فرم با طراوت رسانه‌ای برای مباحث دینی

به همین دلیل برنامه‌های گفت‌وگو محور مناسبتی نه تنها باید مباحث معارفی را به بینندگان منتقل کند، بلکه برنامه‌سازان باید تلاش کنند برنامه‌ به گونه‌ای باشد که جوانان را جذب کند.

وقتی پیامی در قالب یک بسته‌بندی مناسب بیان شود، مسلما می‌تواند تاثیر بیشتری بر جوانان بگذارد و آنها را برای دیدن برنامه ترغیب ‌کند.

علاوه بر آن برنامه‌سازان برنامه‌های گفت‌وگومحور می‌توانند با طرح سوالات متعدد، شبهات جوانان را برطرف کنند.

به همین دلیل در این گزارش سراغ مدیر گروه معارف شبکه یک، برنامه‌سازان و مجری رفتیم و نظر آنها را در ارتباط با این پرسش که برنامه‌های ترکیبی گفت‌وگومحور ماه رمضان باید چگونه باشد تا جوانان را سر ذوق بیاورد و آنها را تشویق به تماشای برنامه کند، جویا شدیم.

حجت‌الاسلام مصطفی توکلیان، مدیر گروه معارف شبکه یک در پاسخ به این سوال که برنامه‌های ترکیبی گفت‌وگومحور بویژه در ماه رمضان باید چه ویژگی‌هایی داشته باشد تا بتواند جوانان را برای دیدن برنامه ترغیب کند، می‌گوید: بخشی از این مساله به ذوق و هنر برنامه‌ساز برمی‌گردد. کارگردان هنری برنامه باید بداند از چه زاویه‌ای به موضوع نگاه کند تا بتواند نظر جوانان و دیگر اقشار جامعه را به برنامه جذب کند. این مساله اهمیت زیادی دارد و نباید برنامه‌ساز از آن غفلت کند. از سوی دیگر محتوای برنامه جزو مهم‌ترین بخش‌های برنامه است. بنابراین برای بخش محتوا باید از نظر صاحب‌نظران و کارشناسان استفاده کرد و در مجموع یک فضای مناسب را در برنامه شکل داد تا برای بینندگان مفید باشد.

وی ادامه می‌دهد: از سوی دیگر مباحث برنامه‌های معارفی متفاوت است. بنابراین متناسب با موضوع برنامه باید مهمانان و سوالات برنامه را انتخاب کرد تا تنوع لازم را برای بینندگان داشته باشد. باید دقت کرد برنامه‌های گفت‌وگومحور مناسبتی صرفا گفت‌وگو نباشد و شامل بخش‌های متنوع مثل میان برنامه، تلاوت‌های زیبا و... باشد. البته بخش‌های قرار داده شده در برنامه باید چینش مناسبی داشته باشد.

چینش صحیح بخش‌ها در کنار هم نقش مهمی در برنامه دارد. ممکن است یک گزارش خوب تهیه شود، اما به دلیل این‌که در زمان پخش در بخش مناسبی قرار داده نشده، تاثیر لازم را نمی‌گذارد. علاوه بر آن دکور برنامه هم نباید مورد غفلت قرار بگیرد.

مدیر گروه معارف شبکه یک اشاره می‌کند: هر شبکه‌ای متناسب با ماموریتی که برایش تعریف شده است برنامه ترکیبی مناسبتی پخش می‌کند. شبکه یک به عنوان شبکه سراسری، شبکه دو به عنوان شبکه کودک و خانواده، شبکه سه با رویکرد جوانان و... تعریف شده‌اند بنابراین برنامه‌های ترکیبی باید متناسب با نیاز مخاطبان تهیه شود تا برنامه به لحاظ محتوایی برای بیننده غنی باشد. همچنین از جذابیت‌های بصری هم برخوردار باشد.

وی عنوان می‌کند: مسلما زمانی که شبکه‌ای می‌خواهد برنامه‌ای برای جوانان تهیه ‌کند باید قبل از هر چیز در رابطه با نیاز جوانان نظرسنجی کرده باشد تا بداند نیاز آنها چیست و بعد بر اساس آن یک برنامه ترکیبی گفت‌وگومحور مناسب ویژه ماه رمضان تهیه و پخش کند تا مورد توجه این قشر قرار بگیرد. البته همه شبکه‌های تلویزیون در ساخت برنامه‌های مختلف از جمله گفت‌وگومحور تلاش می‌کنند اهداف افق رسانه محقق شود.

حجت‌الاسلام توکلیان با اشاره به این‌که جوانان معمولا کم‌حوصله هستند، توضیح می‌دهد: از آنجا که جوانان زیاد حوصله نمی‌کنند تا پای برنامه‌هایی با زمان‌های طولانی بنشینند، بنابراین برنامه‌های تولید شده برای جوانان باید شامل بخش‌های کوتاه و متنوع باشد. جوانان به شنیدن مباحث دینی علاقه‌مند هستند. ما باید سعی کنیم به گونه‌ای به مباحث معارفی بپردازیم که ویژه جوانان باشد تا بتوانیم به آنها آموزش غیرمستقیم بدهیم و مرتب ایده‌های تازه به برنامه تزریق کنیم تا برنامه تنوع لازم را برای جوانان داشته باشد.

مجید یراق‌بافان که اجرای برنامه «تا نیایش» را به عهده دارد، در ارتباط با ویژگی‌های برنامه‌های معارفی که بتواند جوانان را جذب کند، می‌گوید: معتقدم پیش از هر چیز برنامه‌ساز باید نیازسنجی کند و بعد بر این اساس برنامه‌ای تهیه کند که منطبق بر خواست و سلایق مردم باشد. در این صورت موفق خواهد بود. اگر برنامه‌ای بدون برنامه‌ریزی و فکر روی آنتن برود، مسلما نمی‌تواند خواسته مخاطبان را برآورده کند.

وی ادامه می‌دهد: تهیه برنامه‌های معارفی در ایامی همچون ماه رمضان کار راحتی نیست و مستلزم تحقیقات گسترده است و نباید بسادگی از آن عبور کرد. وقتی برنامه‌ساز به برنامه‌ای که می‌سازد ایمان داشته باشد، مسلما برنامه هم برای مخاطب قابل باور می‌شود. تولید برنامه به سه مرحله پیش از تولید، تولید و پس از تولید تقسیم می‌شود. متاسفانه پیش تولید غیر از مجموعه‌های نمایشی در دیگر برنامه‌ها بویژه در برنامه‌های ماه رمضان جدی گرفته نمی‌شود. در حالی که وقتی برنامه معارفی پیش تولید مناسب داشته باشد در آن صورت همه چیز با یک برنامه‌ریزی صحیح جلو می‌رود. وقتی برنامه‌ساز زمان مناسب داشته باشد، مسلما با فکر عمل می‌کند و بهترین برنامه را تهیه می‌کند تا مورد توجه اقشار مختلف بویژه جوانان قرار بگیرد.

یراق‌بافان در پاسخ به این سوال که اجرای مجری برنامه‌های مناسبتی باید چگونه باشد تا بتواند مخاطبان جوان را جذب کند، توضیح می‌دهد: مجری برنامه‌های مناسبتی باید ارتباط خوبی با مخاطبان بویژه قشر جوان پیدا کند. بنابراین باید دایره لغات گسترده و اطلاعات کافی در ارتباط با موضوعات دینی داشته باشد. البته منظورم این نیست که همچون یک کارشناس اطلاعات تخصصی داشته باشد، ولی به هر حال باید با اصول اولیه هم آشنا باشد تا بتواند با درک نیازهای جوان امروزی سوالات متنوعی از مهمان برنامه بپرسد.

وی ادامه می‌دهد: گرچه مجری برنامه معارفی باید یک ارتباط صمیمانه با بینندگان و مهمان برنامه برقرار کند، اما باید بداند ارتباط صمیمانه با راحت بودن که به بی‌احترامی منجر ‌شود، تفاوت دارد. باید حرمت مخاطب را در نظر گرفت. مجری باید ادبیات مناسبی داشته باشد تا بتواند ارتباط مناسبی با مخاطب برقرار کند.

عبدالمجید رکنی، تهیه‌کننده برنامه «سمت خدا» درباره ویژگی‌های برنامه‌های مناسبتی گفت‌وگومحور که بتواند جوانان را جذب کند، می‌گوید: تولید برنامه‌های مناسبتی کار راحتی نیست و نباید بسادگی از آن گذشت. همان‌طور که پدر و مادرها مرتب با فرزندانشان کلنجار می‌روند که به جای خوردن چیپس و پفک، غذای سالم بخورند، یک برنامه‌ساز هم موظف است یک غذای خوب دینی به بیننده بدهد تا بتواند پاسخگوی نیازهای او باشد. بنابراین مدیران هم در کنار توجه به تولید برنامه‌های نمایشی باید نسبت به تولید برنامه‌های دینی هم تمرکز زیادی داشته باشند تا شاهد برنامه‌های ترکیبی گفت‌وگومحور معارفی باشیم. نباید فقط در ماه رمضان یا محرم این نوع برنامه‌ها افزایش یابد.

وی ادامه داد: جوانان ما نیاز دارند در ایام سال شاهد برنامه‌های متنوع معارفی باشند تا پاسخگوی شبهاتشان در زمینه مسائل دینی باشد. باید برنامه‌ساز بتواند پاسخ درستی به درگیری‌های ذهنی جوانان بدهد. حال این سوال مطرح می‌شود که چگونه باید یک برنامه معارفی جذاب ساخت تا بتوانیم مخاطبان جوان را جذب کنیم؟ مسلما در اولین قدم باید مساله‌شناسی و مخاطب‌شناسی داشته باشیم. بدانیم به چه چیزی باید بپردازیم تا بتوانیم پاسخگوی سوال مخاطب باشیم.

رکنی اشاره می‌کند: جوانان به مباحث دینی به شکل کلی نیاز ندارند، بلکه باید روی جزییات بحث کرد. باید مساله و دغدغه آنها را شناسایی ‌کنیم و بعد از آن بهترین راهکار را به او بدهیم، نه این‌که جوانان را به یک داروخانه ببریم و بگوییم اینجا همه نوع دارو موجود است، می‌توانید از آنها استفاده کنید. مسلما او نمی‌داند کدام دارو برای دردش مناسب است بنابراین برنامه‌های گفت‌وگومحور باید متناسب با نیاز جوانان باشد تا او را جذب کند.

وی با اشاره به مجریان برنامه‌های معارفی می‌گوید: اجرای مجریان باید به گونه‌ای باشد تا جوانان را برای تماشای برنامه سر ذوق بیاورد. از سوی دیگر مجری نباید خیلی حرف بزند، بلکه باید اجازه بدهد کارشناس برنامه توضیحات کامل را ارائه کند. مخاطب تمایل دارد بیشتر صحبت‌های کارشناس را بشنود تا تحلیل مجری را. البته مداخله بی‌دلیل مجری را هم نباید نادیده گرفت، چون به کلیت برنامه لطمه می‌زند.

مجید نادری، تهیه‌کننده ویژه برنامه افطار شبکه یک با عنوان شهر باران درباره ویژگی‌هایی که برنامه ترکیبی گفت‌وگومحور مناسبتی باید داشته باشد تا بتواند جوانان را جذب کند، می‌گوید: معتقدم هر برنامه‌ای باید متناسب با دغدغه مخاطبان باشد. باید در یک برنامه گفت‌وگو محور سوالات بیننده را از کارشناس پرسید. وقتی جوانی پای برنامه گفت‌وگومحور مناسبتی نشسته و می‌بیند سوالاتی که مجری برنامه با کارشناس مطرح می‌کند، سوالات خودش است، مسلما استقبال می‌کند بنابراین پیش از هر چیز باید نیازسنجی صورت بگیرد و از پژوهشگران و صاحب‌نظران در برنامه استفاده کرد تا برنامه‌ متناسب با نیاز جوانان پخش شود.

وی ادامه می‌دهد: مجری باید به عنوان نماینده مردم بویژه جوانان سوالات مورد نیاز را بپرسد و برنامه را بدرستی هدایت کند. بیان و لحن مجری اهمیت زیادی در برقرار‌کردن ارتباط مخاطب با برنامه دارد.

نادری در پایان با اشاره به مهمانان برنامه می‌گوید: حضور مهمانان تکراری باعث می‌شود مخاطبان بویژه جوانان به تماشای برنامه ترغیب نشوند. بنابراین برنامه‌ساز باید بهترین گزینه را انتخاب کند، نه این‌که اولین گزینه‌ای که به ذهنش می‌آید را به عنوان مهمان در برنامه دعوت کند. جوانان نیاز دارند حرف‌های تازه بشنوند و حرف‌های تکراری آنها را خسته می‌کند.