برق از سر پرمصرف‌ها پرید

بسیاری از خانوارها پس از دریافت قبض‌های دوره تیرماه با ارقامی مواجه شدند که در برخی موارد چندبرابر دوره‌های گذشته بود؛ موضوعی که این گمانه را ایجاد کرد که قیمت برق بار دیگر افزایش یافته است. انتشار تصاویر برخی قبوض در فضای مجازی نیز به این شائبه دامن زد و بسیاری این پرسش را مطرح کردند که آیا تعرفه برق بدون اطلاع‌رسانی تغییر کرده است؟ مقایسه صورت‌حساب‌های برق برخی مشترکان در تیر و خرداد امسال نشان می‌دهد هزینه مصرف برق سه تا چهاربرابر گران‌شده؛ یعنی اگر قبض برق مشترکی در خرداد صدهزار تومان بوده، در تیرماه به ۳۰۰هزار تومان رسیده است. بااین‌حال، مسئولان صنعت برق افزایش قیمت را رد و تأکید کردند که افزایش مبلغ قبوض، بیش از آن‌که ناشی از افزایش تعرفه‌ها باشد، نتیجه افزایش مصرف در فصل گرما و عبور از الگوی تعیین‌شده مصرف است؛ الگویی که در نظام تعرفه‌گذاری پلکانی برق نقش تعیین‌کننده‌ای در مبلغ نهایی قبض دارد.

این درحالی‌است که افزایش دمای هوا در هفته‌های اخیر، استفاده بیشتر از وسایل سرمایشی را به دنبال داشته و همین مسأله مصرف برق خانوارها را نسبت به ماه‌های گذشته افزایش داده است. از سوی دیگر، نظام تعرفه‌گذاری برق به گونه‌ای طراحی شده که هرچه میزان مصرف از الگوی تعیین‌شده فاصله بگیرد، نرخ محاسبه برق نیز افزایش می‌یابد.

به همین دلیل ممکن است حتی افزایش نه‌چندان زیاد مصرف، مشترک را وارد پله بالاتر تعرفه کند و مبلغ قبض را به شکل قابل توجهی افزایش دهد. مسئولان وزارت نیرو می‌گویند: بسیاری از افزایش‌های اخیر ناشی از همین سازوکار است و نه افزایش قیمت برق. در همین زمینه مصطفی رجبی‌مشهدی، معاون برق و انرژی وزارت نیرو با تاکید بر این‌که افزایش تعرفه رخ نداده و افزایش رقم قبوض ناشی از مصرف بالاتر از الگوست، گفت: تعرفه برق فقط یک‌بار در سال و از ابتدای اردیبهشت تغییر می‌کند و در روزهای اخیر هیچ تغییر قیمتی تازه‌ای در قبوض اعمال نشده است. او در توضیح افزایش مبلغ برخی قبوض افزود: اگر مصرف مشترک از الگوی تعیین‌شده بیشتر باشد، هزینه برق مشترک به‌صورت پلکانی و با ارقام بالاتر محاسبه می‌شود، اما مشترکانی که در محدوده الگوی مصرف قرار دارند، از تعرفه یارانه‌ای بهره‌مند می‌شوند. 

سخنگوی صنعت برق تاکید کرد: قبض‌های سنگین عمدتا ناشی از عبور مشترکان از الگوی مصرف است. الگوی مصرف براساس میزان مصرف ۷۵درصد مشترکان هر منطقه تعیین می‌شود. مشترکانی که کمتر از این الگو مصرف کنند، از یارانه برق بهره‌مند شده و برای مصرف بهینه نیز پاداش دریافت می‌کنند. الگوی مصرف مناطق عادی در ماه‌های تابستان تا پایان شهریور ۳۰۰ کیلووات‌ساعت در ماه است، درحالی‌که این رقم در دوره اردیبهشت ۲۰۰ کیلووات‌ساعت تعیین شده بود. مناطق گرمسیر نیز الگوهای متفاوتی دارند.
 
 عبور از الگوی مصرف؛ علت افزایش قبض‌ها

عبدالامیر یاقوتی، مدیرکل دفتر مدیریت انرژی و برنامه‌ریزی امور مشتریان شرکت توانیر نیز گفت: مقایسه مصرف در ماه‌های گرم سال با ماه‌های سرد به‌دلیل استفاده از وسایل سرمایشی طبیعی است و نباید مبلغ قبض این دوره را با دوره‌های پاییز و زمستان برابر دانست. وی تصریح کرد: اگر مصرف یک مشترک نسبت به دوره مشابه سال گذشته تغییر نکرده باشد، در شرایط عادی نباید افزایش نرخ بیش از ۴۰درصد را تجربه کند. به گفته یاقوتی، در بسیاری از موارد علت اصلی افزایش مبلغ قبض، عبور مشترک از الگوی مصرف و ورود به پله‌های بالاتر تعرفه است؛ اتفاقی که موجب می‌شود هزینه هر کیلووات‌ساعت برق با نرخ بیشتری مورد محاسبه قرار گیرد.

به گفته مدیرکل دفتر مدیریت انرژی و برنامه‌ریزی امور مشتریان شرکت توانیر، الگوی مصرف براساس قانون به گونه‌ای تعیین می‌شود که حدود ۷۵درصد مشترکان کمتر از آن مصرف داشته باشند. طبق آمارهای توانیر، همین ۷۵درصد مشترکان کم‌مصرف، حدود ۵۲درصد برق بخش خانگی را مصرف می‌کنند. در مقابل، ۱۵درصد مشترکان با مصرفی تا 1.5برابر الگو، ۱۸درصد برق‌خانگی را به خود اختصاص داده‌اند و ۸ درصد از مشترکان با مصرفی بین 1.5 تا دوبرابر الگو، سهمی معادل ۱۷درصد از کل مصرف برق خانگی دارند. بر همین اساس، مشترکان در چهار گروه قرار می‌گیرند. گروه نخست مشترکانی هستند که در محدوده الگوی تعیین‌شده مصرف می‌کنند. گروه دوم تا 1.5برابر الگو، یعنی حداکثر ۴۵۰ کیلووات ساعت در ماه، برق مصرف می‌کنند. گروه سوم مصرفی بین 1.5 تا 2.5برابر الگو، یعنی تا ۷۵۰کیلووات ساعت دارند و گروه چهارم نیز مشترکانی هستند که بیش از 2.5برابر الگوی تعیین‌شده برق مصرف می‌کنند. هرچه مصرف از یک پله به پله بالاتر منتقل شود، تعرفه محاسبه برق نیز افزایش می‌یابد و همین مسأله در نهایت باعث رشد محسوس مبلغ قبض می‌شود.

یاقوتی می‌گوید: حتی روشن‌ماندن یک لامپ اضافه برای چند ساعت در روز می‌تواند مشترک را از یک پله به پله بالاتر تعرفه منتقل کند، بدون آن‌که در نگاه اول تغییر محسوسی در مصرف او دیده شود؛ به همین دلیل افزایش اندک مصرف در نزدیکی مرز پله‌ها می‌تواند اثر قابل‌توجهی بر مبلغ نهایی قبض بگذارد.

این توضیحات نشان می‌دهد آنچه برخی مشترکان از آن به‌عنوان افزایش ناگهانی هزینه برق یاد می‌کنند، در بسیاری از موارد نتیجه عبور از مرز یکی از پله‌های تعرفه‌ای است. به بیان دیگر، ممکن است اختلاف مصرف یک خانوار نسبت به دوره قبل چندان زیاد نباشد، اما همین افزایش محدود، آن را وارد پله بعدی کرده و هزینه کل مصرف را افزایش دهد.

نکته قابل توجه آن است که تنها حدود 2درصد از مشترکان، بیش از دوبرابر الگوی تعیین‌شده برق مصرف می‌کنند، اما همین گروه نزدیک به ۱۰درصد کل برق مصرفی بخش خانگی کشور را به خود اختصاص داده‌اند؛ آماری که نشان می‌دهد بخش کوچکی از مشترکان، سهم قابل‌توجهی در مصرف برق کشور دارند و سیاست تعرفه‌گذاری پلکانی نیز بیش از همه این گروه را هدف قرار داده است. همچنین در میان حدود 2درصد مشترکان پرمصرف نیز، حدود 0.5درصد نزدیک به پنج‌برابر الگو مصرف دارند؛ گروهی که تعداد بسیار محدودی هستند، اما مصرف بالایی دارند. به گفته یاقوتی، برای این دسته از مشترکان تعرفه‌ها به گونه‌ای محاسبه می‌شود که هزینه مصرف مازاد به‌مراتب بیشتر از مشترکان عادی باشد. برای این گروه، قبض برق می‌تواند به‌ازای هر کیلووات، حدود ۴۰ برابر تعرفه یک مشترک معمولی که در محدوده الگو مصرف می‌کند صادر شود و طبیعتا رقم قبض این مشترکان بالا خواهد بود.

این موضوع یکی از دلایل اصلی انتشار قبض‌هایی با ارقام بسیار بالا در هفته‌های اخیر است؛ قبوضی که در فضای مجازی بازتاب گسترده‌ای داشت، اما مربوط به همه مشترکان نیست و عمدتا شامل خانوارهایی می‌شود که مصرف آنها چندین برابر الگوی تعیین‌شده است. سیاست تعرفه‌گذاری پلکانی با هدف مدیریت مصرف طراحی شده است؛ به این معنا که هرچه فاصله مشترک از الگوی مصرف بیشتر شود، هزینه برق نیز به شکل قابل‌توجهی افزایش می‌یابد تا انگیزه‌ای برای کاهش مصرف ایجاد شود. از نگاه کارشناسان، هدف از این سیاست آن است که یارانه برق به مصرف متعارف اختصاص یابد و هزینه مصرف‌های بسیار بالا بر دوش منابع عمومی قرار نگیرد. درواقع، تعرفه‌های پلکانی علاوه بر تأمین بخشی از هزینه‌های شبکه برق، ابزاری برای مدیریت تقاضا در روزهای اوج مصرف نیز به‌شمار می‌رود.