نسخه‌ای برای چگونگی رفتار با گرگ زوزه‌کش

در راستای مواضع ضدایرانی ترامپ کارشناسان می‌گویند روسیه می‌تواند در جهت تغییر دیدگاه آمریکا نسبت به ایران تلاش کرده و این‌گونه مواضع ترامپ را مهار کند. اما در مقابل برخی دیگر بر پیگیری منافع روسیه از سوی این کشور تاکید دارند.

مرتضی مکی، کارشناس مسائل بین‌الملل در گفت‌وگو با جام سیاست می‌گوید: به روس‌ها نمی‌شود اعتماد کرد، همه کشورها به دنبال دستیابی به منافع ملی خودشان هستند و موضوعی تحت عنوان این‌که پوتین یا دولت روسیه بتواند در مواضع و دیدگاه‌های آمریکا تعدیل ایجاد کند وجود ندارد. باید این نکته را نیز در نظر داشت که مواضع روسیه تناقضات جدی با سیاست‌های خاورمیانه‌ای آمریکا دارد. این کارشناس مسائل بین‌الملل در ادامه به عوامل تهدیدات ترامپ نسبت به ایران، تاثیرپذیری وی از رژیم صهیونیستی، رفتار مناسب از سوی جمهوری اسلامی ایران در برابر این‌گونه تهدیدات و... پرداخت که در ادامه می‌خوانیم.

تحلیل شما از مواضع ترامپ در رابطه با ایران و تهدیداتی که مطرح می‌کند، چیست؟ چرا از روز اول او به تهدید ایران پرداخت؟

ابتدا باید به این نکته توجه کنیم که دونالد ترامپ رئیس‌جمهوری متفاوت است و آنچنان که بسیاری پیش از انتخابات تحلیل می‌کردند او نخواهد توانست به بسیاری از شعارهای تبلیغاتی‌اش عمل کند. با توجه به الزامات حاکم بر نظامات سیاسی آمریکا و نظام بین‌الملل این امر تحقق پیدا نکرد، اما این‌که چرا ترامپ ایران را هدف اصلی برای برنامه‌های خود قرار داده است مربوط به لابی‌های صهیونیست‌ها و برخی کشورهای عربی منطقه از جمله عربستان، قطر و امارات است که تلاش می‌کنند فضای ایران‌هراسی و ایران‌ستیزی را در منطقه احیا کنند. آنها با تحریک ترامپ در واقع قصد دارند به دلیل عدم دستیابی به نتایج دلخواهشان در عراق و سوریه، ایران را در موقعیت انزوا قرار دهند. از سوی دیگر ترامپ به یک دشمن فرضی برای پیشبرد برنامه‌های خود نیاز دارد که در مقابل آن رفتارها و مواضعش را توجیه کند و چه دشمنی بهتر از ایران که می‌تواند تا حدود زیادی منافع و دیدگاه‌های خود را در منطقه خاورمیانه پیش ببرد و با اتخاذ این سیاست می‌توانند به نوعی سیاست‌ها و مواضع جنگ‌افروزانه و کینه‌توزانه خودشان را در منطقه خاورمیانه و حتی در سطح نظام بین‌الملل و افکار عمومی آمریکا توجیه‌پذیر کنند.

اشاره‌ای داشتید به این‌که ترامپ تحت تاثیر رژیم صهیونیستی قرار دارد. تصور می‌کنید ترامپ در تهدیدات خود نسبت به ایران، بیشتر تحت تاثیر اسرائیل و ملک سلمان رفتار می کند یا در این زمینه ابتکار عمل را در دست دارد؟

در این‌که ترامپ تحت تاثیر اسرائیل و برخی رژیم‌های عربی منطقه قرار دارد شکی نیست، لابی‌صهیونیست‌ها و کشورهای عربی منطقه علیه ایران بسیار قوی است و این لابی در کنگره آمریکا نفوذ بسیاری بر اغلب نمایندگان دارد، از سوی دیگر ترامپ در طول مبارزات انتخاباتی همواره نسبت به برجام و مواضع و دیدگاه‌های اوباما نسبت به ایران داشته و حملات شدیدی مطرح می‌کرد. اما نکته‌ای را که باید در نظر داشت این است که یکی از موضوعاتی که می‌توانند راحت‌تر و با مشکلات کمتری در داخل آمریکا یا نظام بین‌الملل به آن جامه عمل بپوشانند ترویج و تهییج دشمنی با جمهوری اسلامی ایران است. در چین و همچنین در قبال روسیه با توجه به تهدیدها و منافع سیاسی و اقتصادی که در ارتباط با این کشورها دارند به راحتی نمی‌توانند دیدگاه‌ها و مواضع خودشان را پیگیری کنند اما در مورد جمهوری اسلامی ایران آزادی عمل بیشتری تصور می‌کنند و می‌توانند مواضع و سیاست‌های جنگ‌افروزانه و تندرو خودشان را عملی کنند، به‌همین دلیل جمهوری اسلامی ایران را سیبل قرار دادند و تحت عناوین مختلف با توئیت‌های مختلف یا مصاحبه‌‌ها حملات لفظی علیه ایران انجام می‌دهند.

از نظر شما، میزان تاثیرگذاری روسیه برای مهار تهدیدات ترامپ علیه ایران چقدر است؟

به روس‌ها نمی‌شود اعتماد کرد. همه کشورها به دنبال دستیابی به منافع ملی خودشان هستند و موضوعی تحت عنوان این‌که پوتین یا دولت روسیه بتوانند در مواضع و دیدگاه‌های آمریکا تعدیل ایجاد کنند وجود ندارد. باید این نکته را نیز در نظر داشت که مواضع روسیه تناقضات جدی با سیاست‌های خاورمیانه‌ای آمریکا دارد. از طرفی جریان ضدروسی در کنگره آمریکا از سوی دموکرات‌ها و جمهوریخواهان وجود داردکه اجازه نخواهند داد ترامپ مواضع و دیدگاه‌های خود در مبارزات انتخاباتی را در نزدیکی به روسیه آنچنان که می‌خواهد تحقق دهد. حتی مک کین از جمهوریخواهان کنگره بارها تاکید کرده که اگر آمریکا قصد تجدیدنظر در مناسباتش با روسیه را داشته باشد با آن مقابله خواهیم کرد. شاید ترامپ از زمانی که وارد کاخ سفید شده است بسیاری از دیدگاه‌ها و مواضع انتخاباتی‌اش را فارغ از عملی شدن یا نشدنش مطرح کرده باشد، اما شاهد اظهارنظر جدی در زمینه لغو تحریم‌های روسیه یا ایجاد روابط ویژه و خاص آمریکا با روسیه نیستیم، این موضوع نشان می‌دهد مقاومت‌هایی در سطح هیات حاکمه آمریکا در برابر مواضع ترامپ وجود دارد که ترامپ به این موضوع آگاه است.

جمهوری اسلامی ایران در برابر ترامپ چه رفتاری باید داشته باشد؟

دیدگاه من این است که به صورت گرگی که زوزه می‌کشد نباید چنگ انداخت، ترامپ به اندازه کافی به دلیل مواضع و دیدگاه‌هایش برای خود دشمن‌تراشی می‌کند. همچنین به دنبال عصبانی کردن جمهوری اسلامی ایران برای واکنش نسبت به دیدگاه‌های کینه‌توزانه و دشمنانه نسب به کشورمان است. به اعتقاد من در چنین شرایطی تنها راه و ابتکار عمل در قبال این رفتارهای خلاف عرف آمریکا و هم نظام بین‌الملل نوعی خویشتنداری است، به تعبیر دیگر با فردی طرف هستیم که به دنبال بهانه برای برهم زدن بازی است، باید فرصت بدهیم به دلیل این‌که ترامپ در داخل آمریکا و جامعه بین‌المللی برای خود دشمنانی ساخته است که در میان مدت او را تحت فشار قرار خواهند داد، بنابراین هرگونه واکنش عجولانه و شتابانه نسبت به مواضع و دیدگاه‌های ترامپ باید جلوگیری کرد.

یعنی باید در مقابل تهدیدات و رفتارهای ضدایرانی ترامپ سکوت کرد؟!

منظورم سکوت نبود، بلکه باید مدبرانه و بسیار دیپلماتیک رفتار کرد تا بهانه‌ای به ترامپ در مورد اتخاذ مواضع و دیدگاه‌های کینه‌جویانه‌اش نسبت به جمهوری اسلامی نداد. به دلیل این‌که ترامپ در پی بهانه است.

همان‌طور که اشاره داشتید ترامپ در داخل آمریکا دشمنانی دارد، اختلافاتی که ترامپ باعث به وجود آمدن آن در آمریکا شده تا چه اندازه در آینده برای ترامپ مشکل‌ساز خواهد شد؟

ترامپ با مواضع و دیدگاه‌هایی که در حوزه مسائل مختلف سیاسی، اقتصادی، نظامی، فرهنگی و امنیتی مطرح کرده است شکاف‌های داخل جامعه آمریکا را عمیق می‌کند. باراک اوباما در سال 2008 که به قدرت رسید با شعار وحدت و انسجام میان مردم آمریکا و ترمیم چهره آمریکا رای اکثریت مردم آمریکا را کسب کرد، اما دونالد ترامپ عملا برخلاف رئیس‌جمهور قبلی آمریکا که همچنان در افکار عمومی مردم آمریکا محبوب است رفتار می‌کند و شکاف‌های نژادی، قومی و اقتصادی را عمیق می‌کند که این شکاف‌ها قطعا تقابل جدی را میان جامعه، افکار عمومی و هیات حاکمه آمریکا ایجاد خواهد کرد و تبعات سنگینی برای نظام سیاسی و مشروعیت آمریکا در داخل جامعه و در نظام بین‌الملل خواهد داشت.