زباله‌ها تهران را می‌بلعند

اشتباه نکنید! این تصویر یکی از کوچه‌های ناپل یا بمبئی نیست که ساکنانش از انباشت زباله در رنجند! این تصویری است از یکی از خیابان‌های تهران. کوچه‌ای در خیابان وصال شیرازی!

یکی از مواردی که همواره نارضایتی شهروندان از جمع‌آوری زباله و شستشو و نظافت منطقه محل سکونتشان را به دنبال داشته بی‌توجهی پیمانکاران خدمات شهری و در راس آنها شهرداران مناطق و نواحی به جمع‌آوری زباله و نظافت معابر و کوچه‌هاست. در حالی که این نارضایتی در شهروندانی که منازل آنها در محدوده کوچه‌ها و معابر فرعی که نسبت به خیابان‌های اصلی کمتر در دید هستند، بیشتر نمایان می‌شود. 

به نظر می‌رسد گذشت بیش از 2 سال از اجرای طرح مکانیزاسیون خدمات شهری در بحث جمع‌آوری زباله‌ها و اجرای دوره‌ای طرح جهادی 137 نیز نتوانسته مشکل زباله‌های شهر تهران را حل کند؛ چراکه آمارهای به دست آمده از سامانه 137 شهرداری تهران بیانگر این است که جمع‌آوری زباله و نظافت معابر همواره در صدر درخواست‌های مطرح شده شهروندان تهرانی از طریق تماس تلفنی با این سامانه بوده است.

شاید دور از انتظار نباشد که در آینده‌ای نه چندان دور بحث زباله‌های شهر تهران نیز به فهرست سیاه مشکلات و معضلات پایتخت اضافه شود.

در واقع به نظر می‌رسد برای شهرداران مناطق و پیمانکاران خدمات شهری، خیابان‌ها و معابر اصلی هر منطقه مانند ویترین آن منطقه است که اگر این مکان‌ها هر روز بخوبی نظافت شده و زباله‌هایش راس ساعت معین جمع‌آوری شود، همه چیز خوب پیش خواهد رفت و چه بسا روی کم کاری‌هایی که بیشتر در معابر و کوچه‌های فرعی و دورافتاده‌تر اعمال می‌شود، سرپوش گذاشته می‌شود.

البته وضعیت شستشوی مخازن زباله در برخی مناطق شهر نیز بهتر از جمع‌آوری زباله‌ها نیست.  مسوولان خدمات شهری در حالی تاکید می‌کنند پیمانکاران جمع‌آوری زباله در سطح مناطق موظف به شستشوی حداقل 2 بار در هفته مخازن زباله هستند که بی‌توجهی برخی پیمانکاران خدمات شهری در مناطق در این زمینه مشهود است.

یکی از شهروندان ساکن منطقه 20 شهر تهران در این زمینه می‌گوید: هر روز صبح که از منزل عازم محل کار می‌شوم، کارگران پیمانکاری شهرداری را می‌بینم که در حال شستشوی مخازن زباله خیابان‌ها و معابر اصلی هستند؛ در حالی که مخازن زباله معابر فرعی و کوچه‌های منتهی به منزل ما تاکنون حتی یک‌بار هم شسته نشده است و به همین دلیل همواره بوی نامطبوعی از مخازن به مشام می‌رسد.

فاصله طبقاتی دامنگیر زباله‌ها هم شد

سر نخ هر موضوعی را که می‌گیری به نوعی به فاصله طبقاتی و بحث شمال و جنوب شهر می‌رسی. و در این میان معضل زباله‌ها و نظافت شهر هم از این قاعده مستثنا نیست. اگرچه رفع فاصله بین شمال و جنوب شهر همواره یکی از وعده‌ها و آرمان‌های مدیریت شهری در سال‌های اخیر بوده است، اما اگر نگاهی به وضعیت جمع‌آوری زباله‌ها و نظافت در مناطق شمالی و جنوبی شهر بیندازیم، در‌می‌یابیم یکسان‌سازی جمع‌آوری زباله‌ها و نظافت و رفت و روب در بالا و پایین شهر از اولین گام‌هایی است که مدیریت شهری باید برای تحقق این هدف بردارد.

به یاد نکته جالبی می‌افتم که چندی پیش یکی از مسوولان خدمات شهری در گفتگویی به آن اشاره کرده بود. به گفته او، این یک واقعیت است که میزان توجه و اهمیت دادن شهرداران مناطق در انجام وظایف محوله از جمله بحث جمع‌آوری زباله و نظافت بسته به این‌که در کدام منطقه شهر مشغول به خدمتند متفاوت است.

به طور مثال، در یکی از خیابان‌های پر تردد و اصلی مناطق مرکزی یا شمال شهر که روزانه شاهد تردد شهروندانی از همه چیز تمیز و مرتب است، شهردار منطقه و پیمانکار می‌دانند که اگر حتی یک کاغذ روی زمین بیفتد و یا یک مخزن لبریز  از زباله باشد، قطعا این  بی‌توجهی و  سهل‌انگاری خیلی سریع موجب نارضایتی و اعتراض شهروندان آن محدوده می‌شود، اما در مقابل  هستند معابر و کوچه‌هایی در برخی مناطق جنوبی شهر که حتی اگر یک کامیون نخاله هم در آن خالی شود، به چشم نخواهد آمد؛ چراکه بجز ساکنان مراجعه‌کننده دیگری ندارد و همین امر موجب می‌شود نیروهای پیمانکاری خدمات شهری انجام دقیق و بی‌کم و کاست مسوولیت محوله را چندان جدی نگیرند.

نعره کامیون‌های جمع‌آوری زباله در نیمه شب

ساعت از 2 نیمه شب گذشته است و شما خسته از مشغله‌های روزانه به خوابی شیرین فرو رفته‌اید. ناگهان با صدای گوشخراش کامیون و در پی آن صدای کارگران خدمات شهری که مشغول جمع‌آوری زباله‌ و با صدای بلند مشغول صحبت با یکدیگرند و مخازن زباله را با سر و صدای زیادی خالی می‌کنند، بیدار می‌شوید.

آیا این منطقی است که جمع‌آوری زباله‌ها از سطح شهر آنچنان بی حساب و کتاب باشد و نظارت دقیقی بر عملکرد پیمانکاران از سوی شهرداری‌های مناطق در این زمینه صورت نگیرد که اغلب کار جمع‌آوری زباله‌ها بخصوص در محلات و اطراف منازل مسکونی تا پاسی از نیمه شب به طول بینجامد و سلب آرامش و آسایش شهروندانی را که خسته از یک روز کاری سر بر بالین گذاشته‌اند، به همراه داشته باشد؟

اگر همچنان‌که بیرون گذاشتن زباله از منازل در طول روز و یا قبل و بعد از ساعت 9 شب از سوی شهروندان را نوعی رعایت نشدن قوانین شهرنشینی محسوب کنیم، پس در مقابل جمع‌آوری زباله‌ها در نیمه‌های شب آن هم با سر و صدای زیاد ماشین‌آلات و کامیون‌های بزرگ جمع‌آوری زباله آن هم در اطراف منازل مسکونی را نیز می‌توان مصداقی از تضییع حقوق شهروندی نامید که متاسفانه از سوی برخی پیمانکاران طرف قرارداد با شهرداری تهران نادیده گرفته می‌شود.

طرح جهادی 137 یادش بخیر !

یادش بخیر روزهایی که طرح جهادی 137 در سطح مناطق و محلات شهر تهران اجرا می‌شد. قطعا شما هم آن روزها را به یاد دارید. آن روزها اگر به یکی از مناطقی که قرار بود آن هفته طرح جهادی 137 در آن اجرا شود سری می‌زدید، متوجه جنب و جوش شهرداری منطقه برای پاکیزگی و نظافت معابر و محلات با بسیج شبانه‌روزی تمام نیروهایش می‌شدید. کوچه‌ها و محلاتی که مدت‌ها رنگ کارگران خدمات شهری را به خود نمی‌دید و زباله‌ها در درون مخازن تلنبار می‌شد، حالا به یکباره متحول می‌شد.

جالب اینجاست، وقتی پای صحبت  تعدادی از شهروندانی که طرح جهادی 137 در منطقه آنها اجرا می‌شد، می‌نشستیم، اغلب از گذرا بودن این دوره گلایه می‌کردند و می‌گفتند همه این کارها موقتی است و فقط به دلیل این‌که شهردار تهران یا معاونان وی طی این مدت از منطقه بازدید می‌کنند، شهرداری منطقه اینقدر بحث نظافت، رفت و روب و جمع‌آوری زباله‌ها را جدی گرفته و اگر باور ندارید می‌توانید 2 هفته دیگر به اینجا بیایید و خودتان از نزدیک ببینید چطور همه چیز به شکل اول درمی‌آید.

اما حالا که دیگر ماه‌هاست از اجرای طرح جهادی 137 در سطح مناطق و طبعا دلهره شهرداران مناطق از آن بازدیدهای دوره‌ای خبری نیست، به نظر می‌رسد نظافت و رفت و روب و جمع‌آوری زباله بویژه در محلات فرعی و کوچه‌ها آنچنان که باید از سوی شهرداری‌ها جدی گرفته نمی‌شود و از سوی دیگر، پیمانکاران و نیروهای خدماتی آنها به عنوان عوامل اجرایی نیز به دلیل نبود دقت و نظارت جدی از سوی شهرداران مناطق در انجام وظایف خود کوتاهی می‌کنند.

مدیرعامل سازمان خدمات موتوری شهرداری تهران در گفتگو با «جام‌جم» با تاکید بر این‌که زباله‌های تمام مناطق تهران هر شب جمع‌آوری می‌شود، پیمانکاران هر شب کار جمع‌آوری زباله‌ها در مناطق را از ساعت 21 آغاز کرده و باید تا ساعت 5 صبح شهر را تمیز تحویل دهند، می‌افزاید:  این‌که در برخی محلات شهروندان در اوایل روز مشاهده می‌کنند که مخازن زباله پر بوده و زباله آنها خالی نشده، به این معنی نیست که پیمانکار زباله‌ها را جمع‌آوری نکرده، بلکه به رعایت نکردن برخی شهروندان برمی‌گردد که هنوز چند ساعتی از جمع‌آوری زباله‌ها نگذشته، بدون توجه به این‌که چه ساعتی از روز است، زباله‌های خود را از منزل خارج می‌کنند و درون مخازن زباله می‌ریزند، درحالی‌که این کار را فقط باید در ساعت 21 انجام دهند. 

سلیمی با بیان این‌که شهرداران مناطق و نواحی مسوول کنترل و نظارت بر کار پیمانکاران خدمات شهری در بحث جمع‌آوری زباله و نظافت هستند، درخصوص نحوه برخورد با پیمانکاران متخلف که در انجام وظایف محوله کم کاری می‌کنند، می‌گوید: به شهرداران مناطق و نواحی ابلاغ شده که در صورت محرز شدن تخلفات پیمانکاران در مرحله اول به آنها تذکر دهند و متخلفان را جریمه کنند و در نهایت در صورت ادامه روند با پیمانکار مربوطه لغو قرارداد کرده و با پیمانکار دیگری کار را ادامه بدهند.

ناچاریم زباله برخی مناطق را 4 بار جمع کنیم

سلیمی ادامه می‌دهد: هم اکنون زباله‌های تمام مناطق شهر حداقل یک‌بار در روز جمع‌آوری می‌شود، اما در برخی مناطق مانند محدوده اطراف بازار که متاسفانه کسبه در هر ساعت از روز زباله‌های خود را در معابر و جوی‌های آب می‌ریزند و از سوی دیگر، تردد مردم برای خرید بیشتر است، پیمانکاران مجبورند روزانه 3 تا 4 بار زباله جمع‌آوری کنند.

جمع‌آوری زباله محلات مسکونی فقط اوایل شب

سلیمی در پاسخ به این پرسش که چرا نیروهای پیمانکاری نیمه‌های شب به جمع‌آوری زباله از اطراف مناطق مسکونی اقدام و با این کار آرامش ساکنان محل را سلب می‌کند نیز می‌گوید: به شهروندان اطلاع‌رسانی شده که راس ساعت 21 زباله‌های خود را از منزل خارج کنند و از چند دقیقه بعد هم کار جمع‌آوری زباله به وسیله ماشین‌آلات جمع‌آوری زباله درسطح مناطق آغاز می‌شود، اما با توجه به وسعت مناطق ممکن است زباله‌های یک ناحیه از یک منطقه تا ساعت 10 شب به اتمام برسد، اما تا نیروهای خدمات شهری عازم ناحیه دیگری از همان منطقه شوند کار جمع‌آوری زباله شان به ساعت 12 برسد و به همین ترتیب این کار ادامه یابد تا ساعت 5 صبح که تمام زباله‌های یک منطقه جمع‌آوری شود.

اما مدیرعامل سازمان خدمات موتوری شهرداری تهران بار دیگر تاکید می‌کند که به تمام پیمانکاران ابلاغ شده است که برای رفاه حال شهروندان کار جمع‌آوری زباله را از ساعت 21 شب از مناطق مسکونی آغاز کنند و پس از اتمام به سمت جمع‌آوری زباله از معابر و  خیابان‌های اصلی منطقه بروند تا اگر کار تا نیمه‌های شب هم ادامه یافت دیگر در اطراف منازل مسکونی نباشد که سر و صدای ماشین‌آلات موجب سلب آرامش و استراحت ساکنان شود.

ضمن این‌که به پیمانکاران تاکید شده حتما برای رفع نواقصی که موجب سر و صدای ماشین‌آلات جمع‌آوری زباله می‌شود، اقدام کنند و همچنین از نیروهای خدماتی خود نیز بخواهند که کار جمع‌آوری زباله‌ها را بدون ایجاد سر و صدا انجام دهند. 

صرف نظر از مشکلات و نواقصی که سیستم جمع‌آوری زباله در پایتخت با آن مواجه است، به نظر می‌رسد نباید نقش شهروندان را در داشتن شهری تمیز و زیبا نادیده گرفت. فرهنگ شهروندی اصلی است که همچنان باید روی آموزش و تاکید بر اهمیت آن از سوی مسوولان و متولیان امر برای شهروندان تهرانی بیش از گذشته کار شود.

شهروندان یک شهر باید بدانند زندگی کردن در یک شهر و بهره‌مندی از خدمات دستگاه‌ها و سازمان‌های خدماتی متقابلا مستلزم رعایت اصول شهروندی و پایبندی به قوانین شهرنشینی است.

پس زمانی می‌توانیم از متولیان امر انتظار انجام درست وظایف و مسوولیت‌های محوله را داشته باشیم که به عنوان یک شهروند به آن بخش از وظیفه خود در این زمینه عمل و داشتن شهری پاکیزه را از خود شروع کنیم.

پوران محمدی