عوارض تنفس در گرد‌ و غبار

سازمان هواشناسی نیز در اطلاعیه‌های خود نسبت به وقوع مجدد گردوغبار در روزهای باقیمانده از تابستان بخصوص در مناطق غربی و جنوبی کشور هشدار داده است.

دکتر شهرام عزیزی ‌خوش‌سیرت ، مدیر گروه ارتباطات و آموزش سلامت دانشگاه علوم پزشکی کردستان در این باره می‌گوید: پدیده گردوغبار رویدادی طبیعی است که در بخش‌هایی از جهان که دارای مناطق خشک و بیابانی وسیع هستند، ایجاد می‌شود؛ در ایران نیز چند سالی است که به دلیل وزش بادهای شدید در بیابان‌های کشورهای همسایه بویژه عراق، عربستان و اردن، این پدیده تشدید شده است و تبعات آن کشور ما؛ بویژه مناطق غربی، جنوب غرب و تا حدودی مرکزی را در بر گرفته است. عزیزی تصریح می‌کند: هرچند ذرات جامد به صورت معلق در جو زمین همواره وجود دارند اما تراکم این ذرات مانند هر متغیر دیگری اگر از محدوده‌ای فراتر رود خسارت‌زا و خطرناک خواهد بود.

وی می‌افزاید: ذرات گرد و غبار از نظر اندازه کاملا متفاوت هستند و از درشت (غیرقابل تنفس) تا ریز (قابل تنفس) طبقه‌بندی می‌شوند. ذرات درشت گرد و غبار حداکثر می‌توانند به داخل بینی، دهان و حلق راه پیدا کنند اما ذرات‌ریز می‌توانند به اعماق بیشتر و نواحی حساس مجرای تنفسی و ریه نفوذ کنند. ذرات ریزتر دارای اثرات بالقوه مهمی بر سلامت انسان هستند. بیشتر ذراتی که در پدیده گردوغبار حضور دارند از نوع درشت یا غیرقابل تنفس هستند و تهدید جدی برای سلامت مردم ایجاد نمی‌کند، هر چند ممکن است در افرادی که سابقه بیماری‌های تنفسی دارند مشکلاتی پدید آورد.

دکتر عزیزی می‌گوید: آثار کوتاه مدت آلودگی هوا بیشتر شامل حساسیت چشم‌ها، بینی و حلق، عفونت‌های دستگاه تنفسی، سردرد، تهوع و واکنش آلرژیک است. اما این پدیده در درازمدت نیز می‌تواند بیماری مزمن تنفسی، سرطان ریه، بیماری قلبی و حتی آسیب به سایر ارگان‌های بدن را ایجاد کند. وی تاکید می‌کند: سرفه، افزایش حساسیت در برابر عفونت‏های تنفسی، تأثیرات سوء بر قفسه صدری، افت کارایی سیستم ایمنی بدن، تشدید عوارض در بیماری‏های قلبی، کاهش کارایی تنفس و تنگی نفس، تنفس سریع با عمق تنفس کم و وخامت بیماری‏های مزمن ریوی مثل برونشیت از عوارض تنفس در گردوغبار است.

از طریق گردوخاک‌ها ممکن است انواع بیماری‌های باکتریایی و ویروسی ایجاد یا منتقل شود، اما راه‌هایی وجود دارد که به شما کمک می‌کند تا خود را از اثرات سوء گردوغبار حفظ کنید و اثرات نامطلوب این پدیده را بر سلامت خود به حداقل برسانید؛ از جمله این‌که از فعالیت درخارج از منزل اجتناب کنید، اگر حتما بایستی در هوای آزاد فعالیت کنید زمان آن را به حداقل ممکن کاهش دهید، در خانه بمانید و درها و پنجره‌ها را بسته نگاه دارید و درصورت امکان در اماکن دارای سیستم تهویه مطبوع بمانید.

دکتر عزیزی متداول‌ترین عوارض پدیده گردوغبار را تحریک چشم‌ها و راه‌های فوقانی هوایی می‌داند و می‌گوید: معمولا در این موقع نوزادان، کودکان و نوجوانان، سالخوردگان و بیماران قلبی و تنفسی ممکن است آسیب بیشتری ببینند، پس لازم است خطرات این گردوخاک‌ها را جدی بگیریم.

به گفته وی افزایش مصرف مایعات (با توجه به 3 برابر شدن غلظت تعدادی از فلزات سنگین مانند سرب و افزایش غلظت فلزات سمی مثل جیوه و آرسنیک در زمان پدیده گردوغبار) دفع سموم از طریق ادرار را افزایش می‌دهد. همچنین گردوغبارهای محلی و ریزگردها به مخاط دستگاه تنفسی، حلق و حنجره آسیب جدی وارد می‌کنند، به طوری که حتی فعالیت دستگاه تنفسی افراد سالم نیز در مواجهه با این گردوغبارها دچار اختلال می‌شود، بنابراین در شرایطی که نیاز به حضور طولانی مدت در فضاهای آزاد وجود داشت، استفاده از ماسک‌های تنفسی برای افراد در معرض خطر یا استفاده از دستمال خیس می‌تواند از ورود ریزگردها به مخاط دهانی و سیستم تنفسی جلوگیری کند.

فیلتراسیون یکی از راه‏های کنترل ورود ذرات معلق هوا به بدن است. هرچند از ماسک‌های موجود در بازار، ذرات با قطر کمتر از 10 میکرون رد می‌شود اما استفاده از این ماسک‌ها برای جلوگیری از حساسیت بینی و دهان در هوای آلوده توصیه می‌شود.

دکتر عزیزی در این باره اظهار می‌کند: باید توجه داشت که حداکثر مدت زمان به کارگیری ماسک‌های رایج بین 5/1 تا 2 ساعت است و پس از گذشت مدت زمان مذکور، تعویض ماسک ضرورت دارد. ماسک‌های کاغذی معمولی و دستمال نمی‌توانند جلوی ورود ذرات ریزگرد و غبار به سیستم تنفسی ما را بگیرند، بنابراین استفاده از آنها توصیه نمی‌شود و ماسک‌های ویژه‌ای که برای این منظور طراحی شده است و با عنوان P1 و P2 عرضه می‌شود برای این شرایط تا حدی مناسب است.