به گزارش جامجمآنلاین از روابط عمومی رسانه ملی، همچنین مجموعهای از فیلمهای کوتاه منتخب شامل «چرا سگها از گربهها متنفرند» به کارگردانی لیدا فضلی، «سربازان لکلکها را دوست دارند» به اثر سعید نجاتی، «ابر صورتی» ساخته مسعود قدسیه، «من عکاس نیستم» به کارگردانی علیرضا پورشکوری و «حمید و فاطمه» اثر رسول ملاقلیپور در بخش «بازتاب خاطرات» به نمایش درآمد. نخستین نشست تخصصی جشنواره دانشجویی «آینه» نیز با حضور کمال تبریزی، کارگردان سینما و تلویزیون، با محوریت کارگردانی، خلاقیت فردی و بررسی آثار دانشجویی برگزار شد.
در روز دوم جشنواره، یکشنبه ۲۴ آبان، نشستهای نقد و بررسی آثار باکس سوم و چهارم با حضور شهرام گیلآبادی و سیدمهدی ناظمیبرگزار شد. کارگاه آموزشی این روز نیز با حضور احمد ضابطی جهرمی و اجرای حامد شکیبانیا برپا شد و در کنار اکران آثار باکس پنجم، برنامه گفتوگومحور «منشور» با کارگردانان به اجرا درآمد. سومین روز جشنواره، دوشنبه ۲۵ آبان با نشست نقد و بررسی باکس ششم با حضور آذین طاهری، اکران ویژه «منتخبین مخاطبان»، نشست باکس هفتم با حضور محمدحسین پسیان و کارگاه ویژه ایرج طهماسب پیگیری شد و برنامههای این روز نیز با گفتوگوهای برنامه «منشور» ادامه یافت. جشنواره در روز چهارشنبه ۲۷ آبان با معرفی برگزیدگان به کار خود پایان داد.
سینما بدون شناخت ادبیات و موسیقی به بلوغ نمیرسد
احمد ضابطیجهرمی، استادتمام دانشگاه صداوسیما، مستندساز و تدوینگر با اشاره به تجربه تدریس درس «باستانشناسی سینما» در دانشگاه صداوسیما طی سالهای ۱۳۶۳ تا ۱۳۶۵، بر اهمیت شناخت تاریخ و تحولات فنی سینما تأکید و یادآوری کرد: نگهداری و جابهجایی حلقههای فیلم و تدوین در گذشته شرایطی متفاوت داشت و گفت: دانشجویان باید سیر تحول ابزارها و فناوریهای سینمایی را بشناسند. به گفته او، آموزش سینما نباید به مباحث نظری محدود بماند و دانشجویان در کنار تحصیل باید تجربه عملی حضور در فرایند تولید فیلم را کسب کنند. او همچنین دانشگاه را راهی برای دسترسی فشرده به دانش و تجربه انباشته بشری دانست؛ مسیری که پیمودن فردی آن ممکن است سالها زمان ببرد.
او ادبیات و موسیقی را از پایههای شناخت سینما دانست و گفت: فیلمساز برای فهم روایت، شخصیتپردازی، زبان و ریتم به آشنایی با این حوزهها نیاز دارد. ضابطیجهرمیبرای توضیح ظرفیت ادبیات در این زمینه به آثاری از فردوسی و نظامی اشاره کرد. از نگاه او، شناخت ادبیات، تاریخ، زبانشناسی و فرهنگ به درک عمیقتر آثار سینمایی کمک میکند. او دوربین را ابزاری برای انتخاب توصیف کرد: فیلمساز تصمیم میگیرد چه چیزی، در چه زمانی و از چه زاویهای ثبت شود؛ بنابراین تصویر دوربین تمام واقعیت نیست و سینما نمیتواند مدعی بازنمایی کامل حقیقت باشد.
او در پاسخ به پرسشهایی درباره مستند، نقش فیلمبردار را در انتخاب قاب، زاویه و موقعیت دوربین مؤثر دانست و میان بازسازی یک واقعه و ثبت آن در لحظه وقوع تفاوت گذاشت؛ برخی تصاویر، به گفته او، ارزش سندی دارند. مستند بودن نیز به ابزار وابسته نیست و تلفن همراه بهخودیخود مانع ثبت مستند نیست؛ باید محتوا و نسبت آن با واقعیت را سنجید. درباره هوش مصنوعی مولد، ضابطیجهرمی تولید تصویر دیجیتال را بخشی از تحول فناوریها دانست، اما بر تمایز ثبت رویداد واقعی از ساخت یا بازتولید تصویر تأکید کرد. او صداقت و مسئولیت اخلاقی فیلمساز را در انتخاب، تدوین و ارائه تصویر اساسی دانست، زیرا رسانه میتواند هم واقعیت را ثبت کند و هم برای تحریف و فریب به کار رود.
خلاقیت حاصل پیگیری است، نه خیالپردازی
ایرج طهماسب، هنرمند شناخته شده کشورمان با مرور آغاز فعالیت حرفهای خود گفت که پیش از ورود به تلویزیون تجربه تئاتری داشت و شناخت چندانی از فضای تلویزیون نداشت؛ سالهای نخست دشوار بود و هنرمندان بهتدریج مسیر خود را پیدا کردند. او درباره ارتباط آثار کودک با بزرگسالان توضیح داد: مفاهیم انسانی میان همه مشترکاند و نباید مخاطبان را چنان بر اساس سن جدا کرد که گویی درکی کاملاً متفاوت دارند. تفاوت بیشتر به میزان اطلاعات و تجربه مربوط است و ساختار کلی آثار کودک و بزرگسال نیز چندان متفاوت نیست؛ روایت کودکانه معمولاً سادهتر است، اما کودک هم بسیاری از مفاهیم را میفهمد، حتی اگر نتواند آنها را علمی توضیح دهد. طهماسب در توضیح شخصیتپردازی آثار گفت: برای ساخت شخصیت باید ابتدا ویژگیهای انسانی را شناخت.
شخصیت معمولاً از یک ویژگی یا اتفاق متمایز آغاز میشود و بهتدریج گسترش مییابد؛ شخصیتهای جاافتادهای، چون چاپلین، کلاهقرمزی و رستم نیز بهآسانی از هویت بنیادین خود فاصله نمیگیرند. جذابیت شخصیت به داستان و موقعیتی وابسته است که در آن قرار میگیرد. او اضافه کرد که هیچ اثر هنری یکباره و کامل در ذهن شکل نمیگیرد: هنرمند باید آدمها و رویدادهای پیرامونش را با دقت ببیند و ویژگیهای جالب را پی بگیرد. خلاقیت نیز حاصل پیگیری مداوم یک موضوع است، نه لزوماً خیالپردازی ناگهانی؛ تخیل میتواند راه عبور از محدودیتها باشد، به شرط آنکه در داستان دلیل و جایگاه داشته باشد.
کارگردان و تهیهکننده سینما و تلویزیون سرگرمکردن مخاطب را از وظایف مهم برنامهساز دانست و تأکید کرد: هنرمند نباید خود را آگاهتر از مخاطب بداند. برای ارتباط با طیفهای گوناگون، باید زبان و مفاهیمیبرگزید که قابلفهم باشند و از عباراتی که ممکن است آزردگی یا سوءتفاهم ایجاد کنند، پرهیز کرد؛ این مهارت با تمرین به دست میآید. او برنامهسازان کودک را به سازگارشدن با مخاطبانی فراخواند که بهواسطه اینترنت دسترسی بیشتری به اطلاعات دارند، بدون آنکه آثار غربی را کامل تقلید کنند. طهماسب همچنین شناخت علاقه و دغدغه شخصی را نقطه آغاز مسیر هنری دانست، بداههپردازی را وابسته به شناخت و هماهنگی گروه خواند و تأکید کرد که هیچکس بدون تمرین و تجربه بهسرعت حرفهای نمیشود.
هنرمند شدن تنها با تحصیلات دانشگاهی امکانپذیر نیست
کمال تبریزی، کارگردان سینما و تلویزیون در آغاز نشست میان تحصیلات دانشگاهی و هنرمندشدن تفاوت گذاشت. او آموزش دانشگاهی و آشنایی با مبانی و مهارتهای تخصصی را ضروری دانست، اما گفت تحصیل در رشته هنر بهتنهایی برای تبدیلشدن به هنرمند کافی نیست و بخش مهمی از مسیر به تواناییها و انگیزه فرد بستگی دارد. آموختههای دانشگاهی باید با تخیل و جهان ذهنی فیلمساز همراه شوند تا امکان خلق اثری اثرگذار فراهم شود.
از نگاه تبریزی، وظیفه مهم کارگردان هدایت ذهن مخاطب است: فیلمساز با جهانبینی خود مسیر دیدن و دریافت اثر را شکل میدهد؛ بنابراین هنرمند باید جهان و نگاه مستقلی داشته باشد و مسائل را از زاویه دید خود بررسی کند. او قواعد و تجربههای تاریخ سینما را حاصل آثار پیشین خواند، اما تأکید کرد فیلمساز نباید به تکرار آنها بسنده کند و باید به بیان هنری مختص خود برسد. شباهت برخی مجموعههای تلویزیونی و آثار سینمایی، حتی با تغییر عوامل، از نظر او نشانهای از تکرار در تولیدات تصویری و مانعی برای شکلگیری آثار متفاوت است.
تبریزی با اشاره به تجربه شخصیاش گفت: انقلاب در سوقدادن او به تحصیل هنر مؤثر بود و پس از شکلگیری دغدغههای درونی، سینما را برای بیان آنها انتخاب کرد. او تأکید کرد علاقه به فیلمسازی بهتنهایی کافی نیست؛ فیلمساز باید بداند چرا میخواهد اثری بسازد و چه نیاز یا دغدغهای او را به این کار میرساند. متفاوت اندیشیدن و پرهیز از تقلید، در کنار شناخت ویژگیها و تواناییهای شخصی، میتواند راهی مستقل برای خلق اثر فراهم کند. به گفته او، مسیرهای گوناگونی برای رسیدن به هدف وجود دارد و هر فیلمساز باید متناسب با جهان ذهنی و نگاه خود مسیر ویژهاش را دنبال کند.
رئیس ستاد گردشگری شهرداری تهران در گفتوگو با جامجم آنلاین: