مرجعیت رسانه‌ ملی با وجود رقیب‌تراشی‌ها

در این میان، پرسش اصلی آن است که با وجود دسترسی گسترده مخاطبان به انواع منابع خبری و محتوایی، چرا رسانه‌ملی همچنان بخشی از مرجعیت خود را حفظ کرده و علت تلاش برخی جریان‌ها برای کمرنگ‌کردن نقش آن چیست .بی‌شک یکی از دلایل اصلی تداوم مرجعیت رسانه‌ملی، مسأله خبرهای جعلی و فراگیری اطلاعات غیرواقعی در فضای مجازی است. فضای مجازی مملو از خبرهای جعلی است و مردم در بسیاری از موارد نمی‌توانند به این خبرها اعتماد کنند. هر چند گروهی محدود به‌دنبال اخبار جهت‌دار علیه جمهوری اسلامی هستند و به همین علت به سراغ منابعی می‌روند که محتوای مطلوب آنها را تولید می‌کنند. افرادی که دنبال حقیقت هستند، نمی‌توانند به‌راحتی به فضای مجازی اعتماد کنند. هر روز حجم زیادی از اخبار جعلی، دروغ و غیرواقعی در این فضا منتشر می‌شود که بعدا مشخص می‌شود کاملا بی‌اساس بوده است.

کسی که به‌دنبال شناخت حقیقت است، در پی یک منبع خبری می‌گردد که بتواند به آن اعتماد کند؛ منبعی که وقتی خبری را می‌بیند، می‌خواند یا می‌شنود، بتواند اطمینان داشته باشد آن اتفاق واقعا رخ داده است. این مسأله بسیار مهم است، زیرا یکی از ارکان اصلی مرجعیت، قابل اعتماد بودن آن است و مخاطب باید بتواند به یک مرجع خبری، اعتماد داشته باشد. صداوسیما هر خبری را پخش نمی‌کند و خبرها پیش از انتشار، کنترل و صحت سنجی می‌شوند؛ بنابراین تا زمانی که از یک خبر اطمینان حاصل نشود، آن را منتشر نمی‌کنند و همین مسأله می‌تواند اعتماد مخاطبان را بیش از فضای مجازی به خود جلب کند.

فضای مجازی به‌دلیل سهولت دسترسی، سرعت انتشار و ویژگی‌های دیگر، مزیت‌هایی نسبت به صداوسیما دارد اما از منظر قابل‌اعتماد بودن نمی‌تواند با رسانه‌ملی رقابت کند. از این‌رو مخاطبان خبری را در فضای مجازی می‌بینند اما درباره درستی آن تردید دارند. بنابراین شب تلویزیون را روشن می‌کنند تا ببینند رسانه‌ملی نیز آن خبر را اعلام می‌کند یا نه؛ اگر اعلام شد، آن را معتبرتر می‌دانند و اگر خبری در رسانه‌ملی مطرح نشد، احتمال می‌دهند خبر منتشرشده در فضای مجازی جعلی بوده است.

این سازوکار را باید یکی از دلایل اصلی باقی ماندن مرجعیت رسانه‌ملی دانست. دلیل دیگر این است که صداوسیما با جمهوری اسلامی پیوند دارد و برای بسیاری از مردم، مواضع و تحلیل‌های جمهوری اسلامی ملاک است. مخاطب می‌خواهد بداند نظام جمهوری اسلامی درباره یک رخداد چه می‌گوید، چه خبری را چگونه تحلیل و تفسیر می‌کند و نسبت به تحولات مختلف چه موضعی دارد. 

باید توجه داشت در حوزه خبر، تنها صحت یک واقعه اهمیت ندارد، بلکه شیوه تحلیل و تفسیر آن نیز برای مخاطب تعیین‌کننده است؛ بنابراین ممکن است یک خبر درست باشد اما نحوه تحلیل و تفسیر آن در منابع مختلف متفاوت است. یک رسانه خارجی ممکن است رخدادی را به شیوه خود تحلیل کند، در حالی‌که تحلیلی که در برنامه‌هایی مانند به وقت ایران از شبکه خبر ارائه می‌شود، برای مردم قابل قبول‌تر است و آن‌را می‌پذیرند.

اگرچه در سراسر جهان میزان مخاطبان شبکه‌های پخش عمومی یا برادکست به‌علت ظهور و گسترش فضای مجازی کاهش یافته و این فضا به رقیبی جدی برای رسانه‌های عمومی تبدیل شده اما در ایران مرجعیت صداوسیما همچنان به قوت خود باقی است. به همین دلیل تقریبا روزی نیست که علیه صداوسیما تلاش و فعالیتی انجام نشود و عده‌ای سعی نکنند رسانه‌ملی را از میدان خارج کنند. به نظر می‌رسد دلیل اصلی این مسأله، همان مرجعیتی است که صداوسیما دارد.

صداوسیما از ارزش‌های اسلام و ارزش‌های جمهوری اسلامی دفاع می‌کند و کسانی که با این مبانی زاویه دارند، چه انتقادهای محدودی داشته باشند و چه اساسا با جمهوری اسلامی مخالف باشند، با صداوسیما نیز مخالفت می‌کنند. آنها معتقدند صداوسیما در چارچوبی که جمهوری اسلامی برای آن تعیین کرده فعالیت می‌کند.

صداوسیما زیر نظر ولی‌فقیه فعالیت می‌کند و به همین دلیل، رفت‌وآمد دولت‌ها تأثیری مستقیم بر مدیریت آن ندارد. این ساختار در قانون اساسی نیز به‌گونه‌ای تنظیم شده که رئیس سازمان از سوی رهبری منصوب می‌شود و موظف است در همان چارچوب فعالیت کند. بنابراین مخالفان این چارچوب تلاش می‌کنند صداوسیما را تضعیف کنند، زیرا این رسانه تا زمانی که فعال است، بلندگوی نظام و صدای جمهوری اسلامی محسوب می‌شود. افرادی که با این صدا مخالف هستند، می‌خواهند آن را به هر طریق ممکن خاموش کنند و در این مسیر تلاش می‌کنند صداوسیما را بی‌اثر نشان دهند.

از جمله بهانه‌هایی که در این زمینه مطرح می‌شود، ادعای ایجاد دوقطبی در جامعه، اختلاف‌افکنی یا یک‌سویه بودن تحلیل‌ها و تفسیرهای صداوسیماست؛ در حالی‌که صداوسیما موظف است براساس نظر ولی‌فقیه و در چهارچوب قانونی خود فعالیت کند. همین مسأله، به باور او، علت اصلی تلاش‌های مستمر برای تضعیف رسانه‌ملی است.