صادرات فرش دستباف در ابهام!
روند نزولی صادرات فرش دستباف جهان و رکود آن را شاید بتوان تا حدودی در کاهش 12.4 درصدی صادرات فرش دستباف کشور در سال گذشته موثر دانست ؛ اما در همین شرایط کشورهای صادرکننده تلاش کرده اند
در حالی که ما همچنان به سهم 33.9 تا 47 درصدی خود از بازار فرش مغروریم و اولی بودن خود را به رخ منتقدان می کشیم ، سهم کشورمان از بازار 2 میلیارد دلاری انواع زیرانداز، تنها 17 میلیون دلار برآورد شده و ما را در رتبه چهارم قرار داده است. سیاستگذاری های منسجم کشورهای رقیب برای تولید انواع زیراندازها نیز روز به روز عرصه را بر ما تنگ تر کرده است.
این در حالی است که در سالهای اخیر جهانیان گرایش بسیاری به دیگر زیراندازها و فرشهای ارزانقیمت نشان داده اند، در این میان حضور پایدار کشورهای هند، چین و پاکستان در صنعت فرش باعث شده آنها عنوان اولین تا سومین تولیدکننده مطرح جهان را در عرصه صادرات زیراندازها به خود اختصاص دهند.
آنچه بیش از هر چیز مهم به نظر می رسد، کاهش سهم ایران از خانه های مصرف کنندگان است. کشورهای هند و پاکستان با درک موقعیت اقتصادی جهانی به سمت تولید قالی ارزانقیمت می روند. به همین دلیل ممکن است بیش از آنچه که تصور می شود در آینده شاهد کاهش سهم خود باشیم.
براساس برآوردهای رسمی ، میزان صادرات فرش دستباف در سال گذشته نسبت به مدت مشابه در سال 84 ، 12.4 درصد کاهش داشت که این میزان از نظر وزن نیز 14.8 درصد کاهش را نشان می دهد. بر این اساس سهم ایران از صادرات فرش دستباف 43 درصد و درآمد ناشی از آن 406 میلیون دلار برآورد شده است.
پس از ایران ، پاکستان با 25.8 درصد و هند با 24.3 درصد در ردیف های دوم و سوم صادرات فرش قرار دارند. در مجموع با بررسی صادرات فرش کشورمان در طول 3 برنامه گذشته ، از یک طرف چنین استنباط می شود که سهم فرش از صادرات غیرنفتی در حال کاهش است و از طرف دیگر ارزش مطلق صادرات فرش نیز روند نزولی به خود گرفته است.
روند نزولی صادرات فرش دستباف تنها منحصر به سال گذشته نمی شود. پیش از آن نیز با کاهش صادرات مواجه بودیم. بخشی از این کاهش صادرات ناشی از وضعیت جهانی آن است که کشورهای رقیب را نیز با این مشکل مواجه کرده ، اما آنها با تولید دیگر زیراندازها تلاش کرده اند خلاء درآمدی ناشی از کاهش صادرات فرش دستباف را تا حدودی پر کنند.
سال 1374 اوج صادرات فرش ایران بود و این میزان به یک میلیارد و 16 میلیون دلار رسید که 31 درصد صادرات غیرنفتی کشور را تشکیل داد. صادرات فرش ایران در سال 1378 نسبت به سال پیش از آن 21.8 درصد رشد داشت که از 605 میلیون دلار به 733 میلیون دلار رسید. در سالهای بعد این موضوع روند رو به تنزلی داشت ، به طوری که در سالهای 1379 تا 1383 سهم صادرات فرش از کل صادرات غیرنفتی به ترتیب به 13.1 ، 14.7 ، 18.2 و 11.4 درصد تنزل کرد.
در سال 83 میزان صادرات فرش دستباف 537 میلیون دلار بود حال آن که این میزان در یک سال پیش از آن 536 میلیون دلار برآورد شده بود. این صادرات در سال 84 (2005) با کاهش چشمگیر به 447 میلیون دلار رسید.گذشته از کاهش جهانی صادرات فرش در کشور عوامل متعددی چون گرانی مواد اولیه ، دستمزد بالا و کاهش کیفیت تولید منجر به کاهش صادرات فرش دستباف شده است.
با توجه به این که هم اکنون سالانه 6.5 میلیون مترمربع فرش دستباف در کشور بافته می شود و نزدیک به 10 میلیون نفر شامل بافندگان و خانوارهای آنها در این گروه جای دارند، افزایش تولید کیفی و گسترش عرضه صادرات فرش نیازمند حمایت جدی نهادهای مسوول از بافندگان فرش دستباف است.
با نگاهی به آمار جهانی درمی یابیم در فاصله سالهای 1999 - 2003 صادرات فرش در جهان به طور متوسط 2.5 درصد کاهش یافت. در این مدت بیشترین کاهش به ترتیب مربوط به کشورهای ترکیه 11.24 درصد، هند 10.62 درصد، ایران 6.04 درصد و چین 1.75 درصد بود. در ایران در این دوره بیشترین کاهش 16.6 درصد مربوط به سالهای 2000 - 2001 و کمترین کاهش 0.42 درصد مربوط به سالهای 2001 - 2002 بود؛ همچنین صادرات فرش دستباف جهان در سال 2003 میلادی 283.1 میلیارد دلار برآورد شده که این میزان در سال 2004 به 213 میلیارد دلار رسید، در حالی که کل مبادلات انواع مختلف کفپوش ها رقمی ثابت مانده و تنها از میزان تجارت فرشهای دستباف کاسته شده است.
هر چند ایران از نظر صادرات فرش دستباف درجهان حرف اول را می زند، اما عقب ماندگی کشورمان در تولید انواع زیرانداز نیز جای تامل دارد. سهم جمهوری اسلامی ایران از مجموع نزدیک به 2 میلیارد دلار درآمد ناشی از تولید انواع زیرانداز، در سال گذشته تنها 17 میلیون دلار بوده است.
ارزآوری صنعت فرش
صنعت فرش از لحاظ اشتغالزایی ، ایجاد ارزش افزوده و تحصیل ارز نقش قابل توجهی در اقتصاد ایران دارد، این صنعت ضمن این که کمترین میزان ارزبری را دارد، کم هزینه ترین شیوه ایجاد اشتغال در کشور را نیز به خود اختصاص داده است.
از نظر ارزآوری نیز این صنعت سهم قابل توجهی در اقتصاد ایران دارد، به طوری که در نخستین برنامه توسعه 4.5 میلیارد دلار از صادرات غیرنفتی یا به عبارت دیگر 38.4 درصد از صادرات غیرنفتی مربوط به صدور فرش بوده است.
در دومین برنامه توسعه اقتصادی کشور نیز ارزش صادرات فرش به 3.5 میلیارد دلار و سهم آن از صادرات غیرنفتی به 22.6 درصد رسید؛ همچنین در سومین برنامه سوم توسعه اقتصادی کشور نیز مجموع صادرات فرش کشور 2.7 میلیارد دلار و سهم آن از صادرات غیرنفتی در این برنامه 10.9 درصد بوده است.
از نظر ارزآوری نیز این صنعت سهم قابل توجهی در اقتصاد ایران دارد، به طوری که در نخستین برنامه توسعه 4.5 میلیارد دلار از صادرات غیرنفتی یا به عبارت دیگر 38.4 درصد از صادرات غیرنفتی مربوط به صدور فرش بوده است.
در دومین برنامه توسعه اقتصادی کشور نیز ارزش صادرات فرش به 3.5 میلیارد دلار و سهم آن از صادرات غیرنفتی به 22.6 درصد رسید؛ همچنین در سومین برنامه سوم توسعه اقتصادی کشور نیز مجموع صادرات فرش کشور 2.7 میلیارد دلار و سهم آن از صادرات غیرنفتی در این برنامه 10.9 درصد بوده است.
عوامل موثر در کاهش ارزش صادرات فرش دستباف
کاهش ارزش صادرات فرش دستباف در ایران متاثر از عوامل بسیاری است که تاثیر هر یک بر صادرات یکسان نبوده است. در برخی موارد یک عامل اثر خنثی کننده ای بر عوامل دیگر داشته است.
برخی از عوامل داخلی را می توان مربوط به تولید دانست و تعدادی از آنها به سیاست های اتخاذ شده ، ارتباط دارد. از عواملی که به تولید مربوط می شود می توان از تنزل کیفیت تولید و افزایش قیمت تمام شده نام برد، این مساله باعث شده از قدرت رقابت فرش دستباف در بازارهای جهانی کاسته شود. در ایران تولید فرش برخلاف بیشتر کشورهای رقیب که به صورت کارگاهی و در قالب مجتمع ها انجام می شود، به صورت تک بافی (خانگی) صورت می گیرد.
هزینه تولید فرش در ایران در مجتمع ها به میزان 50 درصد از هزینه تولید به صورت تک بافی بیشتر است و این موضوع ناشی از پرداخت برای ایام تعطیلی ، عیدی و پاداش حق سنوات و پرداخت 23 درصد حق کارفرما بابت بیمه تامین اجتماعی است.
ورود تولیدات با کیفیت پایین به بازارهای جهانی باعث شده به نماد تجاری فرش دستباف کشور که از دیر زمان جایگاه خاصی را نزد خریداران داشته است ، خدشه وارد کند و از سوی دیگر بالا بودن قیمت تمام شده فرش دستباف ایران در مقایسه با کشورهای رقیب پاکستان و هند موجب شده تا قیمت متوسط هر کیلوگرم فرش دستباف ایران طبق آمار منتشر شده در سال 2003 میلادی برابر با 26 دلار باشد؛ در حالی که متوسط قیمت فرش در کشورهای پاکستان و هند به ترتیب هر کیلوگرم 15 دلار و 9 دلار اعلام می شود. ازجمله عوامل داخلی دیگر مربوط به سیاست های تجاری و ارزی متفاوت در مقاطع مختلف است.
برخی از این سیاست ها آثار مطلوبی بر رونق و ارتقای صادرات داشته و برخی دیگر آثار نامطلوبی بر صادرات در این بخش گذاشته است. سیاست آزادسازی تجارت خارجی و رفع موانع صادراتی در ابتدای نخستین برنامه 5ساله توسعه اقتصادی ، اجتماعی و فرهنگی کشور از مواردی است که می توان به آن اشاره کرد که به رونق صادرات فرش کمک کرد؛ همچنین معرفی نرخ ارز شناور برای کالاهای صادراتی و واردات بدون انتقال ارز به همراه سیاست های تکمیلی دیگر در کار توسعه صادرات نقش موثر داشته است.
در دومین برنامه توسعه اقتصادی کشور، سیاست های صادراتی تغییر کرد. ازجمله این سیاست ها می توان به سیاست تثبیت نرخ ارز، برقراری پیمان ارزی به میزان صددرصد و لغو مجوز واردات در مقابل صادرات اشاره کرد که حاصل آن کاهش 54 درصدی ارزش صادرات فرش در سال 1374 نسبت به سال قبل از آن شد و ارزش صادرات ان به 980.1 میلیون دلار تنزل یافت.
اتخاذ این سیاست نه تنها باعث کاهش ارزش صادرات شد، بلکه موجب شد ارزش صادرات کمتر از مقدار واقعی اظهار شود تا تمام درآمدهای ارزی به سیستم بانکی تحویل نشود.
ازجمله عوامل خارجی موثر در کاهش صادرات در سالهای اخیر می توان به کاهش تقاضای فرش دستباف در بازارهای جهانی به دلایل متعدد ازجمله ظهور کالاهای اساسی جانشین فرش دستباف با قیمتهای نسبی ارزان ، رکود اقتصادی جهان و بیکاری و کاهش درآمدهای ناشی از آن اشاره کرد. متمرکز بودن بازارهای صادراتی و تاثیر منفی آن بر ارزش صادرات از عوامل خارجی دیگر است. ازجمله آثار منفی متمرکز بودن بازار فرش می توان به شکستن قیمتها به علت رقابت ناسالم تعدادی از صادرکنندگان در یک بازار یا چند بازار محدود اشاره کرد که با اشباع بازار مذکور صادرکنندگان به منظور جلوگیری از راکد ماندن سرمایه خود به قیمت شکنی یا رقابت ناسالم اقدام می کنند. همچنین رکود اقتصادی کشورهای عمده واردکننده فرش می تواند صادرات فرش کشور را تحت تاثیر قرار دهد. علاوه بر این برخی از عوامل بازار تشکیل اتحادیه های اقتصادی و تجاری هستند و با وضع تعرفه ها مانع ورود کالاهای صادراتی کشورهای غیر عضو اتحادیه مذکور می شوند. به عنوان مثال اجرای طرح تعرفه های ترجیحی بازار مشترک که از سال 1996 شروع شد، موجب شد کشورهای در حال توسعه نتوانند از مزایای این تعرفه ها بهره مند شوند. افزایش رقابت پذیری در بازار جهانی از دیگر عوامل خارجی است که با روند آزادسازی تجارت خارجی در سالهای اخیر به علت باصرفه بودن صنعت فرش برای کشورهای رقیب بویژه هند و پاکستان به دلیل ارزان بودن نیروی کار، استفاده از تعرفه های ترجیحی ، مشابه سازی و تقلید و تبلیغات و پیگیری راهبردهای نفوذی در بازارهای جهانی و حمایت دولت آنها از قالیبافان روند رو به رشدی داشته است.
از ویژگی های رقابت پذیری این است که ضمن ارتقای کیفیت ، قیمت نیز کاهش می یابد این مساله باعث شده در سالهای اخیر سهم کشور ما از صادرات جهانی فرش و سهم کشورهای رقیب افزایش یابد. نبود تبلیغات کافی و فقدان راهبرد نفوذی بازار ازجمله عواملی است که نقش مهمی در معرفی فرش دستباف در بازارهای جهانی دارد، تبلیغات به صورت عامل خارجی دیگر در کاهش صادرات فرش نقش دارد.
اما آنچه در داخل بیش از هر چیز تولید فرش دستباف را با چالشهای جدی مواجه کرده ، عواملی چون گرانی مواد اولیه ، دستمزد بالا و کاهش کیفیت تولید، عدم شناخت دقیق از بازارهای صادراتی ، کمبود تبلیغات ، قیمت بالای تولیدات ، کم توجهی به ایجاد کارگاه های متمرکز قالیبافی است.
ورود برخی تولیدات با کیفیت پایین به بازارهای جهانی نیز سبب شده به نشان تجاری فرش دستباف کشور که از دیر زمان جایگاه خاصی را نزد خریداران دیگر کشورها داشته ، صدمه وارد کند. با توجه به یکی از ویژگی های فرش دستباف یعنی کاربر بودن ، بخش زیادی را (حدود 70 درصد) هزینه تولید را دستمزد تشکیل می دهد. ذکر این نکته ضروری است که کشورهای هند، پاکستان و چین با برخورداری از نیروی کار ارزان و فراوان خود و در نتیجه پایین بودن دستمزدها و با توجه به نیاز اندک سرمایه و در نتیجه سودآور بودن این صنعت در بازارهای جهانی حضور فعال پیدا کرده اند و این مساله سبب شده سهم صادرات فرش کشور در بازارهای جهانی کاهش یابد.
ارسال نظرات در انتظار بررسی: ۰ انتشار یافته: ۰
برخی از عوامل داخلی را می توان مربوط به تولید دانست و تعدادی از آنها به سیاست های اتخاذ شده ، ارتباط دارد. از عواملی که به تولید مربوط می شود می توان از تنزل کیفیت تولید و افزایش قیمت تمام شده نام برد، این مساله باعث شده از قدرت رقابت فرش دستباف در بازارهای جهانی کاسته شود. در ایران تولید فرش برخلاف بیشتر کشورهای رقیب که به صورت کارگاهی و در قالب مجتمع ها انجام می شود، به صورت تک بافی (خانگی) صورت می گیرد.
هزینه تولید فرش در ایران در مجتمع ها به میزان 50 درصد از هزینه تولید به صورت تک بافی بیشتر است و این موضوع ناشی از پرداخت برای ایام تعطیلی ، عیدی و پاداش حق سنوات و پرداخت 23 درصد حق کارفرما بابت بیمه تامین اجتماعی است.
|
ورود تولیدات با کیفیت پایین به بازارهای جهانی باعث شده به صنعت فرش خدشه وارد شود |
برخی از این سیاست ها آثار مطلوبی بر رونق و ارتقای صادرات داشته و برخی دیگر آثار نامطلوبی بر صادرات در این بخش گذاشته است. سیاست آزادسازی تجارت خارجی و رفع موانع صادراتی در ابتدای نخستین برنامه 5ساله توسعه اقتصادی ، اجتماعی و فرهنگی کشور از مواردی است که می توان به آن اشاره کرد که به رونق صادرات فرش کمک کرد؛ همچنین معرفی نرخ ارز شناور برای کالاهای صادراتی و واردات بدون انتقال ارز به همراه سیاست های تکمیلی دیگر در کار توسعه صادرات نقش موثر داشته است.
در دومین برنامه توسعه اقتصادی کشور، سیاست های صادراتی تغییر کرد. ازجمله این سیاست ها می توان به سیاست تثبیت نرخ ارز، برقراری پیمان ارزی به میزان صددرصد و لغو مجوز واردات در مقابل صادرات اشاره کرد که حاصل آن کاهش 54 درصدی ارزش صادرات فرش در سال 1374 نسبت به سال قبل از آن شد و ارزش صادرات ان به 980.1 میلیون دلار تنزل یافت.
اتخاذ این سیاست نه تنها باعث کاهش ارزش صادرات شد، بلکه موجب شد ارزش صادرات کمتر از مقدار واقعی اظهار شود تا تمام درآمدهای ارزی به سیستم بانکی تحویل نشود.
ازجمله عوامل خارجی موثر در کاهش صادرات در سالهای اخیر می توان به کاهش تقاضای فرش دستباف در بازارهای جهانی به دلایل متعدد ازجمله ظهور کالاهای اساسی جانشین فرش دستباف با قیمتهای نسبی ارزان ، رکود اقتصادی جهان و بیکاری و کاهش درآمدهای ناشی از آن اشاره کرد. متمرکز بودن بازارهای صادراتی و تاثیر منفی آن بر ارزش صادرات از عوامل خارجی دیگر است. ازجمله آثار منفی متمرکز بودن بازار فرش می توان به شکستن قیمتها به علت رقابت ناسالم تعدادی از صادرکنندگان در یک بازار یا چند بازار محدود اشاره کرد که با اشباع بازار مذکور صادرکنندگان به منظور جلوگیری از راکد ماندن سرمایه خود به قیمت شکنی یا رقابت ناسالم اقدام می کنند. همچنین رکود اقتصادی کشورهای عمده واردکننده فرش می تواند صادرات فرش کشور را تحت تاثیر قرار دهد. علاوه بر این برخی از عوامل بازار تشکیل اتحادیه های اقتصادی و تجاری هستند و با وضع تعرفه ها مانع ورود کالاهای صادراتی کشورهای غیر عضو اتحادیه مذکور می شوند. به عنوان مثال اجرای طرح تعرفه های ترجیحی بازار مشترک که از سال 1996 شروع شد، موجب شد کشورهای در حال توسعه نتوانند از مزایای این تعرفه ها بهره مند شوند. افزایش رقابت پذیری در بازار جهانی از دیگر عوامل خارجی است که با روند آزادسازی تجارت خارجی در سالهای اخیر به علت باصرفه بودن صنعت فرش برای کشورهای رقیب بویژه هند و پاکستان به دلیل ارزان بودن نیروی کار، استفاده از تعرفه های ترجیحی ، مشابه سازی و تقلید و تبلیغات و پیگیری راهبردهای نفوذی در بازارهای جهانی و حمایت دولت آنها از قالیبافان روند رو به رشدی داشته است.
از ویژگی های رقابت پذیری این است که ضمن ارتقای کیفیت ، قیمت نیز کاهش می یابد این مساله باعث شده در سالهای اخیر سهم کشور ما از صادرات جهانی فرش و سهم کشورهای رقیب افزایش یابد. نبود تبلیغات کافی و فقدان راهبرد نفوذی بازار ازجمله عواملی است که نقش مهمی در معرفی فرش دستباف در بازارهای جهانی دارد، تبلیغات به صورت عامل خارجی دیگر در کاهش صادرات فرش نقش دارد.
اما آنچه در داخل بیش از هر چیز تولید فرش دستباف را با چالشهای جدی مواجه کرده ، عواملی چون گرانی مواد اولیه ، دستمزد بالا و کاهش کیفیت تولید، عدم شناخت دقیق از بازارهای صادراتی ، کمبود تبلیغات ، قیمت بالای تولیدات ، کم توجهی به ایجاد کارگاه های متمرکز قالیبافی است.
ورود برخی تولیدات با کیفیت پایین به بازارهای جهانی نیز سبب شده به نشان تجاری فرش دستباف کشور که از دیر زمان جایگاه خاصی را نزد خریداران دیگر کشورها داشته ، صدمه وارد کند. با توجه به یکی از ویژگی های فرش دستباف یعنی کاربر بودن ، بخش زیادی را (حدود 70 درصد) هزینه تولید را دستمزد تشکیل می دهد. ذکر این نکته ضروری است که کشورهای هند، پاکستان و چین با برخورداری از نیروی کار ارزان و فراوان خود و در نتیجه پایین بودن دستمزدها و با توجه به نیاز اندک سرمایه و در نتیجه سودآور بودن این صنعت در بازارهای جهانی حضور فعال پیدا کرده اند و این مساله سبب شده سهم صادرات فرش کشور در بازارهای جهانی کاهش یابد.
رقابت ناسالم در بازارهای جهانی
رئیس مرکز ملی فرش اعتقاد دارد: هر چند 60 درصد تولیدات فرش دستباف ایران به کشورهای اروپایی و امریکایی صادر می شود، اما توانمندی های صنعت فرش دستباف بسیار بالاتر از این میزان است.
مرتضی فرجی ، رقابت ناسالم کشورهای تولیدکننده در بازارهای کنونی فرش دستباف در جهان را از جمله محدودیت های کاهش صادرات در این بخش عنوان می کند و می گوید: برای ورود به بازارهای جدید باید برنامه ریزی منسجمی داشت. وی با بیان این که فرش دستباف شگفت انگیزترین هنر دستی ایرانیان است ، تاکید کرد: معرفی مناسب فرش دستباف در نقاط مختلف جهان جایگاه واقعی آن را ارتقا می بخشد.
فرجی درعین حال رقابت ناسالم را یکی از آفت های صادرات فرش دستباف ارزیابی می کند و تصریح می کند: برای افزایش صادرات فرش دستباف باید از رقابت ناسالم در بازار جهانی خودداری کرد.
این مقام مسوول اظهار کرد: کشورهای پاکستان ، هند و چین با استفاده از کارگران ارزان قیمت و استثمار بافندگان و عرضه فرش دستباف با قیمت ارزان رقابت ناسالمی را در بازار جهانی فرش ایجاد کرده اند که از این طریق بافندگان و تولیدکنندگان ایرانی آسیبهای جدی را متحمل شده اند.
فرجی علاوه بر امریکا و اروپا از عربستان و ژاپن به عنوان عمده ترین بازارهای صادراتی فرش دستباف ایران نام می برد و می گوید: ایران به دنبال یافتن بازارهای جدید.
مرتضی فرجی ، رقابت ناسالم کشورهای تولیدکننده در بازارهای کنونی فرش دستباف در جهان را از جمله محدودیت های کاهش صادرات در این بخش عنوان می کند و می گوید: برای ورود به بازارهای جدید باید برنامه ریزی منسجمی داشت. وی با بیان این که فرش دستباف شگفت انگیزترین هنر دستی ایرانیان است ، تاکید کرد: معرفی مناسب فرش دستباف در نقاط مختلف جهان جایگاه واقعی آن را ارتقا می بخشد.
فرجی درعین حال رقابت ناسالم را یکی از آفت های صادرات فرش دستباف ارزیابی می کند و تصریح می کند: برای افزایش صادرات فرش دستباف باید از رقابت ناسالم در بازار جهانی خودداری کرد.
این مقام مسوول اظهار کرد: کشورهای پاکستان ، هند و چین با استفاده از کارگران ارزان قیمت و استثمار بافندگان و عرضه فرش دستباف با قیمت ارزان رقابت ناسالمی را در بازار جهانی فرش ایجاد کرده اند که از این طریق بافندگان و تولیدکنندگان ایرانی آسیبهای جدی را متحمل شده اند.
فرجی علاوه بر امریکا و اروپا از عربستان و ژاپن به عنوان عمده ترین بازارهای صادراتی فرش دستباف ایران نام می برد و می گوید: ایران به دنبال یافتن بازارهای جدید.
شهناز حسنی
تازه ها
گوناگون
پیشنهاد سردبیر
در تپش این هفته، ماجرای فریب و تعرض در پوشش عرفانهای دروغین و رمالی را بررسی کردیم
پشت پرده اتاقهای دود و طلسـم
