مخالفان برجام در کابینه ترامپ

مرتضی مکی، تحلیلگر مسائل آمریکا در گفت‌وگو با جام سیاست به بررسی دلایل شکل‌گیری چنین اجماعی علیه ایران و تاثیر تمدید قانون داماتو بر‌ ‌آینده برجام و جایگاه ایران در سیاست خارجی دولت ترامپ پرداخت.

دلیل اجماع نمایندگان جمهوریخواه و دموکرات کنگره و سنای آمریکا پیرامون موضوع تمدید قانون داماتو چه بود؟

درباره این اجماع با رای بالای مجلس نمایندگان و مجلس سنا برای تمدید قانون داماتو یا آی اس آی یکی از تحلیل‌ها بر این مساله مبتنی است که به هر حال جمهوریخواهان در پی آن بودند که قطعنامه شدیدتر و بدتری را علیه ایران و برجام از تصویب بگذراند اما دموکرات‌ها با موافقت‌شان با تمدید قانون داماتو جلوی مصوبه بسیار شدیدتری را که می توانست نقض آشکار برجام باشد، گرفتند. اما حال اینکه این قانون چه تاثیری می تواند بر روند اجرای برجام داشته باشد، در این مورد هم روایت‌های متفاوتی در داخل آمریکا از سوی تحلیلگران مطرح شده است. براساس روایت ریچارد آکر، سخنگوی وزارت امور خارجه آمریکا، مصوبه جدید نقض برجام محسوب نمی شود و موضوع
برنامه‌های هسته ای از این قانون مستثنی شده است. مطابق همین روایت حتی اگر باراک اوباما رئیس‌جمهور آمریکا نیز این قانون را امضا کند بخش هسته ای آن تعلیق خواهد شد.

برابر با قوانین آمریکا آیا وزارت امور خارجه یا دولت از چنین اختیاری برای تعلیق مصوبات مجلس برخوردار است؟

در هر صورت مصوبه جدید مجلس سنا خارج از اختیارات وزارت امور خارجه آمریکا است و رئیس‌جمهور ایالات متحده هم باید به فاصله ده روز این مصوبه را امضا کرده یا آن را امضا نکند و به حالت تعلیق درآورد و اجرای آن را به عهده رئیس‌جمهور بعدی بگذارد، اما براساس گفته سخنگوی وزارت امور خارجه آمریکا، باراک اوباما این قانون را امضا خواهد کرد چون به هر شکل و صورت این مصوبه از اکثریت مطلق آرای نمایندگان مجلس سنا برخوردار است، اما با این وصف این مساله در حوزه اختیارات رئیس‌جمهور آمریکا قرار دارد که بخشی از مصوبات کنگره یا سنا را به حالت تعلیق درآورد. همچنان که در روند امضای قانون اجرای برجام و تبدیل شدن آن به قطعنامه هم این بحث مطرح بود که قوانین اولیه و ثانویه ای که تحریم هایی علیه جمهوری اسلامی مطرح کرده چه سرنوشتی را پیدا خواهد کرد، در نقطه مقابل آن، این نکته را مطرح می کردند که به هر حال رئیس‌جمهور آمریکا این اختیار را دارد که در یک مدت 180روزه این قوانین را به حالت تعلیق دربیاورد. واکنش وزیر خارجه ما هم نشان داده گرچه این قانون با روح برجام در تضاد است، اما امضا و اجرای آن هم نمی‌تواند تاثیری بر روند اجرای برجام داشته باشد. با این وصف همان‌طور که در قانون داماتو آمده سرمایه‌گذاری‌های بیش از 20 میلیون دلار می‌تواند تحریم‌هایی را علیه شرکت‌هایی که با ایران وارد معامله شده‌اند اعمال کند قطعا تصویب این قانون و امضای آن از سوی باراک اوباما موانعی را در روند اجرای برجام ایجاد خواهد کرد.

واکنش غربی‌ها را نسبت به مصوبه چگونه ارزیابی می‌کنید؟

فدریکا موگرینی رئیس سیاست خارجی اتحادیه اروپا قبل از این که تصویب این مصوبه در مجلس سنای آمریکا اعلام کرده بود که توافقنامه برجام یک توافقنامه بین المللی است و آمریکا به هیچ وجه نمی‌تواند این توافقنامه را به صورت یکجانبه لغو کند، اما بعد از تصویب قانون تمدید داماتو هنوز اروپاییان واکنش صریحی درباره این مصوبه انجام نداده و همچنان منتظر امضا شدن یا نشدن این مصوبه از سوی باراک اوباما هستند. از سویی دیگر در انتظار انتقال قدرت از باراک اوباما به ترامپ هستند و می‌خواهند بدانند واکنش ترامپ این مصوبه و مساله برجام چگونه خواهد بود. همچنین او نسبت به همگرایی و همکاری با اروپا چه رویکردی دارد و پس از آن احتمالا شاهد یک موضعگیری شفاف از سوی اروپاییان پیرامون این مصوبه خواهیم بود، اما این نکته بدیهی است که شرایط به هیچ وجه به شرایط قبل از برجام برنخواهد گشت چراکه هم اروپاییان و هم آمریکایی‌ها، دیدگاه‌های بسیار متفاوتی نسبت به برنامه هسته‌ای ایران پیدا کردند و به سادگی امکان‌پذیر نخواهد بود که آمریکایی‌ها شرایط را به تحلیل های قبل از مذاکرات و انعقاد پیمان برجام برگردانند. چراکه کشورهای اروپایی و روسیه و چین این پیمان را امضا کردند و با توجه به نوع رویکرد سیاست خارجی آمریکا که بسیار تنش‌آمیز و اختلاف‌آمیز میان کشورها بود، اما این مذاکرات و نتایج حاصل از آن تا حدود زیادی باعث شد که این نگاه نسبت به فعالیت هسته‌ای ایران تغییر پیدا کند.

دونالد ترامپ در جریان انتخابات ریاست جمهوری آمریکا شعارها و ادعاهای تندی را مطرح می‌کرد و بعد از محرز شدن انتخاب وی به عنوان رئیس‌جمهور بعدی ایالات متحده ادبیات ملایم‌تری را در حوزه سیاست خارجی به کار می‌برد. به نظر شما نوع تعاملات میان ایران و آمریکا در دوران ریاست جمهوری ترامپ چگونه خواهد بود؟

شرایط درباره نوع رویکرد آقای ترامپ درباره ایران همچنان ابهام‌آمیز است. او بعد از اعلام پیروزی در انتخابات هیچ موضعی علیه جمهوری اسلامی ایران نگرفته اما در عین حال تیمی که از سوی او انتخاب می شوند، شامل افرادی هستند که به جنگ‌طلبی و ضدیت با ایران شهره‌اند. انتخاب افرادی که برای وزارت دفاع، وزارت خارجه و مشاور امنیت ملی به رسانه‌ها معرفی شدند، به ایران‌ستیزی معروف نبوده و دیدگاه مثبتی نسبت به کشورمان ندارند. بنابراین این افراد می‌توانند نوع رویکرد ترامپ در سیاست خارجی آمریکا در چهار سال آینده را به نوعی ترسیم کنند. ولی تا آن زمان شاید نتوان نظر صریحی درباره نوع رویکرد آقای ترامپ نسبت به جمهوری اسلامی ایران بیان داشت و باید منتظر اقدامات عملی او بعد از استقرار در کاخ سفید بود. در کنار این مساله برخی مخالفان جدی جمهوری اسلامی و عده‌ای از جمهوریخواهان هم اعلام کردند که پاره کردن برجام ممکن است تبعات بدتری را برای ایالات متحده آمریکا در پی داشته باشد. این نشان می‌دهد که نوعی عقلانیت و دوراندیشی در میان بخشی از جمهوریخواهان و مخالفان جمهوری اسلامی ایران درباره پیمان برجام وجود دارد.