در تپش این هفته، ماجرای فریب و تعرض در پوشش عرفانهای دروغین و رمالی را بررسی کردیم
همین موضوع باعث شد که وی در سالهای اخیر تلهفیلمهایی چون صدایم کن، چای جوشیده، جراحی روح، دایره راز و... را کارگردانی کند.
امسال این فیلم در شرایط نامناسبی به نمایش عمومی درآمده است. وی در این گفتگو درباره شرایط ساخت و گلههای خود از شرایط اکران میگوید.
همانطور که میدانید سینمای پلیسی در ایران ژانر مهجوری محسوب میشود و تعداد محدودی از اینگونه سینمایی در ایران هر چند سال یک بار ساخته میشود، البته کار در این ژانر نیز سختیهای خاص خود را دارد. چطور تصمیم گرفتید برای اولین ساخته سینمایی خود به سراغ این ژانر بروید؟
شخصا به ژانر پلیسی در سینما علاقهمندم. در چنین فیلمهایی همیشه ما با شخصیتهای بد و خوب روبهرو هستیم، در روابط این افراد است که میتوان جذابیت ایجاد کرد. البته من معتقدم کاراکترهای منفی شرایطی ایجاد میکنند تا شخصیتپردازی بیشتری روی آنها شکل بگیرد و این امکان بیشتر در فیلمهای پلیسی به وجود میآید.
از طرفی مقلد شیطان طبق قراردادی که داشت باید در زمان تولید (سال 85 ) به جشنواره پلیس میرسید. آنها 50درصد در فیلم شریک بودند. البته این یک اثر سفارشی نبود. سعی کردم در این ژانر در اولین فیلم بلند خود کاری بسازم که تاکنون در این ژانر ساخته نشده است. در فیلم تلاش کردم شخصیت منفی داستان (اصغر همت) کاراکتر پیچیدهای داشته و برای مخاطب جذاب باشد.
وقتی هر فیلمسازی فیلم اول خود را در یک ژانر خاصی میسازد این ذهنیت را به وجود میآورد که از این پس باید در همینگونه فعالیت کند. آیا این موضوع برای شما محدودیت ایجاد نمیکند؟
من خودم را هرگز محدود نمیکنم. بیشتر تلاش میکنم براساس شرایطی که دارم فیلم بسازم. خیلی اهل کار در یک ژانر محدود نیستم و خودم را مقید نمیکنم که حتما باید بعد از «مقلد شیطان» باز هم کار پلیسی بسازم.
یک قصه باید در ابتدا برای من جذابیتهای لازم را داشته باشد و سپس با آن به نوعی زندگی کنم و زمانی که از من شد و در درونم جای گرفت ساخت آن را آغاز میکنم. «مقلد شیطان» براساس یک پرونده واقعی ساخته شده است. چنین اتفاقاتی مانند اخاذی در جامعه امروز ما زیاد اتقاق میافتد، سعی کردم این فیلم با نمونه واقعی شباهتهایی داشته باشد.
وقتی فیلم در شرایط فعلی دیده میشود به نظر نمیرسد که دلیلی برای توقیف چند ساله آن وجود داشته است. «مقلد شیطان» در جشنواره فیلم پلیس هم جایزه بهترین فیلم را گرفت پس به لحاظ امنیتی مشکلاتی ندارد، فکر میکنم زمانی که شما در همان جشنواره جایزه گرفتید آقای سجادپور دبیر جشنواره هم بودند.
فکر میکنم موضوع فیلم باعث شده بود که حدود 3 سال از اکران آن جلوگیری شود. بله، آقای سجادپور فکر میکنم در همان دوران که دبیر جشنواره بودند احساس خوبی نسبت به فیلم داشتند.
نمیدانم شاید اگر قرار بود در این فیلم بازیگران کمدی که این روزها آثارشان اکران میشود، بازی میکردند و یا موضوع اینگونه آثار را به تصویر میکشیدم، قطعا تاکنون در شرایط مناسبی اکران شده بود و تبلیغات خوبی نیز در اختیار داشت.
در حال حاضر من برای مقلد شیطان اجازه تبلیغات ندارم. هنوز تیزری از فیلم از تلویزیون پخش نشده است، ما درست روزی که فیلم را اکران کردیم از روز بعد تازه سردرها را نصب کردیم. «مقلد شیطان» یک فیلم پلیسی آموزنده است و مانند تمام فیلمهایی که در این ژانر ساخته میشود در پایان شخصیت بد داستان نابود میشود و کاراکتر خوب و مثبت پیروز خواهد شد.
هنوز هم معتقدم موضوع فیلم باعث توقیف بود. نیروی انتظامی و پلیس در این فیلم شریک بودند، حتی از آن تقدیر نیز به عمل آوردند. به هر حال مضمون مقلد شیطان موضوع روز جامعه بود، اما جزو مضامینی نبود که مسوولان فعلی ما بخواهند در این شرایط این اثر ساخته و یا اکران شود.
به هر حال برخی آثار روی پرده نشان از سلیقه مسوولان است. از طرف دیگر من وابسته به هیچ قدرتی در سینمای ایران نیستم. آدم آزاداندیش و مثبتاندیشی هستیم. مقلد شیطان را خودم کارگردانی و تهیهکنندگی کردم و حتی شرایط اکران آن را به وجود آوردم. مستقل بودن یکی از دلایل بیتوجهی به این اثر بود. اگر من هم به قدرتی در این سینما وابسته بودم قطعا شرایط بهتری داشتم.
فیلمنامه مقلد شیطان توسط حمید نعمتالله نوشته شده، پروسه این مرحله از کار چگونه شکل گرفت؟
من پیش از این فیلم شطرنج یک نفره را ساخته بودم که البته این اثر هم امکان اکران ندارد. البته با نعمتالله از مدتها پیش آشنایی داشتم. او فیلم شطرنج یک نفره و من بوتیک وی را دیده بودم و به نگاه هم آشنایی کاملی داشتیم.
من به پروندههایی دسترسی داشتم و حتی اینگونه مطالب را در روزنامهها نیز دنبال میکردم تا به ماجرای پرونده مقلد شیطان رسیدیم. از طرح خوشم آمد و قرار شد نعمتالله فیلمنامه آن را به نگارش درآورد.
نسخه اولیهای از فیلمنامه نوشته شد که بیشتر متن همزمان با ساخت شکل گرفت. جا دارد از وی تشکر کنم. همانطور که میدانید من پسر اکبر صادقی هستم که از سینماگران پیشکسوت سینمای ایران است. به همین واسطه من در این سینما بزرگ شدم. بسیار دستیاری کردم، اما کار کردن با نعمتالله برای من تجربهای بسیار بیشتر از تمام آن دوران نصیبم کرد.
البته نعمتالله به عنوان مشاور نیز در کار حضور داشتند. به همین دلیل به خاطر نگارش فیلمنامه و مشاور فیلم همیشه سر صحنه بودند. در خیلی از صحنهها و فضاسازیها از نظر ایشان استفاده کردم.
مقلد شیطان سال 85 ساخته شد و امکان اکران پیدا نکرد، اگر در همان شرایط میتوانست اکران شود ما با موضوع تازهای در سینمای ایران روبهرو میشویم که بسیار نیز جسارتآمیز بود. اما در این زمان فیلمی با عنوان نقاب اکران شد که به نوعی به لحاظ موضوع اخاذی و به تصویر کشیدن صحنههایی که کمتر در سینمای ایران دیده شده شباهتهایی به فیلم شما دارد.
به عقیده من این فیلم هیچ شباهتی به نقاب ندارد. موضوع اصلی آن فیلم اخاذی است. ولی فیلم من اینگونه نیست موضوع اخاذی فقط در 10 دقیقه اول آن شکل میگیرد. به نوعی قصد داشتم برای شخصیتپردازی (اصغر همت) موضوع اخاذی را در ابتدا نشان دهم و همانطور که میبینید داستان در ادامه روند دیگری میگیرد.
من در مقلد شیطان سعی کردم نشان دهم که برخی از آدمها با گناه در ابتدا دوست و بعد به آن دعوت میشوند. اما در مقابل شخصیتی مانند مدیر بازرگانی (سیروس ابراهیمزاده) وجود دارد که در همان ابتدا با گناه آمیخته میشود.
نقش اصلی مقلد شیطان اصغر همت که شخصیت منفی دارد، یک فیلسوف و روشنفکر است. او جهانبینی خاصی دارد. البته زمانی که من در حال ساخت این فیلم بودم متوجه شدم که نقاب نیز در حال ساخت است و بحث نمایش اخاذی در آن را شنیده بودم که البته در جریان داستان آن قرار گرفتم و متوجه شدم هیچ شباهتی بین 2 فیلم نیست.
شما در این فیلم به لحاظ مضمونی که دارد میتوانستید از حضور بازیگران چهره سینما استفاده کنید که در گیشه نیز موفق باشید به هر حال فیلم اول شما بوده که تهیهکنندگی آن را نیز بر عهده داشتید آیا به دلیل کمبود بودجه از حضور بازیگران چهره استفاده نکردید؟
من هزینه زیادی برای این فیلم متحمل شدم. من با بودجهای که داشتم حتی میتوانستم از حضور بهرام رادان استفاده کنم. حقیقتا اصلا هزینه برایم مهم نیست. تمام کسانی که تاکنون بامن کار کردند میدانند که هرگز سرقیمت و دستمزد با شخصی مشکلی ندارم. قصد داشتم با این ترکیب بازیگران توانایی خودم را نشان دهم. من خودم دنبال بازیگران چهره نرفتم. من هرگز با بازیگران سوپراستار کار نخواهم کرد. در مقلد شیطان به عنوان مدیر فیلمبرداری از یک دستیار فیلمبرداری استفاده کردم که اولین کار مستقل وی بود دوست داشتم ریسک کنم.
در این فیلم قصد داشتم نشان دهم میتوان فیلمی بدون حضور این چهرههای سینمایی ساخت، ولی مخاطب را جذب کرد. چرا باید حتما در یک اثر از حضور محمدرضا گلزار، استفاده کرد تا بفروشد؟ من قصد داشتم خلاف این جریان حرکت کنم و خودم ستارهسازی کنم. من هرگز حاضر نیستم با بازیگری کار کنم که باید به مدیر برنامهاش هماهنگ شوم. پس مطمئن باشید به خاطر کم کردن هزینهها دنبال این ترکیب نرفتم. من برای نمایش باران در مقلد شیطان 7 میلیون هزینه کردم. در پروسه انتخاب بازیگران از نظر نعمتالله نیز استفاده میکردم.
آیا بازیگران فیلم انتخابهای اول شما بودند. ساره بیات و اصغر همت بازیهای بسیار خوب و متفاوتی ارائه کردند. حتی بازیگر نقش مامان فروغ.
برای حضور اصغر همت به اکبر زنجانپور نیز فکر میکردم. ساره بیات که اولین کارش بود من او را از بین حدود 15 بازیگر که تست گرفته بودم، وی را انتخاب کردم. کامبیز دیرباز نیز بازی خوبی ارائه کرده بود. البته باید او نسبت به سنش کمی مسنتر میشد که این موضوع را لحاظ کردیم. من همیشه علاقهمند بودم با همت کار کنم و حالا نیز از این انتخاب بسیار راضی هستم. نسرین صداقت (مامان فروغ) را خیلی اتفاقی در میدان هفتم تیر پیدا کردم. البته مهری شیرازی به عنوان طراح گریم خیلی برای گریم نقشها زحمت کشید.
فکر نمیکنید فضاسازی یا برخی تصاویر نسبت به زمان تولید فیلم (سال 85) کمی از زمان فعلی عقبتر است و همخوانی ندارد.
طبیعتا هر فیلمی در زمان خودش اکران شود بهتر است. من این فیلم را سال 85 ساختم و انتظار داشتم سال 86 اکران شود. به هر حال قطعا زمان روی فیلم تاثیر میگذارد. اگر قرار باشد حالا مقلد شیطان را بسازم، قطعا شکل دیگری میساختم. اکران این فیلم حتی پول چاپ کپیها را برنگرداند. گلهای ندارم فقط از این که خواستند اسمم را بهعنوان تهیهکننده در فیلم حذف شود، ناراحت هستم.
البته امسال تصمیم دارم فیلم جدید خودم را بسازم.
آیا عنوان توقیف به جلب مخاطب در اکران کمک نکرد؟
من به عنوان کارگردان 42 سال دارم. اینچنین عناوینی مانند توقیف برای کارگردانانی تاثیر دارد که آثار شاخصی در سینمای ایران داشتند که حالا 10 فیلم ساختند و فیلم یازدهمین آنها توقیف شده است. من شخص خاصی در این سینما نیستم که مردم بخواهند برای نمایش این فیلم کنجکاو شوند.
حمایت رسانهها چقدر در اکران فیلم تاثیر داشته است؟
به هر حال نمایش این فیلم در جشنواره فجر و یا شهر و برگزاری جلسات مطبوعاتی و صحبتهای مطبوعاتیها برای من دلگرمی بود. در حال حاضر نیز برخی مطبوعات این کار را انجام میدهند مقلد شیطان این قابلیت را دارد که دیدن آن توصیه شود.
یکی از ویژگیهای فیلم شما تعلیقی است که برای مخاطب ایجاد میکنید، به طوری که مخاطب تا پایان در سالن سینما مینشیند تا نتیجه را ببیند.
شخصیتهای فیلم من همه باهوش هستند و ما سعی کردیم با ظرافت مخاطب را گول بزنیم. حضور این بازیگران باهوش با ترفندی مخاطب را تا پایان در سالن مینشاند سالن را ترک نمیکنند.
بیتا موسوی
جام جم
در تپش این هفته، ماجرای فریب و تعرض در پوشش عرفانهای دروغین و رمالی را بررسی کردیم
گزارش «جامجم» درباره دستاوردهای زبان فارسی در گفتوگو با برخی از چهرههای ادب معاصر
معاون وزیر بهداشت: