یک کتابخانه بافت تاریخی یزد را به هم می ریزد

این امر در حالی صورت می‌گیرد که تا زمان سفر بازرسان سازمان جهانی یونسکو به ایران برای بازدید از بافت تاریخی یزد برای ثبت در میراث جهانی فقط 2 ماهی باقی مانده است و در صورت مشاهده این بنای غیراستاندارد، احتمال عدم ثبت بافت تاریخی یزد در فهرست میراث جهانی وجود دارد.

ساخت کتابخانه مرکزی یزد در فضایی به مساحت 12 هزار مترمربع و زیربنای 6 هزار مترمربع 14 سال پیش آغاز شد و پروژه با پیشرفت فیزیکی 20 درصد از سوی اداره کل فرهنگ و ارشاد اسلامی، تحویل سازمان مسکن و شهرسازی استان شد و با توجه به این که در آن زمان اداره میراث فرهنگی نیز زیر گروه وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی بود، مسوولان آن سازمان بدون تغییر طرح تلاش خود را برای تسریع عملیات اجرایی این پروژه معطوف کردند.

این پروژه در سال 80 و پس از آماده شدن اسکلت فلزی آن و با وجود صرف هزینه‌ای معادل یک میلیارد و 500 میلیون تومان، با اعتراض سازمان میراث فرهنگی استان، مبنی بر ارتفاع بیش از حد ساختمان، متوقف شد. مسوولان این سازمان معتقد بودند برای جلوگیری از هر گونه آسیب به بافت سنتی این شهر قدیمی باید 9 متر از ارتفاع ساختمان کتابخانه مرکزی یزد کاسته شود.

هم‌اکنون این کتابخانه به صورت بافتی ناهمگون و نازیبا در قلب بافت تاریخی یزد خودنمایی و منظر آسمانی این مجموعه را که بزرگ‌ترین بافت خشتی جهان بوده و در فهرست میراث ملی به ثبت رسیده، آشفته کرده است و از آنجا که ثبت جهانی بافت تاریخی یزد در فهرست انتظار سازمان یونسکو است، حضور این کتابخانه با این منظر مانع از انجام این کار خواهد شد.

مشکل این کتابخانه درست شبیه مشکلی است که برج جهان‌نما در اصفهان به وجود آورده بود و اعتراض و گلایه بازرسان یونسکو را به همراه داشت.

مدیرعامل انجمن خشت خام یزد در این باره به «جام‌جم» می‌گوید: قراربود طبق مصوبه‌ای که با حضور استاندار و مسوولان ذی ربط انجام شد، ساخت یک طبقه از این کتابخانه متوقف و تعدیل شود.

علیرضا صادقی با اشاره به این‌که مشاهدات ما نشان می‌دهد ساخت‌وساز در این بنا دوباره از سرگرفته شده و کارگران در طبقات مشغول به کار شده‌اند، می‌افزاید: ظاهرا برخی از مسوولان استان نمی‌خواهند این طبقه اضافی تعدیل شود.

وی علت این امر را هزینه‌های گزاف صرف شده برای این کتابخانه می‌داند و تصریح می‌‌کند: اگر طبقه اضافی کتابخانه مرکزی تعدیل شود، این مسوولان باید پاسخگوی عمل کارشناسی نشده خود و هدررفت بیت‌المال باشند.

این دوستدار میراث فرهنگی با بیان این که احداث طبقات فوقانی کتابخانه مرکزی یزد و بی‌توجهی مسوولان شهری به مصوبات قبلی درباره تعدیل طبقات این پروژه، موجب نگرانی مردم یزد و سازمان‌های مردم نهاد استان یزد شده است، اظهار می‌کند: به طور حتم عدم تعدیل این طبقه اضافی باعث می‌شود که بافت تاریخی یزد به هیچ وجه به ثبت جهانی نرسد.

نگرانی مردم و دوستداران میراث فرهنگی در این باره در حالی رو به افزایش است که رئیس مسکن و شهرسازی یزد در این خصوص در گفت‌وگو با خبرگزاری میراث فرهنگی می‌گوید: در حال حاضر قرار نیست هیچ اتفاقی در طبقه فوقانی صورت گیرد. نه ساخت و سازی انجام می‌شود و نه تخریبی صورت می‌گیرد.

رضا یادگاری می‌افزاید: در حال حاضر کارگران در حال عایق‌کاری ساختمان هستند و هیچ برنامه‌ای مبنی بر تعدیل و ساخت و ساز طبقه فوقانی وجود ندارد. تعدیل طبقه فوقانی تابع ضوابط جاری است و هر زمانی‌که اعلام شود تخریب انجام خواهد شد.

از سوی دیگر، معاون سیاسی ـ امنیتی استانداری یزد با تاکید بر این‌که در جلسات استانی اعلام خواهد شد هرچه سریع‌تر طبقه فوقانی کتابخانه یزد تعدیل شود، می‌گوید: در حال حاضر ساخت و ساز در طبقات پایین باعث ایجاد شائبه و منجر به یکسری شایعات شده است، چرا که به لحاظ فنی تا طبقه پایین کتابخانه مرکزی یزد ساخته نشود، طبقه فوقانی هم تعدیل نخواهد شد. من نیز در جلسات استانی تاکید می‌کنم که هر چه سریع‌تر این طبقه فوقانی تعدیل و تخریب شود.

غلامحسین دشتی درخصوص زمان در نظر گرفته‌شده برای تعدیل طبقات اضافی کتابخانه یزد می‌افزاید: این مساله در حیطه تخصصی من نیست و من نمی‌توانم زمان تعدیل را بیان کنم، اما در صورت به وجود آمدن هرگونه تخلفی، سازمان مسکن و شهرسازی و میراث فرهنگی باید پاسخگو باشند.

گفته‌های این مسوولان در حالی است که مدیر کل میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری استان یزد قریب به یک ماه پیش با اشاره به این که مجری طرح ساخت کتابخانه مرکزی یزد سازمان مسکن و شهرسازی استان است، گفته بود: طرح بازنگری ساخت این مجموعه بر اساس ضوابط و معیارهای میراث فرهنگی تدوین و برای اجرا به سازمان مسکن و شهرسازی یزد ابلاغ شده است.

به گفته بهرام رضایی طبق طرح، این پروژه باید با رعایت اصول معماری و ضوابط میراث فرهنگی اجرا و با توجه به ارتفاع بیش از حد آن یک طبقه فوقانی از آن کاسته و تعدیل شود و فضاهای جایگزین در طبقات پایینی جانمایی شود.

وی با بیان این‌که جلسات فنی برای شروع مجدد عملیات اجرایی طرح با حضور دستگاه‌های ذی ربط در استانداری تشکیل شده، تصریح کرده است : طرح مورد نظر در کمیسیون ماده 5 که ریاست آن بر عهده استانداری و دبیری آن بر عهده مسکن و شهرسازی است، بررسی شده است.

مدیر کل میراث فرهنگی استان یزد با بیان این‌که ارتفاع این طرح خلاف ضوابط میراث فرهنگی و بیش از حد است، خاطرنشان کرد: این ارتفاع خط آسمان را مخدوش و بر واحدهای همجوار اشرافیت دارد و اگر یک طبقه از آن کاسته شود تا حدود زیادی مشکل را حل می‌کند.

شهر تاریخی یزد بزرگ‌ترین بافت خشت خام جهان را در خود جای داده و تنها بافت منسجم کشور از این دست است. همچنین کمترین دستخوردگی را میان بافت‌های تاریخی کشور دارد. این ویژگی‌ها باعث شده است که بافت تاریخی یزد یکی از نامزدهای ایران برای ثبت در میراث جهانی یونسکو باشد.

بافت تاریخی یزد با مساحت 743 هکتار و 5 هزار هکتار حریم به شماره 15000 در تاریخ 16 اسفند 1384 در فهرست آثار ملی کشور به ثبت رسید و پرونده ثبت جهانی آن نیز شامل معرفی شهر، سوابق تاریخی و ویژگی‌های آن، شاخصه‌های ثبت، مقایسه یزد با شهر لیون فرانسه و چند شهر دیگر که ثبت جهانی شده‌اند و محدوده‌ها به سازمان یونسکو ارسال شد.

عرصه این شهر برای ثبت جهانی 135 هکتار است که بخش مربوط به دوره آل مظفر به انضمام بازار و بخش‌های مربوط به دوره تیموری، زندیه و صفویه را در برمی‌گیرد. حریم شهر تاریخی یزد برای ثبت ملی 300 هکتار است که محدوده مربوط به دوره قاجاری را نیز شامل می‌شود. همچنین محدوده‌ای 5 هزار هکتاری به ‌عنوان منظر فرهنگی بافت تاریخی یزد برای ثبت جهانی تعیین شده است.