گرفتگی‌گوش، میهمان ناخوانده مسافران هوایی

گرفتگی گوش در هواپیما می‌تواند در یک یا هر دو گوش رخ دهد. علایم و نشانه‌های آن عبارتند از: احساس ناراحتی مختصر یا درد گوش،‌احساس پری گوش و کم شدن مختصر شنوایی یا مبهم شدن صداهای محیط. در صورتی که گرفتگی گوش شما برای چند ساعت طول بکشد یا گرفتگی گوش شما شدید باشد این علایم ظاهر می‌شوند: درد شدید، ‌احساس فشار در گوش مانند وقتی که زیر آب می‌روید، کاهش شنوایی متوسط تا شدید، زنگ زدن گوش، سرگیجه، استفراغ و خونریزی از گوش. معمولا شما می‌توانید خودتان گرفتگی گوش را برطرف کنید. در صورتی که احساس ناراحتی،‌ پری‌گوش یا شنیدن صداهای مبهم بیش از چند ساعت به طول ‌انجامد یا هر یک از علایم و نشانه‌های تشدید را تجربه کردید به پزشک مراجعه کنید.

برای آن که پرده صماخ آن‌طور که باید مرتعش شود باید فشارهای گوش میانی با فشار هوای محیط خارج برابر باشد. تنظیم فشار هوا به عهده مجرای باریکی به نام مجرای استاش است. یک انتهای این مجرا به گوش میانی و انتهای دیگر آن در محل تلاقی انتهای بینی و قسمت فوقانی حنجره باز می‌شود.

به طور معمول بافت‌های گوش میانی به آرامی هوا را جذب می‌کنند. این موجب فشار هوای کمتر در سمت داخل پرده صماخ نسبت به خارج می‌شود. زمانی که چیزی می‌بلعید یا خمیازه می‌کشید ماهیچه‌هایی را فعال می‌کنید که باعث باز شدن مجرای استاش می‌شود و به گوش میانی اجازه می‌دهد تا فشار خود را تنظیم کند. وقتی هواپیما اوج می‌گیرد یا فرود می‌آید، فشار هوای محیط به سرعت تغییر می‌کند ولی عملکرد طبیعی مجرای استاش به این سرعت نیست. وقتی فشار هوا در یک سمت پرده صماخ از تعادل خارج می‌شود، اتفاقات مختلفی در گوش میانی رخ می‌دهد که بشدت و مدت اختلاف فشار وابسته است. مثلا پرده صماخ کشیده می‌شود و به خوبی مرتعش نمی‌گردد و شما صداها را مبهم می‌شنوید. کشش پرده صماخ موجب احساس فشار و درد می‌شود. در صورتی که عدم تعادل فشار باقی بماند، مایعات بافتی گوش میانی فضا را پر می‌کنند تا فشار را برابر کنند. اگر فشار، شدید یا طولانی باشد ممکن است پرده ‌گوش پاره شود. مویرگ‌های گوش میانی ممکن است پاره شده و باعث خونریزی گوش میانی در پشت پرده صماخ شوند. همچنین ممکن است دریچه‌های غشایی گوش میانی (دریچه بیضی و دریچه گرد)‌ پاره شوند.

هر وضعیتی که موجب بسته شدن مجرای استاش و محدودیت عملکرد آن شود می‌تواند خطر گرفتگی گوش در هواپیما را افزایش دهد. عوامل خطر شایع‌ عبارتند از: مجرای استاش کوتاه (خصوصا در نوزادان و کودکان)‌، سرماخوردگی، ‌سینوزیت، رینیت آلرژیک،‌ عفونت گوش میانی و خوابیدن در هنگام فرود یا بلند شدن هواپیما. اگر دچار گرفتگی گوش شدید یا مکرر شوید، بافت‌های گوش داخلی یا مجرای استاش آسیب می‌بینند و احتمال آن که مجددا دچار این مشکل شوید بیشتر می‌شود. عوارض طولانی‌مدت فقط وقتی اتفاق می‌افتد که وضعیت جدی باشد یا مدت زیادی طول بکشد یا ساختارهای گوش‌میانی یا داخلی آسیب‌دیده باشند. عوارض نادر این حالت عبارتند از کاهش شنوایی دائم و وزوز گوش مزمن.

در بیشتر افراد، گرفتگی گوش در هواپیما توسط خود شخص قابل برطرف شدن است. وقتی علائم باقی بمانند ممکن است نیاز به درمان‌هایی داشته باشید تا فشار گوش متعادل شود و علائم شما برطرف شوند. پزشک به شما داروهایی می‌دهد تا وضعیتی را که موجب عملکرد ناقص مجرای استاش شده است اصلاح کند. این داروها شامل اسپری بینی دکونژستانت، دکونژستانت خوراکی و آنتی‌هیستامین‌های خوراکی می‌شوند.

علاوه بر داروهای فوق روشی به شما پیشنهاد می‌شود که مانور والسالوا نامیده می‌شود. برای این کار بینی خود را با دست بگیرید، دهان خود را بسته و به آرامی هوا را به قسمت خلفی بینی خود فشار دهید مانند وقتی که می‌خواهید فین کنید. وقتی داروها عملکرد، مجرای استاش را بهبود بخشیدند این مانور می‌تواند با فشار مجرا را باز کند.

درمان جراحی برای گرفتگی گوش هواپیما به ندرت لازم می‌شود. پزشک در این روش برشی روی پرده صماخ می‌دهد تا فشار هوا را متعادل کند و مایع خارج شود. آسیب‌های شدید مانند پارگی پرده صماخ یا پارگی غشاهای گوش داخلی اغلب با گذشت زمان خود به خود بهبود می‌یابند. جراحی در مواقع نادر برای ترمیم آنها لازم می‌شود.

رعایت هریک از این موارد می‌تواند از گرفتگی گوش شما در هواپیما پیشگیری کند:

در هنگام بلند شدن یا به زمین نشستن هواپیما خمیازه بکشید یا چیزی ببلعید. این کارها ماهیچه‌های مجرای استاش را فعال کرده و موجب باز شدن مجرای استاش می‌شوند. برای این کار می‌توانید آب‌نبات بمکید یا آدامس بجوید.

می‌توانید در زمان بلند شدن یا نشستن هواپیما از مانور والسالوا که توضیح داده شد استفاده کنید. این مانور را چند بار تکرار کنید (خصوصا در هنگام فرود)‌ تا فشار گوش و کابین هواپیما را متعادل کنید.

در هنگام بلند شدن یا نشستن هواپیما نخوابید. اگر در این مواقع بیدار باشید می‌توانید با احساس فشار روی گوش از روش‌های پیشگیری‌کننده استفاده کنید.

اگر برایتان امکان دارد در هنگام سرماخوردگی، سینوزیت، احتقاق بینی یا عفونت گوش پرواز نکنید. در صورتی که اخیرا گوش خود را جراحی کرده‌اید قبل از پرواز با پزشک خود مشورت کنید.

اگر دچار احتقان بینی شدید، نیم تا یک ساعت قبل از بلند شدن یا به زمین نشستن هواپیما از اسپری دکونژستانت بینی استفاده کنید. از استفاده بیش از حد خودداری کنید زیرا استفاده مکرر از این اسپری‌ها در مدت چند روز خود موجب افزایش احتقان می‌شود.

دکونژستانت‌های خوراکی اگر نیم تا یک ساعت قبل از پرواز خورده شوند موثرند، اما اگر بیماری‌ قلبی، اختلال ریتم قلبی یا فشارخون بالا دارید قبل از مصرف دکونژستانت خوراکی با پزشک مشورت کنید. اگر بالای 50 سال سن دارید ممکن است به دنبال مصرف دکونژستانت‌های حاوی سودوافدرین دچار عارضه جانبی بزرگی ناگهانی پروستات که یک وضعیت اورژانس است شوید. اگر حامله‌اید قبل از مصرف دکونژستانت‌های خوراکی با پزشک مشورت کنید.

اگر حساسیت دارید، داروی ضدحساسیت خود را یک ساعت قبل از پرواز مصرف کنید.

آب کافی بنوشید. مصرف آب کافی از تحریک مجراهای بینی و گلو جلوگیری کرده و به عملکرد بهتر مجرای استاش کمک می‌کند.

نوشیدنی‌های حاوی کافئین می‌توانند باعث از دست رفتن آب بدن شما شوند. همچنین آنها عروق خونی را تنگ می‌کنند و می‌توانند باعث افزایش خطر پارگی مویرگ‌ها شوند.

برای کمک به کودکان برای جلوگیری از گرفتن گوششان حین پرواز می‌توانید از این روش‌ها استفاده کنید: به کودک خود درهنگام بلند شدن یا نشستن هواپیما یک نوشیدنی بدهید تا بلع مکرر داشته باشد. پستانک نیز در این مواقع موثر است. کودکان بزرگ‌تر از 4 سال می‌توانند آدامس بجوند یا با نی مایعات بنوشند.

اگر این روش‌ها عمل نکرد، پزشک می‌تواند قطره گوشی برای کودک شما تجویز کند که حاوی ضد‌درد و مواد بی‌حسی، برای هنگام پرواز است. هر چند این قطره‌ها معمولا به ندرت لازم می‌شوند.

دکونژستانت‌ها برای کودکان توصیه نمی‌شود، لذا از مصرف آنها برای کودک خودداری کنید.

دکتر امیر شیروانی
منبع: mayoclinic