در تپش این هفته، ماجرای فریب و تعرض در پوشش عرفانهای دروغین و رمالی را بررسی کردیم
ایمنی در فضای تولید و تبادل اطلاعات
مواظب اپراتورها باشید
نیمه پایانی قرن بیستم و پس از جنگ جهانی دوم، دوره طلایی دانش و فناوری بشر و دوره انتقال از عصر صنعت و ماشین به عصر فناوری اطلاعات است. توسعه شبکهها با کارکردهای نظامی و ایجاد امکان اتصال مراکز دانشگاهی، پژوهشی، علمی و تبادل اطلاعات با یکدیگر در این نیمه اتفاق افتادهاست. تجاریسازی فناوری اطلاعات و ارتباطات و به تبع آن کاهش هزینههای رایج و امکان استفاده عموم از این فناوری، اینترنت را به معنای امروز آن در دهه پایانی قرن بیستم به مردم معرفی کرد. امروزه این فناوری عظیم با میلیاردها رایانه، میلیونها خدماتدهنده و صدها هزار شاهراه ارتباطی اصلی در برابر بشر قرار دارد تا از مواهب و مزایای بیبدیل آن استفاده کنند یا خود را با پلیدیها و آسیبهای آن به نابودی بکشند.
رایانه، اینترنت و دیگر ابزارهای مبتنی بر فناوری اطلاعات و ارتباطات، در ابتدا و در ذهن و تصمیم مخترعان آن، صرفا با هدف خدمت به نوع بشر و سادهسازی و افزایش کیفیت زندگی انسان، طراحی و تولید شد؛ اما در عمل تبدیل به چاقوی دولبهای شد که سعادت و شقاوت را همزمان با هم به همراه میآورند.
فناوری اطلاعات و ارتباطات ضمن تأثیرگذاری بر تمامی جنبهها و شئون زندگی اجتماعی بشر بر جرایم، تهدیدها و آسیبها نیز تأثیر گذاشته است. بسیاری از جرایم قدیمی با استفاده از ابزارهای رایانهای با سهولت، اثرگذاری و منافع بیشتری از سوی مجرمان صورت میگیرد. در این بین حتی برخی جرایم کاملا جدید بوده و صرفا اختصاص به فضای مجازی دارد که به همین منظور نیز پلیس وارد این حوزه اختصاصی شده است.
جرایم در این حوزه تاکنون در سه نسل مختلف طبقهبندی شده است؛ نسل اول مربوط به زمانی میشود که استفاده از اینترنت شیوع نداشت؛ از این رو این دسته از جرایم را جرایم رایانهای نامیدند.
نسل دوم که آنها را جرایم علیه دادهها نامگذاری کردند و صرفنظر از این که داده در رایانه وجود داشته باشد یا خیر، دادهها مورد توجه قرار گرفتند و نسل سوم که با فراگیر شدن اینترنت همراه بود نیز با گسترش کاربرد شبکه و اینترنت، عنوان جرایم سایبری را به خود اختصاص داد.
باتوجه به افزایش کاربران اینترنت در ایران و سوءاستفاده مجرمان از ناآگاهی کاربران نسبت به اینترنت و دیگر وسایل ارتباطی در دنیای سایبر، پلیسی برای رسیدگی به جرایم سایبری در ایران تشکیل شد که پرسنل آن با دانش و اطلاعات کافی نسبت به دنیای سایبر، رسیدگی به جرایم در این حوزه را به عهده گرفتند.
در ادامه برای شناخت بیشتر فعالیت پلیس فتا (فضای تولید و تبادل اطلاعات) گفت و گویی داریم با سرهنگ محمد مهدی کاکوان، رئیس پلیس فتای استان البرز که میخوانید.
پلیس فتا چیست و دقیقا چه کاری انجام میدهد؟
فتا مخفف فضای تولید و تبادل اطلاعات است و پلیس فتا به جرایم در فضای سایبری (مجازی) و شکایات مردم در این فضا رسیدگی میکند.
اهداف پلیس فتا چیست؟
مهمترین هدف پلیس فتا پیشبینی و پیشگیری از بروز جرم در فضای سایبری است.
این پلیس چه ویژگیهایی دارد؟
حفاظت از اموال، منافع و اسرار ملی از ویژگیهای پلیس فتا بهشمار میرود.
چه جرمهایی جزو جرایم مرتبط با پلیس فتا بهشمار میرود؟
تمام جرمهایی که در حوزه سایبری و فضای مجازی اتفاق میافتد مربوط به پلیس فتاست و در مراکز استانهای سراسر کشور، این پلیس آماده دریافت شکایت مردم در این زمینه است.
ملاک جرم بودن یک فعالیت و مجرم بودن یک کاربر در فضای سایبری چیست؟
برای آن که موردی جرم تلقی شود باید در قانون به صراحت جرمانگاری شده و مجازات آن تعیین شده باشد. در جمهوری اسلامی ایران نیز مصادیق جرمبودن اقدامات کاربران در قانون مبارزه با جرایم رایانهای به صراحت آمده است که در بخش قوانین و مقررات سایت پلیس فضای تولید و تبادل اطلاعات نیروی انتظامی جمهوری اسلامی ایران میتوانید بهطور کامل جزئیات آن را مطالعه کنید.
بهعنوان مثال اگر کاربری در بخش نظرات یک وبلاگ به نویسنده وبلاگ اهانت کند، امکان پیگیری شکایت نویسنده از کاربر توسط پلیس فتا وجود دارد؟
بله، چنانچه از موارد جرم انگاری شده در قانون باشد، قابلیت پیگیری دارد.
سایتهای زیادی وجود دارد که به فروش اشتراکهایی برای عبور از سیستم فیلترینگ اقدام کرده و حتی درگاه پرداخت آنها نیز درگاههای پرداخت آنلاین بانکی در ایران است. چرا این سایتها مسدود نمیشود و چرا بانکهای عامل براحتی درگاه پرداخت را در اختیار آنها قرار میدهند؟
فیلترینگ مربوط به کمیسیون تعیین مصادیق قوه قضاییه است و در حوزه وظایف پلیس فتا قرار نمیگیرد.
به عقیده بسیاری از کاربران، وقتی یک سایت مجهز به درگاه پرداخت آنلاین باشد، خدمات خوبی را ارائه میکند یا دستکم پولی که پرداخت میشود توسط سایت کلاهبرداری نمیشود و صاحب سایت، تضمین معتبری را به بانک ارائه کرده است، اما مشاهده میکنیم که برخی کلاهبرداریهای اینترنتی از همین درگاههای آنلاین است. نظر شما در اینباره چیست؟
خیر، تصور چنین فرضی باطل است و اتفاقا موفقیت کلاهبرداران از همین اعتمادهای بیمورد مردم سرچشمه میگیرد.
کاربران چگونه میتوانند به سرویسدهندههای خدماتی که به صورت آنلاین فعالیت دارند اطمینان کنند؟
برای کسب اطمینان از درستی فعالیت یک سرویسدهنده آنلاین راهکارهای مختلفی وجود دارد؛ اما اولین و سادهترین راهکار این است که کاربران از سایتهایی استفاده کنند که نام دامنه آنها به ir. ختم میشود.
بهعنوان مثال سایتی وجود دارد که به صورت آنلاین تصاویر شما را دریافت و از آنها یک کتابچه عکس برای شما چاپ میکند. چطور میتوان مطمئن بود عکسهای ارسالی به این سایت مورد سوءاستفاده قرار نمیگیرد؟
این سایت باید مجوز رسمی فعالیت خود را از مبادی قانونی جمهوری اسلامی کسب و به نحوی اطلاعرسانی کرده باشد.
چطور میتوانیم شکایت خود را به پلیس فتا ارائه کنیم؟
پلیس فتا در نظر دارد مکاتبات مردم را از طریق سایت دریافت کند که فعلا در مراحل مقدمات قانونی است؛ اما در حال حاضر انجام این کار فقط با مراجعه حضوری امکانپذیر است.
برای پیگیری شکایات چه چیزهایی به عنوان سند و مدرک مورد نیاز است؟ آیا تمامی ارتباطات اینترنتی ثبت است یا خود کاربر و اطلاعاتی که در اختیار دارد تنها گزینه برای کمک به پلیس فتا به شمار میرود؟
با توجه به نوع شکایت، مدارک و مستندات متفاوت است. پلیس فتا با استفاده از کارشناسان مجرب و دستیابی به فناوریهای روز، اشرافیت بسیار عالی در فضای سایبر دارد.
پلیس فتا در صورت نیاز و با حکم قضایی میتواند فعالیتهای یک کاربر در دنیای مجازی را رصد کند؟ (مانند زیر نظر گرفتن یک مجرم در شهر).
بله، در صورت اعلام شکایت رسیدگی میشود. قانون نیز در این زمینه صراحت دارد.
برای گزارش یک جرم و اعمال پیگیری توسط پلیس فتا نیاز به شاکی خصوصی نیست و برای کمک به پلیس فتا هر کاربری در صورت گشت و گذار در اینترنت و برخورد با سایتهای مجرمانه و مشاهده ترفندهای کلاهبرداری در فضای سایبر، میتواند آنها را گزارش کند؟
بله، پلیس آماده دریافت هرگونه گزارش از مردم است و در این مدت کوتاه از تشکیل پلیس فتا، با کمک مردم دستاوردهای بسیار خوبی داشتهایم.
در حال حاضر بسیاری از سایتها فاقد نمادها و مجوزهای مربوط جهت ارائه خدمات به صورت آنلاین هستند. آیا این امکان برای کاربران وجود دارد که با اطمینان بیشتر بتوانند ضمن تماس با پلیس فتا تاحدودی از صحت خدمات ارائه شده از سوی سایتی مطمئن شوند؟
متاسفانه خیر، در این خصوص وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی باید اطلاعرسانی کند.
وبسایتهای کلیک دزد از جمله وبسایتهایی است که طبق قانون، صاحب آنها مجرم محسوب شده و به دلیل اتلاف وقت و هزینه کاربران، در مواردی به پرداخت جزای نقدی نیز محکوم میشوند. آیا پلیس فتا در خصوص حمایت از کاربران و جلوگیری از گسترش این سایتها، تابهحال سایتی را به پرداخت جزای نقدی محکوم کرده یا کاربری را مشمول حق دریافت وجه در ازای وقت و هزینه تلف شده دانسته است؟
اعمال محکومیت فقط در اختیار دستگاه قضایی است و پلیس فقط متخلفان را به این سیستم معرفی میکند. بدیهی است تشخیص جرم بودن و میزان مجازات نیز به عهده آنهاست.
رواج راه و روشهای انجام یک جرم، مجازات سنگینتری را از انجام آن جرم در بر دارد. در ایران سایتها و اشخاص مختلف براحتی برنامههایی را برای ایجاد سایتهای کلیک دزد، ارسال نظرهای خودکار در وبلاگها و... نوشته و با قیمتهای پایین در اختیار اشخاص قرار میدهند. چرا با این افراد برخورد نمیشود؟
در این موارد برخوردهایی صورت گرفته و متهمان بسیاری نیز دستگیر شدهاند و هشدار جدی به کسانی که قصد انجام چنین کاری دارند داده میشود و بشدت با آنها برخورد خواهد شد.
پلیس همیشه برای پیشگیری از وقوع جرم توصیههایی را برای شهروندان دارد. پلیس فتا به کاربران دنیای مجازی چه توصیههایی میکند؟
باتوجه به اینکه میتوان در سیستمهای رایانهای، نرمافزارهای جاسوسی، هک و ارسال اطلاعات مانند انواع Keyloggerها را نصب کرد، لذا برای جلوگیری از سرقت اطلاعات، هنگام انجام امور بانکی، ثبتنام و واریز شهریه به شیوه اینترنتی، از صفحهکلید مجازی استفاده کنید. درک این موضوع مهم است که بدانید همواره در پشت یک سیستم مجازی یک اپراتور وجود دارد که او هم انسان است، با تمام امیال و تفکرات یک بشر.
امیر عصاری
تازه ها
گوناگون
پیشنهاد سردبیر
گزارش «جامجم» درباره دستاوردهای زبان فارسی در گفتوگو با برخی از چهرههای ادب معاصر
فارسی، زبان گفتوگوی جهان
معاون وزیر بهداشت:
