فرهنگ در برابر فناوری ماهواره ای

تا همین یکی دو دهه گذشته ، هیچ کس در اروپا یا امریکا فکر نمی کرد که پیش از پایان قرن بیستم بتواند مقابل تلویزیون خانه خود بنشیند و با فشار یک دکمه ، انواع برنامه های ماهواره ای را تماشا کند، اما دریافت همزمان 10-15 کانال مختلف امروزه امری طبیعی به شمار می آید. در افزایش شبکه های ماهواره ای ، شرکتهای بزرگ تجاری از مهمترین عوامل به شمار می روند. اکنون شبکه های تجاری با پخش برنامه های متنوع و سرگرم کننده رقابت جدی با شبکه های ملی را آغاز کرده اند و در موارد زیادی ، گوی سبقت را از آنها ربوده اند. در این میان ، دامنه فعالیت شبکه های تجاری و خبری ماهواره ای به آسیا و اقیانوسیه هم کشیده شده است و هر سال بر تعداد آنها در این بخش از جهان افزوده می شود. بازار وسیع آسیا عمده ترین عامل توجه شرکتهای تجاری به این منطقه از جهان است و چه وسیله ای بهتر و فراگیرتر از تلویزیون برای نفوذ در بازاری که حدود نیمی از جمعیت جهان را در خود جای داده است . تلویزیون ماهواره ای در جنوب و غرب آسیا هنوز فراگیر نشده و بتدریج دامان خود را می گستراند، اما در خاور دور این وسیله به یکه تازی پرداخته و در واقع ، این ناحیه را به تسخیر خود درآورده است . اکنون آنتن های بشقابی مانند نقل و نبات بر فراز خانه های ژاپن ، کره ، هنگ کنگ ، تایوان و سنگاپور پخش شده اند و حتی در مناطق روستایی چین انواع مختلف آنها در بالای خانه ها مشاهده می شود. هنگامی که طبل و زنگ سنتی آسیایی سال 1990 پکن در مراسم افتتاحیه به صدا درآمد ، ماهواره «آسیا ست 1» که بر فراز سنگاپور مستقر است ، پرواز کبوتران آزادی را بر بام ورزشگاه برای کشورهای مختلف جهان پخش کرد. کشور چین در زمینه استفاده از آنتن های ماهواره ای با وجود ممنوعیت به کارگیری آنها با تعارض مواجه است ؛ به این معنی که رهبران ارشد حکومت چین درباره سختگیری به توافق رسیده اند؛ اما به نظر می رسد اولیای امور به دلیل اصطکاک منافع در دولت بشدت تحت فشار باشند. ستاد کل ارتش و وزارت رسانه های گروهی از طریق فروش تجهیزات ماهواره ای سود خوبی به دست می آورند و کارخانه ای که متعلق به وزارت الکترونیک است ، قصد دارد سالانه 60تا 70هزار آنتن تولید کند. در کشور چین ، روزانه 600میلیون نفر تلویزیون خود را روشن می کنند و با آن که فروش آنتن بشقابی در این کشور از سوی دولت ممنوع شده است ، خرید و فروش و استفاده از این بشقاب ها به طور روزافزونی رواج دارد. در هنگ کنگ تا سال 1991میلادی ، تنها 2شبکه تلویزیونی برای استفاده از برنامه های چینی و انگلیسی قابل دریافت بود ؛ اما با افتتاح و آغاز کار شبکه منطقه ای استار تی وی تعداد این کانال ها در سال 1993 ، به 24رسید.دولت کره به منظور مقابله با نفوذ فرهنگهای خارجی با وضع محدودیت هایی برای برنامه های تلویزیونی ماهواره ای ، استفاده از بشقاب را تا سال 1991 ممنوع کرده بود. با وجود این ، حدود 200هزار آنتن بشقابی تا این سال در کره وجود داشت .پس از سالها تسلط بلامنازع دولت بر وسایل ارتباط جمعی ، حکومت کره در سال 1991 ، به یکی از فرستنده های مستقل مجوز فعالیت داد و هنگام انتخابات ریاست جمهوری ، یک فرستنده خصوصی در این کشور دایر کرد، اما هیچکدام از این دو نیز به طور کامل از نظارت دولت برکنار نبودند. تا سال 1993 ، در سنگاپور 2میلیون و 700هزارتن از شهروندان این کشور می توانستند از 13کانال تلویزیونی ماهواره استفاده کنند. کشور هند از معدود کشورهای جهان سومی (در حال توسعه) است که فناوری ساخت ماهواره دارد. این کشور از ماهواره های ساخت خود برای مخابرات ، پخش برنامه های رادیو تلویزیونی ، هواشناسی استفاده می کند. به این ترتیب ملاحظه می کنیم کشورهای آسیایی ، بویژه کشورهای خاور دور نیز به منظور جبران عقب ماندگی های خویش و وارد شدن هر چه تمامتر به دنیای فناوری ماهواره ای که یکی از ملزومات اصلی جامعه اطلاعاتی به شمار می رود با استفاده از توانایی ها و امکانات بالقوه و بالفعل خود برای پیشرفت سریع در این زمینه تلاش مضاعفی آغاز کرده اند. این کشورها برآنند که با رفع موانع موجود در کنار سایر کشورهای پیشرفته در زمینه طراحی و ساخت فناوری های ماهواره ای و استفاده از آن در حوزه های گوناگون از قبیل تجارت ، فرهنگ ، اقتصاد به جایگاهی متناسب با شان خود چه در سطح ملی و چه در سطح بین المللی دست پیدا کنند. البته باید به خاطر داشت سیستم های ماهواره ای بویژه برای کشورهای در حال توسعه مشکلاتی به همراه دارند که از آن جمله می توان به وابستگی مالی و سیاسی این کشورها به کشورهای پیشرفته تولیدکننده این سیستم ها و احتیاج به کارآموزی در سطح بالا نام برد. یکی دیگر از مشکلات ، ناتوانی کشورهای در حال توسعه در همگام شدن با تغییرات سریعی است که در این فناوری ها رخ می دهد و استفاده از آنها را عملا ناممکن می کند.

چشم انداز فناوری ماهواره ای

اولین نسل ماهواره های مخابراتی ، جرم پرتابی برابر با 68کیلوگرم و ظرفیتی برابر با 204تماس دو طرفه یا مدار داشتند. بعدها سفینه های مخابراتی پیشرفته تر یکی پس از دیگری ساخته شدند و هر یک نمونه قبلی را از نظر کارآیی از میدان خارج کردند، به طوری که امروزه ، ماهواره مخابراتی اینتلست 6متعلق به امریکا، جرم پرتابی برابر با 3500کیلوگرم و ظرفیتی معادل با 33هزار مدار دارد. حال خواه ظرفیت در چند ماهواره بزرگ متمرکز شود و خواه در سکوهای کوچک تر پرتاب گسترش یابد، تقاضای بازار برای ماهواره های مخابراتی رو به افزایش است . بازده وزن مفید ماهواره ها بالا رفته است و با استفاده از پرتوهای شناسایی ، مرکز ترافیک از طریق نورافشانی نشان داده می شود. عمر مفید ماهواره ها رو به افزایش است ؛ عمر مفید 10سال الزامی است و عمر مفید 15سال آزمایش شده و استاندارد آینده خواهد بود. ارتباطهای بین ماهواره ای که باعث افزایش ارتباطهای مستقیم مخابراتی می شود، در حال تکوین است و اولین کاربرد آن ، برقراری ارتباط بین ایستگاه های مداری نزدیک به زمین است .

نویسنده دکتر علی اصغر کیا