کوه خدا

در اطراف این کوه آثار زیادی از دوره‌های مختلف تاریخی چون اشکانی، ساسانی و اسلامی‌ دیده می‌شود. این مکان همواره برای ادیان گوناگون محترم بوده است. نام «کوه خواجه» پس از اسلام در میان مردم این ناحیه باب شد چراکه مقبره خواجه غلطان که امروزه مهم‌ترین زیارتگاه شهرستان زابل است در رأس این کوه قرار گرفته است. به اعتقاد اهالی، خواجه غلطان که او را به نام خواجه مهدی نیز می‌شناسند، شخصی است از آل‌علی(ع) که توسط کفار به شهادت رسیده است.

یکی از دلایل اهمیت مجموعه کوه خواجه آن است که بزرگ‌ترین معماری خشتی دوره اشکانیان در دشت سیستان را درون خود جای داده که نقاشی دیواری 3 روحانی یا 3 پادشاه، نقش خدای پیروزی سوار بر اسب، نقش شاه و همسرش و تصاویری از بزرگان اشکانی (پارتی) و برج و باروهای قلعه نیز از نقوش اصلی این بنای به جای مانده از تمدن عظیم ایرانی است. همچنین بقایای برجای مانده از چند قلعه و دژ مربوط به دوره ساسانی نشان از اهمیت این منطقه در زمان آنان نیز دارد. از سوی دیگر وجود دریاچه هامون که در دوران پرآبی (پیش از خشکسالی)، پیرامون کوه را فرا می‌گرفته دلیل مهمی‌ برای مقدس دانستن کوه خواجه برای زرتشتیان بویژه در دوره ساسانی است. از دیگر آثار به دست آمده از کوه خواجه می‌توان به 2 نقش برجسته گلی اشاره کرد که یکی از آنها تصویر 3 سوار بر اسب در حال حرکت ‌پشت هم را نشان می‌دهد و دیگری تصویر شیری است که به سوی فردی سوار بر اسب یورش برده است. این تصاویر به‌وسیله میخ های چوبی به دیوار نصب شده‌اند.

کوه خواجه حتی برای مسیحیان نیز جایگاه مقدسی است. به اعتقاد بسیاری از آنان در زمان اشکانیان، وقتی که حضرت مسیح در بیت‌اللحم متولد شد 3 روحانی ایرانی برفراز این کوه ایستاده و نظاره‌گر نوری که از این پیامبر خدا ‌هنگام تولد ساطع می‌شد، بودند. مجموعه کوه خواجه برای نخستین بار در سال 1916 توسط اورل اشتاین (باستان‌شناس انگلیسی) کشف و شناسایی شد. پس از او پروفسور هرتسفلد آلمانی طی سال‌های 1929 - 1925 م. به جستجو در آثار این محوطه پرداخت و حاصل کاوش‌هایش را در کتابی با عنوان سکستان (نام تاریخی سیستان) نگاشت که مطمئنا با مطالعه این کتاب، چمدان به دست راهی سیستان و دیدن کوه خدا خواهید شد!