قاب خالی حماسه عاشورا برای کودکان

زنان پرده‌نشین، با شنیدن آوای مظلومیت امام، بر حال او و خود گریستند. آن‌‌گاه امام فرمود: کودک شیرخوار من علی(ع) را بیاورید سپس برای سیراب نمودن او ـ که از تشنگی بی‌تاب شده بود ـ رو به لشکر دشمن کرد و فرمود: ای مردم! اگر به من رحم نمی‌کنید به این کودک رحم کنید. در این لحظه تیری از توسط حرمله بن کاهل اسدی از سوی دشمن به سوی کودک پرتاب شد و کودک به شهادت رسید. امام فرمود: خدایا! میان ما و این مردم که مرا دعوت کردند تا یاری‌ام کنند، اما اکنون ما را به خون می‌کشند، خود داوری کن و...

حماسه عاشورا، یک حماسه بزرگ است که هرگز از ورق‌های تاریخ پاک نمی‌شود. در طول این سال‌ها آثار نمایشی، ترکیبی و گفت‌وگومحور زیادی با موضوع حماسه عاشورا از شبکه‌های مختلف تلویزیون تولید و پخش شده است، اما تعدد و تنوع آثاری که برای مخاطب بزرگسال تولید شده، خیلی بیشتر از آثاری است که برای کودکان و نوجوانان تولید شده است.

به همین دلیل، سراغ مدیر گروه خردسال و کودک شبکه دو، یک تهیه‌کننده و یک نویسنده و کارگردان آثار کودک رفتیم و از آنها پرسیدیم ‌چرا آثار نمایشی و ترکیبی با مضامین عاشورایی برای کودکان و نوجوانان کم است و باید در این‌باره چه اقداماتی انجام دهیم‌.

علی زارعان، مدیر گروه خردسال و کودک شبکه دو درباره تولید آثاری با مضمون حماسه عاشورا برای کودکان و نوجوانان به جام‌جم می‌گوید:‌ ابتدا باید این مساله را بپذیریم که حماسه عاشورا، حادثه کوچکی نیست و از سوی دیگر حماسه‌ای نیست که روایت کودکانه داشته باشد. بنابراین باید در این حماسه به دنبال دو مساله باشیم.

وی در ادامه می‌افزاید: باید ابعاد کودکانه و بعد از آن شخصیت‌های کودک این حماسه بزرگ را پیدا کنیم. بعد از شناسایی باید با دقت و ظرافت خاصی به سراغ‌شان برویم و آثار مناسب تولید کنیم. باید قبول کرد ابعاد انسانی، الهی و اجتماعی حماسه عاشورا زیاد است و پیدا کردن ابعاد کودکانه کار بسیار دشواری است.

مدیر گروه خردسال و کودک شبکه دو ادامه می‌دهد: چند سال پیش یکی از آثار زنده‌یاد قیصر امین‌پور را با نام «روز دهم» خواندم. این کتاب روایتی از کودکان عاشورا بود. وقتی دهه 70 این کتاب را خواندم، واقعا لذت بردم و برایم جالب بود که زنده‌یاد امین‌پور با چه دقت و ظرافتی این روایت را به تحریر درآورده است.

زارعان عنوان می‌کند: بدون تردید زنده‌یاد امین‌پور برای کشف این دیدگاه از حماسه عاشورا تلاش زیادی کرده بود تا این اثر مورد توجه کودکان و نوجوانان قرار بگیرد. متاسفانه ما در برنامه‌های مختلف کمتر به روایت حماسه عاشورا برای کودکان و نوجوانان پرداختیم و در این‌باره ضعف زیادی داریم.

وی با اشاره به تولید آثار متنوع در ارتباط با حماسه عاشورا برای بزرگسالان می‌گوید: باید سعی کنیم تولیداتی با زبان کودکان و نوجوانان با مضمون عاشورا هم داشته باشیم. ما در ترجمه حماسه عاشورا به زبان کودکان ضعف داریم و باید تلاش کنیم نقص‌هایمان را بر طرف کنیم.

مدیر گروه خردسال و کودک شبکه دو می‌افزاید: پرداخت ما به حماسه عاشورا به زبان کودکان باید با ظرافت و دقت و وسواس زیادی صورت بگیرد و این کار جای تامل دارد.

زارعان با اشاره به تولید انیمیشن‌هایی با مضمون عاشورا اظهار می‌کند: در ارتباط با حادثه کربلا چند انیمیشن خوب داشته‌ایم که در این‌باره می‌توانم به انیمیشن سینمایی عاشوراییان و پرده‌خوانی از تولیدات مرکز صبا اشاره کنم. همچنین یک نماآهنگ قدیمی هم با موضوع علی‌اکبر(ع) تولید شده است.

وی می‌افزاید: البته این آثار با ‌ آن که خوب بودند، اما برای تبدیل به زبان کودکان مشکلاتی داشتند. به غیر از پرده‌خوانی که متن ساده و روانی داشت،‌ در بقیه آثار این مشکل به چشم می‌خورد که روایت ساده نیست.

مدیر گروه خردسال و کودک شبکه دو در پاسخ به این سوال که این گروه در این‌باره چه اقداماتی انجام داده، می‌گوید: ما یک روایت ساده و شیرین از کربلا را در قالب یک نقاشی تدارک دیده‌ایم. در برنامه «عقیق» هم در 200 قسمت 40 ثانیه‌ای به احادیثی می‌پردازیم که در فهم کودکان باشد. این برنامه در قالب انیمیشن است. در حال حاضر، تولیدات ما در این‌باره در حد زیر صفر است و باید برای تولید چنین آثاری برای محرم سرمایه‌گذاری کنیم.

زارعان درباره این‌که آیا برای تولید چنین آثاری کارگردانان متبحر هم داریم یا نه ، توضیح می‌دهد: من چند نفر از جمله آقای رسولی را می‌شناسم که در این کار خبره است. او نقاش و کارگردان توانمندی است و اگر به او یک سال زمان داده شود و سرمایه‌گذاری هم انجام بدهیم، حتما می‌توانیم شاهد یک کار مناسب برای محرم باشیم.

وی در خاتمه می‌‌افزاید: در مجموع فکر می‌کنم ظرفیت لازم را در این‌باره داریم. باید سرمایه‌گذاری کرد و زمان لازم در اختیار عوامل سازنده گذاشته شود تا شاهد آثار دیدنی با موضوع محرم باشیم. رهبر معظم انقلاب بر این مساله تاکید دارند که باید انجام کارهای دینی را به بهترین‌ها سپرد. بنابراین ما باید برای به تصویر کشیدن حماسه عاشورا به زبان کودکان و نوجوانان تلاش کنیم و به این باور برسیم که می‌توانیم کارهای خوب و دیدنی تهیه کنیم.

غلامرضا رمضانی، یکی از کارگردانان فعال در حوزه تولید فیلم و سریال برای کودکان در تلویزیون و سینما درباره تولید آثار نمایشی با مضمون عاشورا برای این گروه سنی می‌گوید: مسلما چنین تولیداتی حساسیت بالایی می‌طلبد بنابراین برای پرداخت به مضمون عاشورا به زبان کودکان و نوجوانان باید دقت و ظرافت خاصی داشت.

وی ادامه می‌دهد: اگر پرداخت به مبحث عاشورا با دقت و ریز‌بینی خاصی انجام نشود، نه‌تنها اثر دیدنی نخواهد شد، بلکه مخاطب را آزار می‌دهد. باید از پرداخت به مسائل تکراری پرهیز کنیم و درام‌های مناسب بسازیم تا در بچه‌ها ایجاد شور کند و این امر مستلزم یک دیدگاه خاص و موشکافانه از حماسه عاشوراست.

رمضانی اشاره می‌کند: اگر به مباحث عاشورا اصولی نگاه کنیم، مسلما می‌توانیم فضاسازی مناسب داشته باشیم. بنابراین برای رسیدن به این نگاه اصولی باید تحقیقات گسترده‌ای انجام دهیم. دنیای بچه‌ها با وجود سادگی‌اش، نیازمند هوشمندی است. در غیر این صورت نمی‌توانیم براحتی حرف‌هایمان را بزنیم.

این کارگردان با اشاره به این‌که باید برای تولید چنین کارهایی از زبان امروزی هم بهره ببریم، می‌گوید: ادبیات آثار نمایشی با مضمون عاشورا باید به‌روز باشد تا کودکان و نوجوانان بتوانند با اثر پخش شده همذات‌پنداری کنند و استفاده از زبان ثقیل جواب نمی‌دهد.

وی یادآور می‌شود: باید مضامینی را که برای بچه‌ها جذابیت دارد از حماسه عاشورا استخراج کنیم و بعد آن را به‌روز کرده و در قالب‌های متنوع تولید کنیم. باید بدانیم از چه زاویه‌ای به این مباحث بپردازیم که برای بچه‌ها مفید باشد.

رمضانی با اشاره به سریال جومونگ می‌گوید: وقتی این سریال پخش می‌شد نه‌تنها بزرگ‌ترها، بلکه نوجوانان هم بیننده این سریال بودند. این مساله نشان می‌دهد پس می‌توان به حماسه به گونه‌ای پرداخت که مورد توجه بزرگ‌ترها و نوجوانان قرار بگیرد.

این کارگردان اشاره می‌کند: باید طوری به حماسه عاشورا بپردازیم تا برای بچه‌ها الگوسازی کنیم. نباید فقط به بخش‌های حزن‌انگیز این حماسه بپردازیم و بخش اعتقادات این حماسه بزرگ را مورد غفلت قرار بدهیم. در این صورت می‌توانیم به نتایج مطلوب دست پیدا کنیم.

رمضانی در خاتمه می‌افزاید: باید برای تولید چنین آثاری بودجه و زمان لازم در اختیار فیلمسازان گذاشته شود، از الان می‌توانیم برای دو سال آینده برنامه‌ریزی کنیم تا شاهد آثار فاخر و دیدنی برای محرم باشیم و الگوی مناسبی به بچه‌ها ارائه بدهیم.

علیرضا سبط احمدی که تهیه‌کنندگی کارهای کودک و نوجوانان را به عهده داشته، درباره تولید آثاری با مضمون عاشورایی برای محرم می‌گوید: عاشورا، حماسه‌ای جاودانه و بزرگ‌ است که نزدیک به 14 قرن سینه به سینه گذشته و به نسل‌های مختلف منتقل شده است.

وی ادامه می‌دهد: این حماسه درس‌های بزرگی به همه داد. بنابراین هر چه درباره این حماسه حرف بزنیم، باز هم کافی نیست و می‌توانیم از زوایای مختلف به این حماسه بزرگ نگاه کنیم. انجام دادن چنین تولیداتی نیازمند تحقیقات و مطالعه است.

این تهیه‌کننده اشاره می‌کند: برنامه‌سازان و فیلمسازان دینی باید تلاش کنند ‌از زوایای مختلف به این حماسه بزرگ بپردازند تا آثارشان برای مخاطبان جذاب و دیدنی باشد. همان‌طور که ما برای دیگر برنامه‌ها تحقیق می‌کنیم باید برای پرداخت به مباحث عاشورایی، تحقیقات را گسترده‌تر از دیگر برنامه‌ها انجام دهیم. ضمن این‌که باید مرتب با علما و اندیشمندان دینی در ارتباط باشیم.

سبط‌احمدی عنوان می‌کند: علمای دین می‌توانند به ما کمک کنند تا بتوانیم کارهایی با کیفیت بالا تولید کنیم. در‌طول‌سال شاهد هستیم صهیونیست‌ها فیلم‌هایی می‌سازند تا ذهن مخاطبان را به انحراف بکشند و در این‌باره هزینه‌های زیادی هم صرف می‌کنند. همچنین فیلم‌های زیادی هم بر‌مبنای ترویج دین مسیحیت تولید می‌شود.

وی می‌گوید: ما هم باید با کمک علما آثار ارزشمندی تولید کنیم. ملموس‌ترین حماسه تاریخ، عاشورا‌ست. امروز کودکان و نوجوانان به شبکه‌های مختلف ماهواره‌ای دسترسی داشته و هر روز در معرض تبلیغات وحشتناک غرب قرار دارند. بنابراین ما باید مفاهیم اعتقادی را به زبانی ساده و جذاب روایت کنیم تا بچه‌ها تحت تاثیر برنامه‌های غربی قرار نگیرند.

این تهیه‌کننده با اشاره به سخنان حجت‌الاسلام قرائتی می‌گوید: ایشان بیش از 30 سال است ‌در رسانه درس ‌های قرآنی را بازگو می‌کند و در طول این سال‌ها هرگز به تکرار نیفتاده است. او تلاش می‌کند حرف‌هایش بر مبنای مسائل روز باشد. به همین دلیل هرگز بیننده‌اش را از دست نداده است. ما باید با استفاده از این برنامه‌ها الگوهای درستی از فرهنگ و تاریخ‌مان به بچه‌ها ارائه کنیم.