برنامهسازی برای کودک صرفا تولید سرگرمی نیست؛ بخشی از فرآیند شکلگیری تجربههای مشترک خانوادگی و تقویت پیوند میان والدین و فرزندان بهشمار میآید. برنامههایی که بتوانند کودک و خانواده را در یک موقعیت مشترک قرار دهند، علاوه بر ایجاد لحظههای شاد و ماندگار، زمینه گفتوگو و تعامل میان اعضای خانواده را نیز فراهم میکنند. درچنین فضایی، تداوم تولید برنامههای موفق و محبوب -بهویژه با حضور چهرههای شناختهشده و مورد اعتماد مخاطبان- میتواند به حفظ ارتباط مخاطب با تلویزیون و شکلگیری خاطرههای جمعی کمک کند. «کودک شو» ازجمله همین برنامههاست؛ مسابقهای تلویزیونی از شبکه نسیم که در قالب «مسابقه-بازی» طراحی شده و رقابتی میان کودکان سه تا پنج سال و والدینشان را با محوریت پیوند میان دنیای کودک و فضای خانواده شکل میدهد. روزنامه جامجم در گفتوگو با الیکا عبدالرزاقی، مجری برنامه و ابوذر حیدری، کارگردان فصل هشتم، نگاهی به رویکرد تازه کودکشو در تعریف بازی و رقابت، شیوه تعامل با کودکان و همچنین تغییرات بصری و طراحی دکور جدید برنامه داشته است.
صحنهای برای دیدهشدن کودک
الیکا عبدالرزاقی در گفتوگو با جامجم درباره نگاه خود به فصل جدید کودکشو گفت: برای من مهمترین بخش ماجرا، ارتباط با کودک است. معتقدم وقتی برای کودک برنامه میسازیم، باید مدام به خودمان یادآوری کنیم که مخاطب اصلی ما بچهها هستند و هر رفتار یا جملهای میتواند روی آنها اثر بگذارد. کودکشو فقط یک مسابقه نیست. ما تلاش کردهایم فضایی ایجاد کنیم که بچهها در آن خوشحال باشند و یک خاطره خوب را تجربه کنند. بههمیندلیل هم از ابتدا سعی شد مفهوم برنده و بازنده بهشکل مرسوم در برنامه وجود نداشته باشد. در فصل جدید بهجای تاکید بر بردوباخت، به بچهها ستاره داده میشود و هیچکس دست خالی بیرون نمیرود. مهم این است که کودک احساس دیده شدن داشته باشد، از حضور در برنامه لذت برده و با حال خوب به خانه برمیگردد.
این بازیگر و مجری درباره شیوه ارتباط با کودکان نیز عنوان کرد: مخاطب کودک با مخاطب بزرگسال کاملا متفاوت است. گاهی یک واکنش ساده که برای ما عادی بهنظر میرسد، ممکن است کودک را مضطرب یا نگران کند. برای همین باید خیلی دقیق و آگاهانه رفتار کرد. وی با اشاره به یکی از نمونههای ساده این موضوع توضیح داد: گاهی وقتی کودکی زمین میخورد، واکنش هیجانی اطرافیان میتواند او را بیشتر بترساند، درحالیکه در بعضی مواقع کافی است با آرامش به او اطمینان بدهیم که اتفاق خاصی نیفتاده تا احساس امنیت کند. عبدالرزاقی با تاکید بر حساسیت کار با کودکان اضافه کرد: ما مدام به خودمان یادآوری میکنیم که مخاطب اصلی این برنامه کودکان هستند؛ بنابراین باید مراقب جملهها، رفتارها و حتی لحن برخورد با بچهها باشیم.
وی همچنین از حضور مشاوران تخصصی در کنار گروه تولید خبر داد و خاطرنشان کرد: ما از کمکروانکاوها و مشاوران استفاده میکنیم، چون بدون حضور متخصص نمیتوان درباره کودک تصمیم گرفت. تلاش میکنیم همه جزئیات برنامه متناسب با روحیات و نیازهای کودکان باشد. هدف ما این است که خانوادهها کنار هم بنشینند و از تماشای برنامه لذت ببرند. در چنین فضایی، مهمترین وظیفه این است که حال خوب بچهها حفظ، هیجان والدین مدیریت شود و هیچ کودکی احساس ترس، فشار یا شکست نکند.
قلعهای در خدمت بازی
ابوذر حیدری نیز در همین خصوص و درباره اینکه آیا انتخاب قلعهکودک، صرفا جنبه زیباییشناسانه داشته یا در ریتم و روایت برنامه هم اثرگذار بوده است به «جامجم» توضیح داد: وقتی من به پروژه اضافه شدم، ایدههایی مثل قلعهکودک و طراحی کلی دکور از قبل وجود داشت یا در حال انجام بود. طراحی دکور تقریبا به نتیجه رسیده بود و ما آمدیم به آن پروبال دادیم. مدلی که بازیها قرار است در قلعه انجام شود، ایده قلعهبازی و قلعه کودکشو را شکل داد. این کارگردان با بیان اینکه نماد قلعه از گذشته برای کودکان جذاب بوده است، افزود: خود نماد قلعه از قدیمالایام برای بچهها جذاب بوده و دوستان در دکور بهشکل نمادین از آن استفاده کردند که بهنظرم نتیجه جذابی هم داده است. ما تلاش کردیم در تصویرها، دوربینگذاری و قاببندیها، طوری عمل کنیم که ابهت قلعه و فضای آن دیده شود. وی تاکید کرد که دکور جدید برنامه قرار نیست فقط پسزمینهای رنگارنگ باشد، بلکه باید با منطق بازیها، حضور بچهها و فضای خانوادگی برنامه پیوند داشته باشد. بهگفته او، در فصل هشتم تلاش شده کودک در متن برنامه قرار بگیرد و فضای دکور، بازی و اجرای برنامه بهگونهای طراحی شود که بچه احساس رهایی، شادی و امنیت داشته باشد.
یکدستی در اوج رنگ و ریتم
حیدری درباره کنترل فضای رنگارنگ و پرتحرک برنامه نیز ادامه داد: ما از روز اول تلاش کردیم فضا را بهسمت خودمانیبودن ببریم؛ شوخی و خنده داشته باشیم اما زیرمتن محتوایی را هم حفظ کنیم. انرژی بالای برنامه زمانی اثرگذار است که به شلوغی و آشفتگی تصویری تبدیل نشود و بههمین دلیل، در دوربینگذاری، قاببندی و نحوه نمایش فضای قلعه تلاش شده دکور، بازی و اجرای مجری در خدمت یک تجربه منسجم قرار بگیرد. کارگردان کودکشو با اشاره به تغییر نگاه برنامه از «مسابقه» به «بازی» توضیح داد: در این فصل، کودک واقعا وسط ماجراست. بچه حضور دارد، بازی میکند و حتی ما واژه مسابقه را از عنوان برنامه کنار گذاشتیم و همهچیز را به بازی تبدیل کردیم. در واقع میگوییم ارتباط با بچه و فضای خانه باید براساس بازی باشد.
وی درباره حفظ کرامت کودک در فضای ضبط و آنتن نیز توضیح داد: منطق این فصل، دورکردن کودک از حس شکست و قراردادن او در فضایی شاد و آزاد است. حتی ستارههایی که در برنامه به بچهها داده میشود، وابسته به بردن یا باختن نیست. بههمین منظور، از همان ابتدا برای بچهها یک ستاره در نظر گرفتیم؛ فارغ از اینکه بازی را ببرند یا نه. اینطور نیست که فقط اگر بازی را بردند، چیزی بگیرند. ما بازی میکنیم و ستاره میگیریم؛ به افتخار خود بچهها ستاره میدهیم. ما پنجستاره را انتخاب کردیم تا بگوییم مثل هتلهای پنجستاره، یک خانواده پنجستاره داریم. هر ستارهای که خانواده میگیرد، شانس او را برای دریافت جایزه بیشتر میکند. حیدری همچنین درباره مواجهه با لحظههای واقعی کودکان در برنامه گفت: کودکان قابل پیشبینی نیستند و همین واقعیبودن، بخشی از جذابیت برنامه است اما این موضوع نباید به فشار روانی بر کودک یا برجستهکردن موقعیتهای ناخوشایند تبدیل شود. هدف برنامه این است که کودک در فضای قلعهکودک، رها باشد، شادی کند، هیجان داشته باشد و بازی را تجربه کند.
قصه؛ زبان مشترک کودک و بزرگسال
این کارگردان در بخش دیگری از گفتوگو با اشاره به اضافهشدن نمایش به ساختار فصل هشتم گفت: ما نمایش را هم به برنامه اضافه کردیم. از کاراکترها و قصههایی استفاده میکنیم که موضوع هر قسمت را بهنوعی به تماشاگر منتقل کنند؛ یعنی دیگر لازم نباشد مجری حتما بایستد و یک موضوع را مستقیم توضیح بدهد یا پلاتو بگوید. ما آن موضوع را وارد قالب نمایش کردیم. استفاده از نمایش باعث شده مفاهیم آموزشی و فرهنگی برنامه برای کودکان قابل فهمتر شود. بچهها با نمایش خیلی راحتتر همهچیز را متوجه میشوند تا اینکه مستقیم به آنها بگوییم مثلا برو مسواک بزن یا فلانکار را انجام بده. وقتی موضوعی را نمایش میدهی، در ذهن بچه میماند. برای بزرگسالان هم همینطور است. آنها نیز قصه را بیشتر از متن و اجرای معمولی دوست دارند. وی درباره سختیهای تولید فصل هشتم نیز عنوان کرد: ساخت این فصل در شرایط آسانی انجام نشده است. واقعا تیمی که اینجا کار میکند، همگی دلسوز هستند. از تهیهکننده گرفته تا همه بچههای پشت صحنه، همه مثل یک خانواده پای کار ایستادهاند. با توجه به مشکلاتی که وجود داشته، ما اینکار را در دوران سختی ساختیم.
حیدری با اشاره به هدف اصلی فصل هشتم کودکشو تاکید کرد: باید دقت داشت بیشترین چیزی که بچهها به آن نیاز دارند، شادی است، بالاخص در شرایط امروز که شادی و بازی را نباید از آنها گرفت. امیدواریم مخاطبان این رویه را پسندیده باشند.
