آزادی در مشروطه یک بستر و دو رویا

1- در قانون اساسی مشروطه همه شهروندان ایرانی از آزادی برخوردار بودند. این ماده از قانون اساسی مورد اتفاق همه جناحها بود.

کد خبر: ۱۰۶۷۸۶

ولی آنچه که مخالفت برخی از علما را برانگیخت تا آن را برخلاف مذهب اسلام و شریعت اعلام کنند، تفسیر غربی از مفهوم آزادی بود که توسط غرب باوران در مجلس و مطبوعات و ... عنوان می شد.اختلاف در مورد مفهوم آزادی از آنجا ناشی می شد که این گروه از آزادی همان مفهومی را در نظر داشتند که از غرب به ارمغان آمده بود، ولی علما آزادی را منطبق بر موازین شرعی و اسلامی می خواستند.
2- عصر مشروطیت ، دوران تقابل اسلام و سکولاریسم بود. در این دوره علما و متجددان غرب باور در مقابل یکدیگر صف آرایی کردند. هر گروه از مفهوم آزادی ، برداشت خود را داشتند. در میان علما نیز دو جریان به وجود آمد: طرفداران مشروطه که رهبران آن در نجف بودند و از اوضاع ایران آن طور که باید و شاید آگاهی نداشتند و طرفداران مشروطه مشروعه که در ایران می زیستند و در کوران حوادث قرار داشتند.
3- به طور کلی می توان به 3 دیدگاه درباره مفهوم آزادی در عصر مشروطیت اشاره کرد:
الف) غرب باوران: این افراد، با غرب در ارتباط بوده و غرب را قبله آمال خویش می پنداشتند و برای رسیدن به اهدافشان از هیچ اقدامی فروگذار نمی کردند. آنان تعریف صریحی از آزادی ارائه نمی دادند ولی با عملکرد و نوشته ها و سخنرانی های خود نشان می دادند که منظورشان از آزادی همان آزادی به معنای غربی بود که دین و مذهب در آن جایگاهی ندارد.
ب) علمای مشروطه مشروعه خواه: چهره بارز این دیدگاه آیت الله شیخ فضل الله نوری (که عموم مورخان وی را یکی از 3رهبر برجسته نهضت عدالتخواهی در صدر مشروطه می خوانند) در جاهای مختلفی به تعریف آزادی پرداخته و هر بار به بخشی از مسائل مربوط به آن اشاره کرده است. وی آزادی در اشاعه منکرات شرعیه را مردود می داند و معتقد است که مراد از آزادی مشروع ، آزادی در بیان مصالح عامه است تا اهالی این مملکت گرفتار ظلم و استبداد نباشند و بتوانند حقوقی را که از جانب خداوند برای آنها مقرر شده ، مطالبه کنند.
ج) علمای مشروطه خواه ، از نظریات این گروه درباره آزادی چنین برمی آید که آنان نیز با نظر شیخ فضل الله نوری درباره حدود و ثغور آزادی همراه و هماهنگ بودند، منتهی اختلافی که شیخ و طرفدارانش با این گروه داشتند، اختلاف در عناوین مشروطه و مشروعه بود وگرنه بحث هر دو گروه در مفهوم آزادی به یک نقطه ختم می شود و هرگز اختلافی در مفهوم گیری آنان از واژه آزادی وجود نداشت.
ولی سرانجام در برداشت های مختلف از آزادی ، آن برداشتی موفق شد که با سوئ استفاده از این واژه مقدس و با نیرنگ و دروغ و افترا و ترور شخصیت های برجسته ای همچون شیخ فضل الله نوری ، سیدعبدالله بهبهانی ، آخوند ملاقربانعلی زنجانی ، آخوند خراسانی و...توانست بر اوضاع سیاسی آن روز مسلط شود و جریان حوادث را به نفع غرب و سکولارها آماده سازد و حکومت مشروطه را به سوی دیکتاتوری پهلوی سوق دهد.