مرز شوخی بچه‌ها تا کجاست؟

با هم خندیدن یک راه مناسب ایجاد ارتباط است و حس شوخ‌طبعی می‌تواند بچه‌ها را باهوش‌تر و سلامت‌تر بار بیاورد، به طوری که آنها در مقابل چالش‌ها بتوانند راحت‌تر عمل کنند و موفق شوند.

شادی و شوخی بخشی از وجود ماست که باید به آن توجه کنیم. اما این حس قابل یادگیری است و می‌تواند در کودک رشد پیدا کند و چیزی نیست که با او متولد شده باشد.

شوخی و طنز چیزی است که باعث بامزه و جالب شدن یک موضوع می‌شود و شوخ‌طبعی نیز به معنای توانایی تشخیص آن است. شخصی که این حس در او بسیار خوب پرورش یافته باشد، توانایی تشخیص آنچه را در نظر دیگران جالب و بامزه است دارد و می‌تواند آنها را سرگرم کند.

شوخ‌طبعی وسیله‌ای است که کودکان می‌توانند در طول زندگی به آن تکیه کنند. در واقع فرد شوخ‌طبع دارای ویژگی‌های زیر است:

او همه چیز را از زاویه دیگری به غیر از آنچه که فورا قابل مشاهده است می‌بیند.

ایده‌ها و راه‌های نامعمول به ذهنش خطور می‌کند.

فقط به ظاهر مسائل نگاه نمی‌کند بلکه به لایه‌های درونی آن هم توجه می‌کند.

از همه جنبه‌های زندگی لذت می‌برد و در آنها سهیم می‌شود.

خیلی همه چیز را جدی نمی‌گیرد.

کودکانی با شوخ‌طبعی زیاد، شادتر و مثبت‌اندیش‌تر هستند، اعتماد به نفس بیشتری دارند و می‌توانند اختلافات بین خود و دیگران را راحت‌تر حل کنند. بچه‌هایی که می‌توانند شوخی را دوست داشته باشند و آن را با دیگران شریک شوند، بیشتر مورد علاقه همسالانشان هستند و بیشتر قادر به رویارویی با مشکلات و مسائل مربوط به دوران کودکی مثل نقل مکان کردن به یک شهر جدید یا آزار و اذیت از جانب بچه‌های دیگر هستند.

حس درک لطایف نه‌تنها از نظر روحی و اجتماعی به کودک کمک می‌کند بلکه تحقیقات نشان داده افرادی که بیشتر می‌خندند سالم‌ترند، احتمال افسردگی آنها کمتر است و حتی مقاومت آنها در برابر بیماری و مشکلات جسمی بیشتر است. آنها اضطراب کمتری را تجربه می‌کنند، ضربان قلبشان پایین‌تر است و فشار خون کمتری دارند و از نظر گوارشی هم عملکرد مطلوبی دارند.

خنده حتی به افراد کمک می‌کند که بهتر درد را تحمل کنند و مطالعات نشان داده که سیستم دفاعی بدن را هم بهبود می‌بخشد.

خنده برای قلب هم مفید است و ثابت شده که با خندیدن، جریان خون تا بیش از 20 درصد افزایش می‌یابد و نیز مزایای خنده تا 45 دقیقه در بدن باقی می‌ماند.

اما علاوه بر تمام اینها، شوخ طبعی چیزی است که کل زندگی را شاد می‌کند.

سنین مختلف، شوخی‌های متفاوت

کودکان می‌توانند ایجاد و بهبود شوخ‌طبعی را در سنین بسیار کم شروع کنند. اما آنچه برای یک کودک نوپا بامزه است، برای یک نوجوان جالب و بامزه نیست. برای کمک به کودک در هر مرحله از پیشرفت در این زمینه، خیلی مهم است بدانید که چه چیزی در آن سن برای او جالب است.

نوزادان

نوزادان در حقیقت شوخی را نمی‌فهمند، اما وقتی شما می‌خندید و شاد هستید متوجه می‌شوند. وقتی شما صداهای بامزه یا شکلک‌‌های جالب از خود درمی‌آورید و سپس می‌خندید یا حتی فقط لبخند می‌زنید، نوزاد شما شادی‌تان را حس می‌کند و از شما تقلید می‌کند. او همچنین به محرک‌های فیزیکی مثل قلقلک هم واکنش زیادی نشان می‌دهد.

9 تا 15 ماهگی، نوزادان به قدر کافی در مورد دنیای اطراف می‌دانند؛ به طوری که وقتی مادر صدای خاصی مثل صدای اردک درمی‌آ‌ورد یا یک پارچه روی سر خود می‌اندازد، متوجه می‌شوند که مادر کاری غیرمعمول و جالب و بامزه انجام داده است.

کودکان نوپا

کودکان نوپا شوخی فیزیکی را (بخصوص از نوعی که غیرمنتظره باشد، مثل قلقلک)‌ حس می‌کنند و از آن خوششان می‌آید. همین‌طور که کودکان مهارت‌های خنده را در خود بهبود می‌دهند، جالب بودن کلمات شعرگونه و غیر جدی را متوجه می‌شوند و این موضوع تا سال‌های پیش‌‌دبستانی ادامه می‌یابد.

در این سنین بسیاری از کودکان شروع به تلاش برای به خنده انداختن والدین می‌کنند. کودک شما شاید از روی قصد، در پاسخ به این سوال که «بینی‌ات کجاست؟» به قسمت نادرستی از صورت خود دست بزند یا پایش را در کفش شما بکند و در منزل راه برود تا شما بخندید.

کودکان پیش‌دبستانی

کودکان پیش‌دبستانی بیشتر تمایل به یافتن طنز و شوخی در تصاویر دارند و سعی می‌کنند چیزهای نامعمول تصاویر را پیدا کنند؛ مثل یک ماشین با چرخ‌های مربعی شکل یا یک گربه با عینک آفتابی. ناسازگاری بین تصاویر و صداها (مثلا یک اسب با صدای گربه)‌ هم برای کودکان در این سنین جالب است.

کودکان دبستانی

همین که کودکان به پیش‌دبستانی یا دبستان می‌روند، بازی با کلمات یا نمایش‌های همراه با شوخی و سر و صدا، برایشان بسیار جالب می‌شود. آنها لذت لطیفه گفتن را کشف می‌کنند و همان لطیفه‌ها و شوخی‌ها را بارها و بارها تکرار خواهند کرد.

کودکان بزرگ‌تر فهم بهتری از معنای کلمات دارند و قادر به بازی با کلمات هستند. آنها معما، شعر و دیگر شکل‌های بازی با کلمات را دوست دارند. همچنین آنها از هرگونه انحراف از آنچه که به عنوان شکل معمول و متعارف رفتار یا سخن قبول دارند، شروع به ایجادشوخی و خنده می‌کنند.

اما بچه‌های این سنین، همچنین فهم زیرکانه‌ای از شوخی‌ها پیدا می‌کنند و توانایی استفاده از بذله‌گویی یا طعنه‌ را پیدا کرده و می‌توانند در موقعیت‌های مختلف از شوخی استفاده کنند.

اصول شوخی

هرگز آغاز تربیت یک کودک شوخ طبع زود نیست و از هر سنی می‌توان شروع کرد. لبخند بچه‌ها به قدری خوشحال‌کننده است که ما اغلب این کار را به صورت ناخودآگاه انجام می‌دهیم و بارها و بارها در طول روز لبخند می‌زنیم یا آنها را قلقلک می‌دهیم تا صدای خنده آنها را بشنویم.

اما مهم این است که این کار را در حین رشد کودک، همواره ادامه دهیم. وقتی شما با کودک خود شوخی و بازی می‌کنید و تمایل به شوخی و خنده از خود نشان می‌دهید، در واقع به او کمک کرده‌اید تا نظر مثبتی راجع به زندگی در او ایجاد شود.

یکی از بهترین راه‌های انجام این کار، آغاز آن از زمانی است که کودک نوپاست. در این زمان باید هر روز قدری زمان بگذارید و سعی در شاد کردن کودک خود کنید. با او بازی کنید، به او لبخند بزنید و با او شوخی کنید.

اما چه کارهای دیگری برای تشویق شوخ‌طبعی در کودک خود می‌توانید انجام دهید؟

‌ الگوی شادی و شوخ طبعی برای کودک خود باشید. یکی از بهترین کارهایی که برای تقویت حس شوخ‌طبعی در کودکتان می‌توانید انجام دهید، استفاده از خودتان است. لطیفه بگویید، قصه‌های بامزه تعریف کنید. با صدای بلند بخندید. با اتفاقات کوچک مثل ریخته شدن شیر روی میز با نرمی برخورد کنید.

شوخ‌طبعی کودک خود را جدی بگیرید. کودک را در شوخی کردن تشویق کنید؛ خواه در حال خواندن لطیفه‌ای از یک کتاب یا کشیدن یک تصویر بامزه باشد. کودک خود را تشویق کنید که شوخی کند و شاد باشد. بدانید که اولین باری که کودک، شما را به خنده می‌اندازد یکی از لذت‌های بزرگ زندگی است.

به کودکان بیاموزید که بزرگسالان شوخ و شاد هستند و آنها هم می‌توانند چنین باشند. شوخی و خنده را به بخشی از ارتباطات متقابل خود با کودکتان تبدیل کنید و آنها را تشویق کنید تا مشاهدات جالب و بامزه خود را با شما در میان بگذارند.

یک محیط شاد و پر از خنده و شوخی برای کودک خود فراهم کنید. اطراف کودک را با کتاب‌‌های شاد پر کنید. بهتر است که کتاب‌ها برای کودکان پیش‌دبستانی همراه با عکس‌های جالب و برای کودکان بزرگ‌تر همراه با طنز و لطیفه باشد. فیلم‌ها وCD های شاد برای کودک تهیه کنید.

مرز شوخی تا کجا؟

در زمینه خنده و شوخی هم مثل هر چیز دیگری، وجود حد و مرز لازم است. مسلما نمی‌خواهید که کودکتان از لطیفه‌های نامناسب یا شوخی‌های زننده استفاده کند یا به تمسخر دیگران بپردازد، پس خودتان یک نمونه کامل برای او باشید و از این‌گونه شوخی‌ها پرهیز کنید و حتی اگر کسی از این‌گونه شوخی‌ها استفاده کرد به او نخندید و در موقع مناسب برای کودک خود توضیح دهید که چرا‌ آن شوخی بامزه نبوده است.

جدای از هر آنچه که در اینجا گفته شد، شوخ‌طبعی یک مساله اجتماعی است. دلیل این که شما در سالن سینما به یک فیلم خنده‌دار بیشتر از وقتی که تنها در خانه، آن را تماشا می‌کنید می‌خندید، همین است.

یک جنبه کلیدی برای تقویت شوخ‌طبعی فرزندتان این است که شادی را با اعضای دیگر خانه و همه خانواده سهیم شوید. لطیفه‌ها، بازی‌ها و تماشای فیلم‌های خنده‌دار را وقتی همه افراد خانواده با هم هستند، انجام دهید.

به هر حال، از قدیم گفته‌اند «خنده بر هر درد بی‌درمان، دواست.» پس سعی کنید شادی را در کودک خود نهادینه کنید.

الهه عیوض‌زاده
منبع :Kidshealth