وحدت امت؛ راهبرد تمدنی امامین انقلاب و تاکید امام حی 

این نوشتار با بهره‌گیری از منظومه فکری امامین انقلاب و رهنمود‌های مقام معظم رهبری حضرت آیت‌الله سیدمجتبی خامنه‌ای به تبیین ابعاد راهبردی وحدت امت، موانع آن و راهکار‌های تحقق این آرمان بزرگ می‌پردازد. 

وحدت؛ جوهره اندیشه سیاسی امام خمینی (ره) 

امام خمینی (ره) وحدت را به‌عنوان یک استراتژی بنیادین در اندیشه سیاسی خود ترسیم نمودند. ایشان معتقد بودند وحدت، علت محدثه و مبقیه نظام اسلامی و ضامن بقای مسلمانان است. نگاه امام به مسأله وحدت، از مرحله بیداری فردی و گروهی مسلمانان آغاز و با اتحاد جهانی مستضعفان به ثمر می‌نشیند که نتیجه آن، اجرای عدالت در سطح گیتی خواهد بود. 

امام راحل با تکیه بر دو عامل کلیدی، گفتمان وحدت را به‌عنوان پارادایم غالب نهاد‌های اسلامی مطرح ساختند. نخست لزوم قدرت‌یابی مسلمانان و شکست اقتدار پوشالی قدرت‌های رقیب اسلام و دوم مقوله وحدت و انسجام تاریخی و اجتماعی امت اسلامی. 

در دیدگاه ایشان، عقیده مشترک به توحید، قبله واحد، قرآن کریم و دشمن مشترک، عناصر ساختاری شکل‌دهنده به جامعه اسلامی هستند که می‌توانند اختلافات را فروکاسته و هویت جدید و فعالی بروز دهند. 

از منظر امام (ره) آموزه‌های جهان‌شمول اسلام به‌دلیل اشراف کامل بر جوانب مختلف زندگی بشر قادرند کلیه نیاز‌های سیاسی، فرهنگی، اقتصادی و اجتماعی انسان‌ها را در هر نقطه از جهان پاسخگو باشند و جوامع بشری را به‌سوی سعادت و رستگاری هدایت کنند. این نگاه فراملی، در پیام تاریخی ایشان به گورباچف متجلی شد؛ جایی که امام با عبور از مرز‌های جغرافیایی، رهبری توده‌های محروم جهان را هدف گرفت و اسلام را تنها مکتبی دانست که با محوریت «حق» و «عدالت» می‌تواند گره‌های اساسی بشریت را بگشاید. 

وحدت؛ استراتژی تمدنی قائد شهید 

شهید آیت‌الله العظمی سیدعلی خامنه‌ای، وحدت اسلامی را یک استراتژی تمدنی و فریضه‌ای شرعی می‌دانستند، نه صرفا شعاری سیاسی یا تاکتیکی مقطعی. ایشان تاکید می‌فرمودند که دشمنان اسلام، امت اسلامی را به‌عنوان یک پیکر واحد هدف قرار می‌دهند و میان مذاهب مختلف تفاوتی قائل نیستند. از این رو مقابله با چالش‌ها تنها از طریق وحدت مسلمانان بر محور مشترکات اساسی امکان‌پذیر است. 

ایشان وحدت را نه به‌معنای یکی شدن مذاهب یا حذف ویژگی‌های اعتقادی و فقهی آنان بلکه به‌معنای توافق بر منافع عالی امت اسلامی و همکاری مشترک برای دفاع از آنها تعریف می‌کردند. از نگاه رهبر شهید، عزت، استقلال و پیشرفت علمی، سیاسی و اقتصادی امت اسلامی در گرو وحدت و انسجام آن است چراکه وحدت، امکان بهره‌گیری از ظرفیت‌های عظیم ملت‌های مسلمان را در مسیر نهضت و پیشرفت فراهم می‌سازد. 

موانع وحدت از منظر امامین انقلاب 

امام خمینی (ره) و قائد شهید، موانع اساسی وحدت را در چند محور اصلی شناسایی نمودند. تعصب مذهبی و انحصارگرایی فرقه‌ای از مهم‌ترین موانع داخلی است که باید از میان برداشته شود به‌گونه‌ای که دفاع از مذهب به دشمنی با دیگر مذاهب یا اهانت به مقدسات آنان تبدیل نشود. 

جریانات تکفیری و افراطی نیز به‌عنوان خطرناک‌ترین ابزار برای پاره پاره کردن امت اسلامی معرفی شدند که در عمل در خدمت اهداف قدرت‌های استکباری و رژیم صهیونیستی فعالیت می‌کنند. 

پروژه‌های استکباری و استعمارگرانه که با هدف تجزیه و تفرقه در امت اسلامی دنبال می‌شوند، مانع دیگر وحدت هستند. امام خمینی (ره) نیز با نگاه تاریخی خودشان اختلافات مسلمانان را ریشه در توطئه‌های سلطه‌طلبان عالم می‌دانستند که با تکیه بر تفاوت‌های طبیعی، جغرافیایی، زبانی و فرهنگی سعی در تشدید تفرقه دارند. ناآگاهی نسبت به منافع مشترک امت اسلامی و سرگرم شدن به نزاع‌های جزئی و حاشیه‌ای نیز از دیگر موانعی است که شهید آیت‌الله خامنه‌ای بر آن تاکید داشتند. 

مکتب خامنه‌ای؛ امتداد راه امام در مسیر وحدت 

مقام معظم رهبری حضرت آیت‌الله سیدمجتبی خامنه‌ای در پیام خودشان به مناسبت سالگرد ارتحال امام خمینی (ره)، مکتب خامنه‌ای عزیز را همان مکتب خمینی کبیر در امتداد اسلام ناب محمدی (ص) معرفی نمودند. ایشان با اشاره به تأسی امامین انقلاب به حضرت علی (ع) به‌عنوان سند افتخار زندگی آنان، بر تداوم راه وحدت‌گرایانه تاکید کردند. 

رهبر معظم انقلاب، «قیام لله» را زیربنای مکتب امام دانستند و خمینی کبیر و خامنه‌ای شهید را کسانی معرفی نمودند که استعداد و آمادگی نهفته در ملت ایران را کشف و احیا کردند. این نگاه، نشان‌دهنده عمق پیوند فکری و راهبردی امامین انقلاب در مسأله وحدت است؛ جایی که هر دو وحدت را نه یک راهکار تاکتیکی بلکه جوهره درک خود از عزت و اقتدار مسلمین و ماهیت اجتماعی و سیاسی بودن مکتب اسلام می‌دانستند. 

نتیجه‌: وحدت امت اسلامی در اندیشه امامین انقلاب، فراتر از یک رویکرد دیپلماتیک یا مصلحتی، یک استراتژی تمدنی و فریضه‌ای فراتر از مرز‌های جغرافیایی است. امام خمینی (ره) با طرح آرمان امت واحده جهانی و قائد شهید با تاکید بر وحدت به‌عنوان رمز اقتدار و عزت امت اسلامی، نقشه راهی ترسیم نمودند که امروز با رهنمود‌های مقام معظم رهبری حضرت آیت‌الله سیدمجتبی خامنه‌ای تداوم یافته است. پرهیز از تعصبات مذهبی، مقابله با جریانات تکفیری، افشای توطئه‌های استکبار و تمرکز بر مشترکات اعتقادی و مسائل حیاتی جهان اسلام همچون فلسطین، از ارکان اصلی این راهبرد تمدنی است که تحقق آن، عزت و سربلندی امت اسلامی را در پی خواهد داشت.