سردرگمی ادبیات داستانی دفاع مقدس

در این میان اما سهم کشور ما از این‌گونه کتاب‌های مرجع و تئوریک یا حتی پذیرش یک تقسیم‌بندی مشخص درباره داستان‌های دفاع مقدس از سوی ادبا با وجود حماسه‌ای بی‌نظیر صفر است.

متاسفانه این آسیب وقتی نمود بیشتری می‌یابد که حتی اثر این چندگانگی و سردرگمی در جوایز و جشنواره‌های تخصصی دفاع مقدس هم رخ می‌نماید؛ یعنی هنوز عده‌ای گمان می‌کنند داستان دفاع مقدس باید جـدال خیر مطلق و شر مطلق باشد و جز این نوشتن، خیانت است به این‌گونه ادبیات و جمعی دیگر نیز گریزی نمی‌بینند جز خاکستری کردن هر دو سوی ماجرا و...

اما واقعیت این است که درگیری‌هایی از این دست مدت‌هاست در همه جای جهان به پایان رسیده است. حالا دیگر در اغلب کشورهایی که جنگ تجربه شده است، این اصل پذیرفته شده که داستان جنگ چند نوع اصلی و چند نوع فرعی دارد. نمونه اول، نوعی است که در آن روایت حادثه و تکیه بر تعلیق‌های ناشی از حوادث اصلی و فرعی‌محور است و حادثه دستمایه اصلی داستان نویس است؛ مثلا داستانی که در آن با زبان داستان شرح وقایع کربلای هــــشت روایت می‌شود.

نوع دوم، گونه‌ای است که در آن یک شخصیت و قهرمان جنگ‌محور می‌شود. داستان بر پایه شخصیت‌پــردازی شکل می‌گیرد و حوادث اصلی و فرعی در خدمت کمک به تبلور و پررنگ شدن شخصیت‌محوری قرار می‌گیرند.

در نوع سوم، حادثه و اتفاق اهمیــت چندانی ندارند و شرح و بسط برخی مفاهیم یا حتی موضوعی فلسفی دستمایه نویسنده می‌شود و در بستر جنگ روایت می‌شود.

این موارد به حدود 15گونه اصلی و بیش از صد زیرشاخه می‌رسند و هیچ‌کدام در طبقه خود و فی‌نفسه بر گونه دیگر ارجحیت ندارد؛ یعنی مثلا نویسنده‌ای که داستانی مفهومی درباره جنگ می‌نویسد، نمی‌تواند مدعی شود که داستانش باارزش‌تر از یک داستان حادثه‌ای درباره جنگ است.

اما متاسفانه در کشور ما با وجود حماسه‌ای چنین عظیم به واسطه عدم تفکیک و نبود پژوهش‌های کاربردی در زمینه داستان‌های دفاع مقدس این‌گونه برداشت‌های ناصواب بوضوح دیده می‌شود، یعنی همچنان با وجود گذشت این همه سال و این همه فرصت برای پژوهش در این زمینه همچنان در به روی همان پاشنه می‌چرخد.

همچنان در جوایز مربوط به داستان‌های دفاع مقدس، تقسیم‌بندی‌ها فقط براساس سن مخاطب یا خاطره و داستان و رمان بودن آنها صورت می‌گیرد. همچنان آثار مفهومی جدی گرفته و بقیه انواع قربانی این عدم تفکیک می‌شوند و قس علی هذا.

به هر روی حالا بعد از گذشت بیش از سه دهه از این حماسه دینی و میهنی جای خالی این پژوهش و بررسی و تفکیک، بیش از پیش احساس می‌شود.

پژوهش‌هایی که هم می‌توانند نقشه راه کاربردی‌تری پیش روی نویسندگان قرار دهندو هم سردرگمی را که متاسفانه آرام‌آرام در حال بروز میان نویسندگان دفاع مقدس است، از میان خواهد برد.

سردرگمی که ناشی از تعریف و تمجید از اثری در یک مقطع تاریخ و نکوهش همان اثر در مقطعی دیگر است.

کیوان امجدیان - جام‌جم