شبکه‌های پیام‌نما در تلویزیون

پیام‌نما چیست؟

زمانی‌که گروهی از مهندسان شرکت بی‌بی‌سی در سال 1974 ‌تله‌تکست را برای استفاده ناشنوایان ساختند، تصور نمی‌شد که این تکنولوژی با سرعتی چشمگیر با استقبال همه‌گیری مواجه شود. امروزه میلیون‌ها نفر در سراسر دنیا اطلاعات خود را در تمام زمـیـنـه‌ها از تله‌تکست استخراج می‌کنند و حتی تله‌تکست را با خودشان به وسیله تلفن همراه در کنارشان دارند.

تله‌تکست (پیام‌نما)‌ نوعی خدمات اطلاع‌رسانی توسط شبکه‌های تلویزیونی است، به صورت ترکیبی از متن و گرافیک که به عنوان صفحه شناخته می‌شود و برای دریافت آن می‌بایست گیرنده خاصی در دستگاه تلویزیون نصب شود. دکمه‌های مشخصی روی دستگاه کنترل از راه دور باعث می‌شوند که تلویزیون به جای بـرنـامـه‌های روتین اطلاعات پیام‌نما را در اختیار مخاطبان قرار دهد. اطلاعات مختلفی در پیام‌نما موجود است. همچون عناوین خبر، پیش‌بینی آب و هوا، فـهـرسـت برنامه‌های تلویزیونی، اطلاعات مختلف سیاسی، هنری، اجتماعی و حتی لطایف، دستور پخت غذا و ... .

اطلاعات لحظه‌ای

صفحات تله‌تکست به کمک کامپیوتر در ایستگاه تلویزیون و با استفاده از متن و بلوک‌های رنگی کوچک که تصاویر ساده را می‌سازند، تهیه می‌شود. یکی از امتیازات پیام‌نما این است که بسیار آسان و سریع به روز می‌شود. به همین دلیل صفحات پیام‌نما در رایانه تولید و به صورت سیگنال‌های الکترونیکی ذخیره می‌شوند. سپس به روش مشابه به ارسال سیگنال‌های برنامه‌های مـعمولی فرستاده می‌شوند. در بالای هر صفحه تلویزیون خطوط اضافه‌ای وجود دارد که به صورت معمول برای تصاویر تلویزیون به کار نمی‌رود. معمولا وقتی که تلویزیون درست تنظیم نشده باشد این خطوط به صورت خطوط سفیدرنگی در بالای صفحه تلویزیون دیده می‌شوند.

دریافت پیام نما

تمام صفحات پیام‌نما شماره دارند و به ترتیب این شماره‌ها پخش می‌شوند. وقتی که شما صفحه‌ای را انتخاب می‌کنید، چیزی حدود 30 ثانیه طول می‌کشد تا صفحه نمایش داده شود. این صفحه تا زمانی که صفحه دیگری را انتخاب نکنید، به وسیله تلویزیون نگهداری شده و پخش می‌شود.

تله تکست و نگاهی نو به مخاطب

آنچه به عنوان مخاطب محوری در برنامه‌های صدا و سیما وجود دارد، بیشتر به صورت حرکت به سوی سـلـیـقـه مـخـاطـب اتـفـاق مـی‌افتد. در این بین، برنامه‌سازان سعی دارند با نیم نگاهی به خواسته مخاطب، سعی در جلب رضایت او کنند. نگاهی به برنامه‌های موفق چند سال اخیر ثابت می‌کند که نه‌تنها حرکت در حوزه میل مخاطب، بلکه مشارکت دادن او در برنامه نیز اقبال خوبی را نصیب برنامه و برنامه‌ساز می‌کند و این همان نکته‌ای است که در جذب مخاطبان تله‌تکست بسیار به کار برنامه‌سازان می‌آید. تا زمانی که برنامه‌سازان در حوزه سیستم‌های پیام‌نما، حضور و میل مخاطب را (توامان)‌ در نظر بگیرند، می‌توان امید داشت که این سیستم اطلاعاتی به دست فراموشی سپرده نشود.

مزایای پیام‌نما

این رسانه 24 ساعته، بسیار فراگیر و دسترسی به ‌آن آسان است. در پیام‌نما حق انتخاب با بیننده است. در مقایسه با اشتراک اینترنت و مجله‌ها و روزنامه‌ها بسیار کم هزینه‌تر است. در دورترین نقاط کشور که امکان دسترسی به روزنامه و مجله به صورت روزانه وجود ندارد، همراه سیگنال‌های تلویزیون، دریافت می‌شود. همچنین تله‌تکست عناوین مطبوعات روز ایران و جهان و نیز انبوهی دیگر از دانستنی‌ها را به صورت رایگان در اختیار بیننده قرار می‌دهد.

امروزه تله‌تکست همانند بسیاری از وسایل ارتباطی از فناوری‌های جدید بهره‌مند شده است.

تله‌تکست در ایران

در زمینه ایجاد عادت در مخاطب، برای کسب اخبار و اطلاعات مورد علاقه خود نیز چاره‌اندیشی با صدا و سیما است که البته تدبیر مناسبی برای این مساله اندیشیده شده است. 6 سال پخش مداوم اطلاعات به صورت مجله نوشتاری بر صفحه تلویزیون تلاشی بوده که در همین زمینه صورت گرفته است. ابتکاراتی چون درج اسامی قبول‌شدگان آزمون سراسری در تله‌تکست نیز از دیگر اقداماتی بوده که در زمینه آشنا کردن هموطنان با این فناوری انجام شده است. با این همه مشکل عمده‌ای که به طور جدی تعداد بینندگان پیام‌نما را محدود کرده هنوز به قوت خود باقی است.

در سال 1377 هنوز رمزگشای فارسی به بازار عرضه نشده بود که صداوسیما با راه‌اندازی تله‌تکست به زبان فارسی، عملا راه را برای شرکت‌های سازنده تلویزیون هموار کرد تا این ابزار را روی دستگاه‌های خود قرار دهند. از آن زمان تاکنون تلویزیون‌های ساخت داخل کشور، به سرعت به طراحی و ساخت رمزگشای فارسی پرداختند و تلویزیون‌های ساخت خارج نیز بتدریج به این وسیله مجهز شدند. بنابراین امروزه بیشتر تلویزیون‌های جدید به رمزگشای تله‌تکست مجهز هستند.

پیام‌نمای سیما در سال 1374 آغاز به کار کرد، اما به علت موجود بودن فونت‌های لاتین، پیام‌نمای انگلیسی پخش خود را آغاز کرد. در بخش فارسی نیز مجموعه مطالبی به صورت ویدئویی از چند شبکه پخش شد. به دلیل جدید بودن این نظام اطلاع‌رسانی در کشور، تلاش‌های فراوانی برای طراحی فونت‌های فارسی به عمل آمد و سرانجام پیام‌نمای فارسی از فروردین 77 راه‌اندازی شد.

در تله‌تکست انبوهی از اطلاعات در فضای خالی بین صدا و تصویر و خطوط محو عمودی، درج می‌شود و مطلب را در معرض دید بیننده قرار می‌دهد.

آشنایی مخاطبان با تله‌تکست

با ایجاد تغییراتی در رویکرد شبکه‌های سیما و این که پیام‌نما از حالت کلی خارج شده و هر کدام از شبکه‌های 2، 3 و 4 سیما قادر به پخش پیام‌نمای مستقل هستند، می‌توان روندی رو به رشد را برای آینده این تکنولوژی تصویری در کشورمان پیش‌بینی کرد. ایـن در حـالـی اسـت کـه مـخـاطـبان پربیننده‌ترین تلویزیون‌ها نظیرBBC برای کسب اطلاعات روزانه خود با وجود بهره‌مندی از پیشرفته‌ترین ابزارهای ارتـبـاطـی دنـیـا نـظیر اینترنت، ماهواره، کانال‌های خصوصی و دولتی و... از تله‌تکست استفاده می‌کنند.

سرعت بالا و به روزرسانی جدیدترین اخبار در حـوزه‌هـای مـخـتـلـف اجـتماعی، اقتصادی، تجاری، فرهنگی و... پیام‌نما را به عنوان یک ابزار ارتباطی سریع و به روز در اختیار مخاطب قرار داده است.

هنوز از میزان مخاطبان این رسانه در سراسر کشور آمار روشن و گویایی وجود ندارد، اما به طور مثال نظرسنجی‌های صورت گرفته و تماس‌های مکرر و متعدد بینندگان با پیام‌نمای شبکه 2 سیما حکایت از آن دارد که این ابزار اطلاع‌رسانی در میان اقشار مختلف جامعه بویژه میان تحصیلکردگان، خانواده‌ها، کودکان و نوجوانان با اقبال زیادی روبه‌رو شده است.

آزاده خواجه‌نصیری