اقتصاد اسرائیل در گرداب ناامنی ها

در بخش پایانی تاثیر انتفاضه بر اقتصاد رژیم صهیونیستی علاوه بر بیان وجود ناامنی درکشور و ترس و نگرانی مردم از حمله نیروهای حزب الله به بررسی صنعت کشاورزی ، بودجه ارتش اشغالگر و هزینه های نظامی اسرائیل پرداخته شده است.

کد خبر: ۱۳۶۰۶

وزیر علوم اسرائیل اخیرا اعلام کرده که اسرائیلی ها باید در هر خانه ، خیابان ، مدرسه و رستوران آماده مقابله با تهدیدات فلسطینی ها باشند. این جمله بیانگر آسیب پذیر شدن عمیق ترین لایه های زندگی اجتماعی در اسرائیل است . آمارهای جدید نشانگر آن است که اسرائیلی ها نگران از ناامن شدن مراکز عمومی و تفریحی ، ترجیح می دهند به جای آن که در رستوران ها به صرف غذا بپردازند، غذاهایشان را سفارش دهند و در منزل آن را بخورند. اکنون اتوبوس ها، رستوران ها و تفریحگاه ها مکانی امن نیستند. در شمال اسرائیل ، اسرائیلی ها نگران شلیک موشک های کاتیوشا هستند. منطقه «جلیل » در شمال اسرائیل که روزگاری به دور از عرصه جنگ بود، امروزه هر لحظه منتظر فرود آمدن کاتیوشاهای حزب الله است . ساکنان شهرک صهیونیست نشین «که یات شمونه » در شرق مزارع اشغالی «شبعا» مدتهاست که به هدف ثابت و همیشگی حملات تلافی جویانه حزب الله تبدیل شده ؛ اما امروز با در تیررس قرار گرفتن شهر «حیفا» اسرائیلی ها را سردرگم و مستاصل کرده است . بیشتر حملات شهادت طلبانه با عبور فلسطینیان از موانع امنیتی کرانه باختری رود اردن و نوارغزه و ورود آنها به اراضی اشغالی 1948صورت می گیرد. کارشناسان امنیتی اسرائیل بارها و به کرات طرحها و نقشه هایی برای جداسازی این اراضی از اراضی 1948ارائه کرده اند و حتی نصب بلوکهای سیمانی و دیوارهای الکترونیکی را پیشنهاد کرده اند؛ اما گویی روز به روز عبور فلسطینیان آماده عملیات شهادت طلبانه از تله ها و موانع آسان تر می شود. شاید امروزه امن ترین نقطه در داخل اسرائیل ، صحرای نقب در جنوب باشد؛ صحرایی لم یزرع که هیچ شهر عمده ای در آن نیست و ماوای بادیه نشینان است ؛ اما آنان که امنیت بهتری را جستجو می کنند، راهی را برمی گزینند که 800هزار در اسرائیل از آغاز انتفاضه تاکنون انتخاب کرده اند؛ یعنی مهاجرت از اسرائیل . انتفاضه ، 800هزار اسرائیلی را از فلسطین اشغالی فراری داده است . به گونه ای که روند مهاجرت یهودیان به اسرائیل در سال 2001نسبت به سال 2000حدود 25درصد کاهش یافته است و در سال 2001تنها فقط حدود 45هزار نفر به اسرائیل مهاجرت کرده اند. در واقع تعداد مهاجران سال 2001به اسرائیل پایین ترین حد مهاجرت به اسرائیل در 10سال اخیر است . از طرفی در اثر مهاجرت معکوس و کاهش مهاجرت به اسرائیل و بمب گذاری در تل آویو، بازار داغ معاملات ملکی در محله های توسعه یافته تل آویو سرد شده و در بیت المقدس غربی نیز خانه هایی که در تیررس حملات ضد اسرائیلی هستند، خالی از سکنه شده و کسی مایل به خریداری آنها نیست . شرکت هواپیمایی اسرائیل (العال ) نیز که در سال 2001به خاطر افزایش مسافر، هواپیماهای جدید سفارش داده بود، اکنون به علت کمبود مسافر، جمبوجت های خود را به فروش می رساند و صدها کارمند خود را اخراج می کند.ساختمان ، مستغلات وکشاورزی بخشهای کشاورزی و ساختمان به علت استفاده از نیروی کار فلسطینی ، بیشترین خسارت را از انتفاضه دیده اند. تا پیش از شکل گیری انتفاضه بیش از 22درصد از بازار کار اسرائیل ، کارگران فلسطینی بودند؛ ولی پس از انتفاضه تعداد کارگران فلسطینی در این دو بخش به شدت کاهش یافته است ، به گونه ای که میلیون ها دلار از این بابت به اقتصاد اسرائیل خسارت وارد آمده است . براین اساس بوده است که مدیران کل اتحادیه های ساختمان سازی و مزرعه داران اسرائیل از شارون خواسته اند تا مصوبه جذب 25هزار کارگر خارجی را برای به کارگیری در امور زراعی و ساختمان سازی در شرف فروپاشی آنها تصویب کند. آنها علت درخواست خود را این گونه بیان کرده اند: وضعیت فعلی باعث شده که بخش های ساختمان و کشاورزی بدون کارگر بماند و به همین علت ضرورت دارد که 25هزار کارگر اضافی بیگانه جذب شود، در غیر این صورت بخش ساختمان و طرحهای زیربنایی و کشاورزی در آینده ای نزدیک فلج خواهد شد. به دنبال ایجاد حس عدم امنیت در اسرائیل ، بازار مستغلات شاهد کاهش تقاضای آپارتمان های جدید بوده است . منابع آماری اسرائیل اعلام کرده اند که تعداد آپارتمان های فروش رفته طی سال اول انتفاضه نسبت به زمان مشابه آن در سال قبل از شروع انتفاضه ، حدود 25تا 30درصد کاهش داشته است . به گونه ای که تعداد آپارتمان هایی که در سال 2001فروخته شده از 75هزار دستگاه تجاوز نکرده است . گزارش مفسر اقتصادی روزنامه «یدیعوت آهارنوث » حاکی است که بحران در بازار مستغلات ، پیمانکاران را به سوی پایین آوردن قیمت آپارتمان های نوساز سوق داده است و قیمت آنها را 15درصد از قیمتهای سال 1999کاهش داده است . در ادامه این گزارش آمده است ، ایجاد حس ناامنی باعث شده تا شکوفایی را که در بازار مستغلات اسرائیل از یک سال پیش از انتفاضه شروع شده بود، با ناکامی مواجه سازد. به گونه ای که بسیاری از پیمانکاران بخش ساختمان فعالیت های خود را به خارج از اسرائیل منتقل کرده اند و حاضر شده اند تا آپارتمان های موجود را با آرامش و بدون هیچ نوع تبلیغاتی تا قیمت بسیار پایین به فروش برسانند. در این گزارش آمده است که این بحران به شهرکهای اسرائیلی هم کشیده شده است و به عنوان نمونه اولین محله مسکونی در شهرکها رحوما (شمال بیت الحم ) که بیش از 2000واحد مسکونی در آن است و ساختمان سازی آن به انتها رسیده است با استقبال چندانی از سوی شهرک نشینان روبه رو نشده است . این روزنامه اظهارات یکی از کارگران ساختمانی را نقل می کند که گفته است : مردم چندان رغبتی به خرید ندارند، آنها می ترسند. هیچ راه قابل توجهی وجود ندارد و امنیتی احساس نمی شود. بودجه ارتش اشغالگر قیام مردم فلسطین در دور جدید، یک ویژگی بارز داشت و آن توسل به سلاح درسطح گسترده از سوی گروههای مبارز و نیروهای امنیتی و پلیس تشکیلات خودگردان فلسطینی بود. استفاده فلسطینی ها از خمپاره ، کشف 40تن سلاح قاچاق شده به نوار غزه و انفجارهای متعدد شهادت طلبانه در نقاط مختلف اسرائیل که با تلفات قابل ملاحظه ای همراه بوده ، موجب فشار به بودجه نظامی اسرائیل و سازمان های امنیتی این رژیم ، شده است . پیش از شروع انتفاضه ، پیش بینی ها از کاهش بودجه نظامی اسرائیل به خاطر کاهش تهدیدها حکایت داشت . پس از 2دهه حضور نظامی مستقیم در خاک لبنان ، ارتش اسرائیل بالاخره ، از لبنان خارج شد و به تبع آن ، از زیر بار هزینه های لازم برای مقابله با تهدیدات مستقیم حزب الله و هزینه های تدارکاتی - تسلیحاتی استقرار نیروهایش در این کشور بیرون آمد ( هر چند که استمرار اختلاف بر سر مزارع شعبا، باعث استمرار تنشهایی شده است ). از سوی دیگر، ظاهرا مذاکرات صلح با فلسطینی ها در مسیر خوبی قرار داشت و انتظار می رفت که به نتیجه رسیدن در مذاکرات ، به کاهش هزینه های نظامی در قبال فلسطینی ها و ورود سیل کمکهای خارجی برای اجرای قراردادهای احتمالی منجر شود. بدین ترتیب ، اگر روال بر منوال مورد انتظار استمرار می یافت ، انتظار می رفت که بتوان از هزینه های نظامی ارتش کاست و بودجه بیشتری را به آموزش و پرورش اختصاص داد. در بودجه سال 2000مبلغ 26/9میلیارد شیکل ( 6/6میلیارد دلار) برای مخارج نظامی در نظر گرفته شده بود و وزارت دارایی اسرائیل اعلام کرده بود که بودجه نظامی در سال 2001، 37/5میلیارد شیکل ( 8/9میلیارد دلار) خواهد بود. با توجه به تحولات پدید آمده ، قرار بود این رقم افزایش یابد؛ اما مقررشده بود که نرخ این افزایش ، کمتر از نرخ رشد محصول ناخالص داخلی باشد و در حقیقت تنها یک افزایش 182/9میلیون دلاری لحاظ شده بود. به همین علت بود که ارتش برای کسب بودجه بیشتر، فشار آورد و 6ماه پیش از شروع انتفاضه ، خواستار اعطای 244میلیون دلار بودجه اضافی شد تا بتواند برای درگیری های آتی ، آماده باشد. همین درخواست ارتش ، این پرسش را برمی انگیزد که آیا ارتش اسرائیل از وقوع انتفاضه جدید با خبر بوده است یا خیر؛ ژنرال شائول موفاز، رئیس ستاد ارتش اسرائیل ، در تاریخ 5سپتامبر 23(2000روز پیش از شروع دور جدید درگیری ها) در سخنانی خطاب به کمیته امور خارجی و دفاع پارلمان گفت : بودجه کمتر برای ارتش به معنای توانایی کمتر برای دفاع خواهد بود. ایهود باراک ، نخست وزیر وقت ، تقاضای مطرح شده برای افزایش بودجه ارتش را نپذیرفت ؛ ولی ارتش در مقام واکنش و چاره جویی اعلام کرد که قراردادهای نظامی منعقد شده در سال 2000باید لغو شوند. بدین ترتیب 17هزار شغل در بخش صنایع نظامی در معرض مخاطره قرار گرفت در تاریخ دهم سپتامبر( 18روز پیش از شروع انتفاضه ) عامیر اورن ، نویسنده و خبرنگار روزنامه اسراییلی «هاآرتص » در مقاله ای نوشت که پروژه های برنامه ریزی شده برای توسعه و به کارگیری تسلیحات استراتژیک دوربرد در برابر تهدیدات ایران و عراق باید کنار گذاشته شوند. روز 28سپتامبر، آریل شارون ، رهبر تندروی حزب راستگرای لیکود، با محافظت یک هزار سرباز و واحدهای نخبه ارتش و سرویس های امنیتی ، در یک اقدام مشکوک و ماجراجویانه ، قدم به صحن بیت المقدس گذاشت . یک روز بعد، اعتراض قابل پیش بینی فلسطینی ها به سفر شارون به بیت المقدس با خشونت ارتش اسرائیل پاسخ داده شد و 7فلسطینی به شهادت رسیدند و موج دوم انتفاضه آغاز شده بود. شروع ناآرامی ها به درخواست مصرانه ارتش اسرائیل برای افزایش بودجه دامن زد. در ماه نوامبر، گزارش و ارزیابی های اطلاعاتی مراجع اسراییلی ، از تهدیدات جدید و وسیع خبر داد. در این گزارش آمده است : حمایت سوریه از حزب الله می تواند به بروز یک درگیری جدی در جبهه اسرائیلی - سوری لبنانی دامن بزند. به موجب اطلاعات واصله ، ایران بر دامنه حمایت های خود از طرفهای مخالف اسرائیل افزوده و عراق به جابه جایی نیروهای نظامی خویش به سمت مرزهای اردن مبادرت ورزیده است . به نوشته روزنامه یدیعوت آهارونوت اسرائیل ، هدف و فلسفه اصلی ارتش و محافل نظامی از این بحث ها، یک چیز بود، اعطای بودجه اضافی دیگری به مبلغ 182/9میلیون دلار به سبد بودجه ارتش ، در سال 2001افزایش بودجه دو وزارتخانه دفاع و امنیت داخلی و سازمان امنیت به مبلغ 2میلیارد و 500شیکل تصویب شده است . اسرائیل به دلیل قرار گرفتن در یک محیط ژئوپولتیک خاص و عدم مقبولیت نزد تمامی همسایگان در منطقه خاورمیانه ، بودجه قابل توجهی را صرف امور نظامی می کند. در حال حاضر، اسرائیل حدود 9درصد محصول ناخالص داخلی خود را صرف امور نظامی کند. این رقم برای ایالات متحده 3/2درصد، کانادا 1/1درصد، انگلستان 2/8درصد و ایران کمتر از 2درصد است . البته رقم یادشده بودجه مخفی اختصاص یافته به سرویس های اطلاعاتی امنیتی اسرائیل را دربرنمی گیرد. همچنین باید خاطرنشان کرد که درآمد حاصل از فروش سلاحهای دست دوم به کشورهای دیگر نیز در ردیف درآمدهای بودجه لحاظ نمی شود؛ ولی شواهد حاکی از آن است که این درآمدها نیز صرف امور نظامی می شود. درخصوص بودجه نظامی ارتش اسرائیل ، دیدگاه موافق و مخالفی میان خود اسرائیلی ها وجود دارد. یک دیدگاه معتقد است ارتش اسرائیل ، با توجه به برخورداری از شکاف فناوری عمیق با ارتشهای عرب و غیرعرب منطقه ، بی رقیب است و به همین دلیل ، بودجه کنونی صرف شده برای امور نظامی بیش از اندازه قابل قبول است . باید خاطرنشان ساخت که به نسبت اختصاص 24درصد از محصول ناخالص داخلی به مصارف نظامی ارتش اسرائیل در سال 1984، بودجه نظامی کنونی این رژیم کاهش بسیار شدیدی را متحمل شده است . دیدگاه مقابل معتقد است کاهش بودجه ارتش اسرائیل ، به کاهش آمادگی ارتش دامن خواهد زد. مخالفان کاهش بودجه ارتش همچنان می گویند افزایش 731/7میلیون دلاری بودجه ارتش در کل بودجه 58/5میلیارد دلاری کشور تاثیر چندانی ندارد. البته کمکهای نظامی سالانه ایالات متحده به اسرائیل را نیز نباید از نظر دور داشت . امریکا سالانه 3میلیارد دلار به اسرائیل کمک نقدی اقتصادی نظامی اعطا می کند که سهم بخش نظامی در حال افزایش است . در گذشته سهم کمکهای نظامی 1/8میلیارد دلار بود؛ اما در سال 2001این رقم به 2میلیارد دلار افزایش یافت .