به گزارش جام جم آنلاین، برای بعضی کوهنوردان، رسیدن به قله پایان یک مسیر دشوار است؛ برای بعضی دیگر، کوهستان به تمام معنای زندگی تبدیل میشود. در چنین شرایطی، مرز میان دنبالکردن یک رؤیا و چشمپوشی از زندگی معمول کجاست؟ این پرسش در مرکز فیلم «اورست: فتح بیپایان» قرار دارد؛ اثری که ماجرای صعود به یکی از بلندترین قلههای جهان را با مواجهه دو مرد پیش میبرد. یکی عکاسی است که میخواهد زندگی یک کوهنورد مرموز را ثبت کند و دیگری مردی که چندان اعتنایی به نگاه دیگران ندارد. هیدهیوکی هیرایاما، کارگردان ژاپنی فیلم، برای ساخت این اثر به سراغ رمان «قله خدایان» نوشته باکو یومهماکورا رفته و با انتخاب لوکیشنهای واقعی در ارتفاعات هیمالیا، دشواری صعود را به بخشی از تجربه تماشای فیلم تبدیل کرده است. گفتوگوهای او و بازیگران با رسانههای ژاپنی نیز از انتخابهایی پرده برمیدارد که در شکلگیری فیلم و شخصیتهایش نقش داشتهاند. در ادامه، نگاهی داریم به ویژگیهای سینمایی این اثر و آنچه تماشاگر از آن انتظار دارد.
هیدهیوکی هیرایاما پیش از ساخت این فیلم، کوهنورد نبود و حتی از ارتفاع میترسید. او در گفتوگو با رسانه ژاپنی OKWAVE گفته است که در ابتدا علاقه چندانی به فضای کوهستان نداشته، اما قدرت داستان رمان «قله خدایان» او را به ساخت فیلم ترغیب کرده است. هیرایاما میخواست اورست را همانطور که هست به تصویر بکشد؛ برای همین، بازسازی کوهستان در استودیو و استفاده از برف مصنوعی را کنار گذاشت و سراغ لوکیشنهای واقعی رفت.
گروه تولید برای رسیدن به محل فیلمبرداری، مسیر دشواری را پشت سر گذاشت. ارتفاع زیاد، جابهجایی تجهیزات و شرایط جسمی بازیگران و عوامل، کار را به تجربهای فرساینده تبدیل میکرد. هیرایاما در گفتوگو با رسانه «اسپایس» از سفر چندروزه گروه از کاتماندو به منطقه گوراکشپ و روزهای فیلمبرداری در همان ارتفاع گفته است.
این انتخاب در نتیجه کار هم دیده میشود. کوهستان در فیلم صرفاً پسزمینهای برای ماجراجویی شخصیتها نیست؛ عظمت آن در برابر جثه آدمها قرار میگیرد و محدودیت جسمی آنها را به چشم میآورد. تماشاگر دشواری صعود را فقط از زبان شخصیتها نمیشنود، بلکه آن را در تصویر میبیند. فیلمبرداری در ارتفاعات واقعی به صحنههای کوهستانی حسی از واقعیت میدهد که بازسازی استودیویی بهسختی میتوانست جایگزینش شود.

رمان «قله خدایان» داستانی گسترده دارد و به ماجراهای کوهنوردی، زندگی شخصیتها و مناسبات اجتماعی پیرامون آنها میپردازد. هیرایاما در گفتوگو با «واکرپلاس» توضیح داده که اگر قرار بود همه این لایهها به فیلم منتقل شوند، حاصل کار میتوانست اثری در حدود شش ساعت باشد. او ترجیح داد روایت سینمایی را بر رابطه فوکاماشی و هابو متمرکز کند؛ رابطهای که خودش از آن با تعبیر «داستان عاشقانه مردانه» یاد کرده است.
این تعبیر به معنای یک رابطه عاطفی متعارف نیست. آنچه میان این دو شکل میگیرد، برخورد دو نگاه به زندگی است. فوکاماشی در ابتدا بهعنوان عکاس به هابو نزدیک میشود؛ مردی که گذشته و رفتارهایش برای او جذابیت یک سوژه عکاسی را دارد. هابو هم چندان علاقهای ندارد زندگیاش را برای دیگران توضیح دهد. او کوهستان را انتخاب کرده و ظاهراً نیازی نمیبیند که دیگران دلیل این انتخاب را بفهمند.
با پیشرفتن داستان، انگیزه فوکاماشی تغییر میکند. او دیگر فقط به دنبال ثبت تصویری از یک کوهنورد نیست و میخواهد بفهمد چه چیزی هابو را به چنین زندگیای کشانده است. این رابطه، ستون اصلی روایت فیلم میشود و به آن تمرکز میدهد؛ هرچند بهای این انتخاب، کناررفتن بخشی از شخصیتها و ماجراهای فرعی رمان است. فیلم در عوض، فرصت بیشتری برای دنبالکردن مواجهه این دو مرد پیدا میکند؛ مواجههای که پرسش اصلیاش درباره بهای دنبالکردن یک رؤیاست.
هابوی فیلم را نمیتوان بهراحتی با معیارهای معمول زندگی سنجید. او چنان درگیر کوهستان است که بسیاری از چیزهایی را که برای دیگران اهمیت دارد، کنار گذاشته است. همین ویژگی، بازی در این نقش را دشوار میکند؛ چون بازیگر باید شخصیتی را باورپذیر نشان دهد که حتی نزدیکانش هم بهسادگی نمیتوانند تصمیمهای او را درک کنند.
هیروشی آبه در گفتوگو با «سینما تودی» گفته است که نمیتواند ادعا کند با هابو همذاتپنداری میکند؛ مردی که همهچیز را جز کوهستان کنار گذاشته است. او برای نزدیکشدن به نقش، تمرین صخرهنوردی و بولدرینگ انجام داد و مدتی هم در اتاق کماکسیژن تمرین کرد. با این حال، حضور در ارتفاعات واقعی تجربه متفاوتی برایش بود. آبه در همان گفتوگو از دشواری پیدا کردن جای انگشت روی دیواره و تفاوت شرایط کوهنوردی در ارتفاع بالا صحبت کرده است.
این آمادگی فقط به حرکات بدنی محدود نمیشود. آبه باید انزوای هابو را هم در رفتار و نگاهش نشان دهد؛ مردی که حتی وقتی در کنار دیگران قرار میگیرد، انگار بخشی از وجودش در جای دیگری، میان صخرهها و قلهها باقی مانده است. بازی او در انتقال این فاصله موفق است و به تماشاگر اجازه میدهد شخصیت را بشناسد، بیآنکه لزوماً با انتخابهایش موافق باشد. با این حال، فیلم گاهی بیش از آنکه به لایههای درونی این وسواس بپردازد، بر سرسختی و اراده هابو تکیه میکند؛ موضوعی که میتوانست مجال بیشتری برای پرداخت داشته باشد.
در همین زمینه بخوانید:

فوکاماشی در آغاز، هابو را سوژهای جذاب برای عکاسی میبیند؛ مردی که زندگی و گذشتهاش میتواند دستمایه یک گزارش تصویری باشد. او میخواهد از فاصلهای مشخص به این کوهنورد نزدیک شود و آنچه را میبیند ثبت کند. ولی هرچه بیشتر با هابو روبهرو میشود، این فاصله کمتر میشود و نگاه حرفهایاش جای خود را به کنجکاوی عمیقتری میدهد.
جونایچی اوکادا در گفتوگو با «سینما تودی» به نکته جالبی درباره آمادهشدن برای این نقش اشاره کرده است. او میگوید، چون فوکاماشی عکاس است، بارها از پشت منظرهیاب دوربین به هیروشی آبه نگاه میکرده و تغییر چهره و نگاه او را در طول تولید میدیده است. اوکادا معتقد بود همین مشاهده تدریجی به نزدیکشدنش به شخصیت کمک کرده است. علاقه شخصی او به عکاسی و کوهنوردی هم در شکلدادن به رفتارهای این عکاس نقش داشته است.
بخش مهمی از بازی اوکادا در واکنشهایش به هابو شکل میگیرد. فوکاماشی قرار نیست همهچیز را با کلام توضیح دهد؛ گاهی نگاه و مکث او بیش از گفتوگوهایش نشان میدهد که در حال بازنگری در برداشت اولیه خود از این مرد است. به این ترتیب، مسیر شناخت هابو برای تماشاگر هم از دریچه نگاه فوکاماشی میگذرد؛ عکاسی که در ابتدا میخواست تصویری از دیگری ثبت کند، ولی بهتدریج خودش درگیر پرسشهایی میشود که زندگی آن مرد پیش رویش گذاشته است.
در میان شخصیتهای فیلم، ریوکو با بازی اوّنو ماچیکو جایگاه متفاوتی دارد. او مانند هابو و فوکاماشی زندگیاش را وقف کوهستان نکرده و از بیرون به انتخابهای این دو مرد نگاه میکند. حضورش یادآور این نکته است که تصمیمهای پرمخاطره کوهنوردان، فقط به خودشان مربوط نمیشود و آدمهایی هم هستند که با نگرانی، چشمانتظار بازگشت آنها میمانند.
هیرایاما درباره این شخصیت گفته است که ریوکو را نماینده نگاه مخاطبی میدانسته که از رفتن آدمها به دل خطر نگران میشود. او نمیخواسته این زن صرفاً شخصیتی عاشق و تابع تصمیم مردان باشد و بر استقلالش تأکید داشته است.
این نگاه، ریوکو را از یک شخصیت حاشیهای صرف فراتر میبرد. او پرسشی را وارد داستان میکند که در جهان هابو و فوکاماشی کمتر به آن توجه میشود: کسانی که کوهستان را به مهمترین بخش زندگیشان تبدیل میکنند، با آدمهایی که در زندگی روزمره پشت سر میگذارند چه میکنند؟ با این حال، فیلم فرصت چندانی برای گسترش این وجه از شخصیت فراهم نمیکند. ریوکو در مقایسه با دو مرد اصلی سهم کمتری از روایت دارد و استقلالی که کارگردان برایش در نظر گرفته، همیشه به پرداخت دراماتیک کافی نمیرسد.

یکی از صحنههای بهیادماندنی فیلم، جایی است که هابو، فوکاماشی را بر پشت خود حمل میکند و از دیوارهای یخی بالا میرود. هیرایاما در گفتوگو با «اسپایس» گفته است که بازیگران این صحنه را با رعایت تدابیر حفظ ایمنی اجرا کردند. اوکادا هم برای آنکه حرکت شخصیتش بیش از اندازه آسان به نظر نرسد، خواسته بود کولهپشتی سنگینتری حمل کند؛ در نتیجه، حدود ۳۰ کیلوگرم سنگ در کوله او قرار دادند.
این صحنه از آن جهت اهمیت دارد که رابطه دو شخصیت را بدون توضیحهای اضافه پیش میبرد. آنچه میان آنها شکل گرفته، در دل یک کنش دشوار دیده میشود؛ جایی که اعتماد و وابستگی، معنایی کاملاً جسمانی پیدا میکنند. فیلم در چنین لحظاتی بهتر از بخشهایی که به توضیح انگیزهها متکی است، میتواند رابطه میان دو مرد را به تصویر بکشد.
اگر قرار است «اورست: فتح بیپایان» را تماشا کنید، باید بیش از هر چیز منتظر یک فیلم ماجراجویانه درباره دشواری صعود و مواجهه انسان با طبیعت باشید؛ فیلمی که بخش مهمی از جذابیتش را از تصاویر کوهستان و تلاش بازیگران برای باورپذیرکردن موقعیتهای دشوار میگیرد. نباید انتظار داشت همه لایههای روانی شخصیتها یا مناسبات گسترده رمان در آن مجال بسط پیدا کنند. فیلم در نمایش عظمت کوهستان و رابطه دو مرد موفقتر از واکاوی همه پیامدهای انتخابهای آنهاست.
با این همه، پرسشی که داستان پیش میکشد فراتر از فتح یک قله است: آدمی تا کجا میتواند در پی رؤیای خود پیش برود، بیآنکه زندگی و آدمهای اطرافش را از دست بدهد؟ شاید ارزش تماشای فیلم بیش از آنکه در یافتن پاسخی قطعی برای این پرسش باشد، در دیدن دو مردی باشد که هرکدام به شیوه خود با آن روبهرو میشوند.
در گفتوگو با جامجم آنلاین مطرح شد
شاهرخ بیانی: سهراب حق دارد ناراحت باشد
رئیس ستاد گردشگری شهرداری تهران در گفتوگو با جامجم آنلاین: