تلویزیون چراغ دفاع مقدس را روشن نگه داشته است

«وضعیت سفید» سومین سریال امسال است که در ژانر دفاع مقدس روی آنتن می‌رود. چند هفته پیش پخش سریال «شوق پرواز» از شبکه سوم سیما آغاز شد که هنوز هم ادامه دارد. «نابرده رنج» نیز دیگر سریال دفاع مقدسی بود که در سال 90 روانه آنتن شد. به این فهرست باید تله‌فیلم‌های جنگی، برنامه‌های گفت‌وگومحور دفاع مقدس، مستندها،‌ میزگردها، سخنرانی‌ها و... را هم اضافه کنیم.

در بین سریال‌هایی که تلویزیون برای 8 سال دفاع مقدس ساخته همه نوع کاری دیده می‌شود. «شوق پرواز» جزئیات زندگی یکی از فرماندهان ارتش را بررسی می‌کند. «نابرده‌رنج» دغدغه‌های مادی جوانی ماجراجو را در دل جنگ به تصویر می‌کشید. «در چشم باد» کتاب تاریخ ایران را تا سالروز فتح خرمشهر ورق زد. «وضعیت سفید» ماجراهای دوران موشکباران تهران را دستمایه کار قرار داده است و.... به این فهرست باید سریال‌هایی چون «گل پامچال»،‌ «خاک سرخ»، «خوش رکاب» و... را هم اضافه کنیم.

آیا تلویزیون می‌تواند کم‌کاری سینما در این حوزه را جبران کند؟ تلویزیون با چه رویکردی باید به فرهنگ دفاع مقدس نزدیک شود؟

تصویر آدم‌های زمان جنگ در زمان امروز

محمدرضا شفیعی ،تهیه‌کننده سریال‌ «فاصله‌ها» و «وضعیت سفید»، تلویزیون را یکی از نهادهای اصلی می‌داند که از ساخت آثار دفاع مقدس حمایت می‌کند. او در این رابطه می‌گوید: در سینما این‌طور جاافتاده که کارهای جنگی گیشه ندارد. من نمی‌دانم چرا می‌گویند این‌جور کارها بیننده ندارد.

«نابرده رنج»، «در چشم باد» و «وضعیت سفید» جزو کارهای پربیننده تلویزیون هستند. در سینما فکر می‌کنند چون مخاطب از کارهای جنگی تلویزیون راضی شده است، دیگر نمی‌آید در سینما فیلم جنگی ببیند. یعنی تلویزیون آن‌قدر در این جهت خوب کار کرده که جایی برای سینما باقی نگذاشته است.

او با اشاره به سریال‌هایی مثل «خاک سرخ» و «در چشم باد» می‌گوید:‌ این کارها فضاهای مختلف جنگ را در این سال‌ها نشان داده‌اند. تلویزیون غیر از این نوع فضایی که الان دارد دنبال می‌کند، باید آدم‌های زمان جنگ را در زمان امروز هم نشان بدهد. بینندگان، شخصیت‌ها و قهرمان‌های جنگی را می‌بینند و باور هم می‌کنند؛ چون پدرانشان را در این قالب دیده‌اند. ولی سوال اصلی مخاطب این است که این آدم‌ها الان کجا هستند؟ در فضای شهری و اجتماعی الان که صلح برقرار است این آدم‌ها دارند چه کار می‌کنند؟ به نظر من این نکته در تلویزیون مهجور مانده است. باید روی این بخش هم کار شود.

شفیعی ادامه می‌دهد:‌ ما در سریال «فاصله‌ها» شخصیت رزمنده‌ای را داشتیم که امروز در تربیت بچه‌هایش مشکل داشت. به نظر من این موضوع باید در سریال‌های دیگر تعمیم پیدا کند. در کنار این همه سریال‌های جنگی باید در سریال‌های اجتماعی‌مان هم شخصیت‌های جنگ را بیاوریم.

طراح صحنه نمی‌تواند با تخیلش دکور بزند

این تهیه‌کننده با اشاره به تنگناهای ساخت یک سریال جنگی می‌گوید: ‌در ساخت سریال‌های جنگی بشدت مشکل داریم. در مورد سریال‌های تاریخی تکلیفمان معلوم است. تهیه‌کننده باید اسب و شمشیر را مهیا کند. ممکن است سند تاریخی درباره اتفاقات تاریخی وجود داشته باشد و امکان دارد نویسنده از تخیلش استفاده کند. اما در سریال‌های جنگی طراح صحنه نمی‌تواند با تخیلش دکور بزند. چون بیننده مچ او را خواهد گرفت. یک فرد 45 ساله دهه 60 را کاملا درک کرده است. بنابراین به نظر من برآورد کار جنگی را باید همچون یک کار تاریخی محاسبه کرد. منظورم فقط هزینه نیست. برآورد زمانی را هم باید تاریخی ببینند.

شفیعی ادامه می‌دهد: در «وضعیت سفید» راجع به فضاسازی دهه 60 خیلی دقیق عمل کرده‌ایم. در شهر تهران یک کوچه هم وجود ندارد که بشود در آن نماهای دهه شصتی ضبط کرد. در این 20 سالی که از جنگ می‌گذرد فضا بشدت تغییر کرده است. خیلی از سریال‌های جنگی این موضوع را رعایت نمی‌کنند. البته تقصیری هم ندارند، چون باید زود کار را به تولید برسانند.

تلویزیون باید به اقتباس رو بیاورد

محمدرضا شرف‌الدین، مدیرعامل انجمن سینمای انقلاب و دفاع مقدس با بیان این که تلویزیون به خوبی توانسته در این زمینه در ترویج فرهنگ دفاع مقدس کار بکند، می‌گوید:‌ عملکرد تلویزیون قابل تقدیر است.

امیدوارم تلویزیون این رویکردش را ادامه بدهد و بخصوص در تولید آثار فاخر موفق باشد. آثاری که مبتنی بر متون تحقیقی پژوهشی‌اند در این میان جایگاه ویژه‌ای دارند. این متون ریشه در اصل دفاع مقدس دارند و حادثه‌پردازی و تخیل نویسنده کمتر در آن دخالت دارد. الان که متون موثر و خوب و تاثیرگذاری در ادبیات دفاع مقدس وجود دارد امیدواریم تلویزیون به اقتباس رو بیاورد.

این تهیه‌کننده سینما و تلویزیون با بیان این مطلب که در برخی موارد گام‌های تلویزیون موثرتر از سینما هستند، تاکید می‌کند:‌ تلویزیون باید پرچم‌دار و پیش برنده فرهنگ دفاع مقدس باشد. انتظاری که از تلویزیون می‌رود با توجه به وسعت فراگیر مخاطبش بیشتر است. رهبر معظم انقلاب و حضرت امام(ره) درباره تلویزیون کلام‌های بیشتری نسبت به سینما دارند. حضرت امام تلویزیون را یک دانشگاه می‌دانند. از آنجا که حماسه‌های دفاع مقدس به فرهنگ عمومی مربوط است تلویزیون رسالت ویژه‌ای را در بازشناسی ارزش‌های دفاع مقدس به عهده دارد.

تقدیر از «شوق پرواز» و «در چشم باد»

شرف‌الدین سریال‌های «شوق پرواز» و «در چشم باد» را از کارهای خوب جنگی می‌داند و می‌گوید: در انجمن سینمای انقلاب و دفاع مقدس فیلمنامه تله‌فیلم‌های جنگی به دست ما می‌رسد و آنها را مطالعه می‌کنیم. بعضی‌هایشان راضی‌کننده نیستند. اما همین که این چراغ را تلویزیون روشن نگه داشته جای تقدیر و تشکر دارد. تلویزیون و سینما دو رسانه مختلف‌اند که هر کدام ارزش‌های خودشان را دارا هستند. اگر فیلمسازانی برای ساخت سریال به تلویزیون می‌آیند معنایش این نیست که سینما را کنار گذاشته‌اند. آنها هنری را می‌خواهند خلق کنند که در قالب تلویزیون می‌گنجد.

از این تهیه‌کننده می‌پرسم رویکرد تلویزیون به جنگ باید چطور باشد؟ کدام مقطع از جنگ و تبعات بعد از آن را باید بیشتر پوشش بدهد؟ شرف‌الدین پاسخ می‌دهد:‌ ما در همه گونه‌هایی که به دفاع مقدس مربوط می‌شود به فرهنگ‌سازی نیاز داریم. همین امروز به سریال‌هایی نیاز داریم که میدان جنگ را تصویر می‌کنند. چون باید روح حماسه و سلحشوری را در جامعه زنده نگه داریم. آرمان‌های یک ملت را مدام باید در معرض دیدش قرار داد.

احسان رحیم‌زاده / گروه رادیو و تلویزیون