌هایی که مخاطبان بیشتر دوست‌ داشته‌اند، بیشتر پرداختیم. این طور که از مخاطبان برنامه شنیده‌ام در چند ماه اخیر، برنامه انعطاف‌پذیرتر شده است.

به نظر خودتان نردبان در مقایسه با اولین قسمت‌هایش چقدر رشد کرده است؟

خیلی زیاد. حداقل درباره اجرا که خیلی تغییر کرده است. من واقعا بد اجرا می‌کردم. زمانی که برنامه را شروع کردیم من فقط کتاب «درآمدی کوتاه بر فیلم مستند» اثر پاتریشیا اوفدرهاید را خوانده بودم و اطلاعات کلی درباره فیلم مستند داشتم. بخش کافه کتاب دقیقا به دلیل نیازی که من برای آشنایی با کتاب‌های حوزه مستند احساس می‌کردم، ایجاد شد. دلم می‌خواست بدانم چه کتاب‌هایی در این باره وجود دارد و به این فکر کردم که شاید مخاطب هم دوست داشته باشد بداند! از آن زمان تاکنون من بسیار تغییر کرده‌ام. البته آن موقع هم به فیلم مستند علاقه داشتم، اما این اندازه پیگیر نبودم که بخواهم از آثار کلاسیک شروع کنم، آنها را ببینم و تحلیل کنم! حتی آن زمان خودم یک فیلم مستند هم ساخته بودم، اما آن را تدوین نکرده بودم. قصدم این است که بگویم آن اندازه که مجری این برنامه در اجرا بالغ‌تر شده برنامه هم رشد کرده است. به عبارتی انگار من هم پا به پای مخاطب برنامه رشد کرده‌ام.

مخاطبان برنامه چطور؟

هر روز به تعداد مخاطبان برنامه افزوده می‌شود، این را زمانی احساس کردم که در جشنواره‌های مختلف خیلی به سراغم می‌آمدند و می‌گفتند بیننده برنامه هستند یا مثلا وقتی بسیاری از مستندسازان حرفه‌ای و شناخته شده مثل آقایان فتح‌الله امیری، رامتین بالف، مهدی زمان‌پور کیاسری و خیلی‌های دیگر درباره برنامه نظر ‌دادند و به نکاتی اشاره ‌کردند که معلوم بود برنامه را دیده‌اند، مطمئن شدم نردبان مخاطب خودش را پیدا کرده است.

شما هم به مستند علاقه دارید و هم به اجرای برنامه‌های ورزشی. با این حساب در آینده قصد دارید کدام یک را ادامه بدهید؟

جالب است بدانید من قبل از اجرای برنامه نردبان، یک فیلم مستند ورزشی به نام «این منم که هنوز» را ساخته‌ام. در این فیلم به زندگی یکی از اعضای تیم ملی تنیس روی میز کشورمان پرداختم؛ بنابراین من قبل از اجرای برنامه در تلویزیون، هم در زمینه ساخت فیلم مستند فعال بودم و هم در زمینه ورزش. خوشبختانه در هر دو حوزه هم فعالیت کرده‌ام و اکنون که دیگر اجرای برنامه ورزشی را به عهده ندارم، از برخی مستندسازان خواسته‌ام برای برنامه نردبان مستند ورزشی بسازند. مثلا آقای درگاه‌پور از شهرستان دورود تصاویر خوبی از طرفداران تیم فوتبال گهر دارند و از ایشان خواستم این تصاویر را به فیلم تبدیل کند. طبق آخرین صحبت‌های ما قرار است ایشان یک فیلم شش یا هفت دقیقه‌ای مستند در این باره بسازد.

کدام بخش برنامه پرطرفدارتر است؟

ابزارشناسی که یک بخش خیلی کوتاه است. در این بخش چهار دقیقه‌ای، آقای محمدمهدی رضایی که از استادان دانشگاه هستند، علاقه‌مندان به ساخت مستند را راهنمایی می‌کنند و به آنها می‌گویند برای ساخت هر فیلمی باید از چه ابزاری استفاده کنند؛ چه لنزی، چه دوربینی و چه امکاناتی برای چه نوع آثاری به کار می‌آید و... خوشبختانه این بخش بسیار مورد توجه قرار گرفته است.

بخش کافه کتاب هم مورد توجه بوده و فکر می‌کنم علتش این است که تا امروز تلاش ما این بوده که کتاب را خود نویسنده یا مترجم معرفی کند و به پرسش‌های مخاطبان پاسخ دهد و البته طبیعی است پخش فیلم مستند از جذاب‌ترین بخش‌های این برنامه است.

چه دلایلی باعث شد بخش عکس و مکث را که درباره عکاسی است، در این برنامه ایجاد کنید؟

وقتی به لحاظ کارشناسی به کادر عکس و ترکیب‌بندی آن اهمیت بدهید، می‌توانید در فیلمسازی هم بهتر عمل کنید. بنابراین بخش عکس و مکث برای پر کردن زمان برنامه ایجاد نشده و زمینه‌ای است برای شناخت رنگ، نور، قاب، ترکیب‌بندی و.... عکس و مکث یکی از بخش‌های دیدنی برنامه است و در یک هفته اول، تعداد زیادی عکس در این بخش به دستمان رسید و همین‌طور هم به تعداد این آثار افزوده می‌شود.

قرار است نردبان تا کجا ادامه داشته باشد؟

با توجه به این‌که جشنواره اصلی این برنامه، زمستان سال گذشته با حضور آقای دارابی برگزار شد و برگزیدگان برای ساخت آثار بعدی مورد حمایت شبکه قرار گرفته‌اند، به نظر می‌رسد زیرساخت‌های نردبان طوری طراحی شده که تا مدت‌ها از شبکه مستند پخش شود، اما درباره آینده آن چیزی نمی‌دانم و معلوم نیست تا چه زمانی من تهیه‌کننده این برنامه باشم یا اجرای آن را به عهده داشته باشم! به اعتقاد خود من، زمانی این برنامه می‌تواند تاثیرگذار باشد که حداقل چند سال ادامه پیدا کند و مخاطبانی که با این برنامه به مستندسازی علاقه‌مند شده‌اند، رها نشوند.

با توجه به این‌که در این برنامه به نخستین جشنواره فیلم و عکس همراه تهران پرداختید، قصد ندارید بخشی را برای علاقه‌مندان خیلی آماتور راه‌اندازی کنید و فیلم‌ها و عکس‌های گرفته شده با موبایل را در برنامه بپذیرید؟

از همان ابتدای برنامه در سال 90 به مخاطبان گفته بودیم که می‌توانند فیلم‌ها و عکس‌هایی را که با تلفن همراه گرفته‌اند برای ما ارسال کنند؛ نمی‌دانم ما زیاد به این نکته نپرداختیم یا مخاطب چندان آن را جدی نگرفت، در هر صورت فیلم و عکس‌های موبایلی کمتر به دستمان رسیده است. اگر اشتباه نکنم فقط یک مجموعه عکس موبایلی به برنامه ارسال شد. تا این‌که پس از پرداختن به اولین جشنواره فیلم و عکس همراه تهران خیلی‌ها دیدند که عکس‌ها و فیلم‌های موبایلی در دنیا اهمیت زیادی پیدا کرده و هنرمندان سراغ این نوع عکاسی و فیلمسازی رفته‌اند، برای آنها جشنواره مستقل برگزار می‌شود. از آن زمان تاکنون عکس‌ها و فیلم‌های موبایلی بیشتری به دستمان می‌رسدو شاید بتوان از این به بعد فکری برایش کرد و یک بخش ثابت و ویژه برایش در نظر گرفت. اما متاسفانه زمان برنامه کوتاه است؛ 70 یا 75 دقیقه بیشتر وقت نداریم و کلی سوژه که باید به همه آنها بپردازیم.

آیا ممکن است این برنامه باز هم تغییر کند و سری بعدی آن با ساختاری تازه ارائه شود؟

تا امروز تغییرات زیادی در این برنامه ایجاد شده و به اعتقاد من این تغییر باید همچنان ادامه داشته باشد. معتقدم نردبان به یک تفکر مشخص‌تر نیاز دارد، چون از شنبه تا چهارشنبه به‌قوت و پر و پیمانی جمعه‌ها نیست؛ شاید به دلیل تفاوت زمان برنامه در روزهای هفته و روزهای جمعه است یا به این دلیل که دستمان در روزهای هفته خیلی باز نیست؛ در هر صورت اگر قرار باشد مخاطبان‌مان را افزایش بدهیم حتما باید تغییراتی در برنامه ایجاد کنیم. اگر منصف و قدردان باشم باید بگویم در ایجاد تغییرات و تهیه این برنامه دستم خیلی باز بوده و از این به بعد هم با کمک مدیران شبکه تغییر و تازگی را در آن ایجاد خواهم کرد.

آذر مهاجر / گروه رادیو و تلویزیون