دیوار بلند بی‌اعتمادی میان آمریکا و روسیه

از آنجا که ترامپ در ایام تبلیغات انتخاباتی، شخصیت ولادیمیر پوتین رئیس‌جمهور روسیه را ستوده بود، برخی گمان می‌برند که روابط ترامپ و پوتین در دوره جدید بهبود خواهد یافت. برای تحلیل این روابط با دکتر محسن پاک‌آیین، سفیر پیشین ایران درجمهوری آذربایجان و تحلیلگر مسائل روسیه به گفت‌وگو نشسته‌ایم که در ادامه می‌خوانید:

با توجه به این‌که دونالد ترامپ در ایام انتخابات از رئیس‌جمهور روسیه تمجید کرده بود، فکر می‌کنید دولت او در مواجهه با روسیه چه سیاستی را در پیش خواهد گرفت؟

سخنان انتخاباتی آقای ترامپ نشان داد که وی رویکرد نگاه به درون را بر نگاه به بیرون ترجیح می‌دهد و به عبارتی، در نگاه او، حل مشکلات عمده داخلی بر مسائل مرتبط با امور خارجی رجحان دارد. ترامپ ایده‌هایی همچون بهبود دموکراسی به قیمت لشکرکشی به دیگر کشورها، تقویت سیاست یکجانبه‌گرایی و برتری‌جویی‌های بین‌المللی را نکوهش کرد و بر ضرورت بهبود مناسبات با برخی از کشورها از جمله روسیه تاکید داشت. البته با توجه به فقدان سابقه و بی تجربگی ترامپ در حوزه‌های داخلی و خارجی پیش‌بینی اقدامات عملی وی در آینده مشکل است. در عین حال سخنان ترامپ نشان می‌دهد که او به دنبال تنش‌زدایی با روسیه و بهبود روابط با این کشور است. ترامپ در جریان مناظره‌های انتخاباتی درباره روسیه گفته بود: «ما لزوما نباید دشمن یکدیگر باشیم. باید زمینه‌های مشترکی را براساس منافع مشترک پیدا کنیم. روسیه نیز از تروریسم اسلامی ضربه خورده ‌است. معتقدم کاهش تنش و بهبود مناسبات با روسیه فقط از یک موضع قدرتمند عملی است. تعقل حکم می‌کند که این دور خصومت باید پایان یابد. برخی می‌گویند روس‌ها برخورد درستی نخواهند کرد. هدف من این است که آن را بسنجم». از سوی دیگر، اظهارات مقامات روس و خوشحالی آنها از پیروزی ترامپ نیز بر احتمال نزدیکی آمریکای بعد از اوباما و روسیه می‌افزاید. اگرچه سخنرانی ترامپ بعد از پیروزی مبنی بر این‌که «ما با همه ملت‌هایی که مایلند با ما کنار بیایند، کنار خواهیم آمد»، به مذاق روس‌ها خوش آمده؛ اما بعید است روسیه رویکرد مثبت ترامپ را تا زمان استقرار وی در کاخ ریاست جمهوری و مشاهده اقدامات ملموس، جدی بگیرد. روس‌ها دارای نوعی بی‌اعتمادی نسبت به سیاست‌های کاخ سفید هستند و پوتین بارها گفته که ما همیشه تلاش داشتیم روابط خوبی با آمریکا داشته باشیم؛ اما آمریکایی‌ها نخواستند. لذا به‌نظر می‌رسد روسیه تصمیم‌گیری درباره ارتباط با آمریکا را به مشخص‌شدن سیاست‌های ترامپ موکول ‌کند. لذا هنوز زود است درباره سیاست خارجی ترامپ و روابط آمریکا و روسیه در دوره جدید قضاوت قطعی داشته باشیم. ممکن است در کوتاه‌مدت و در سال اول حکومت ترامپ وی به دنبال حفظ سیاست‌های موجود و سنجش رفتار روس‌ها باشد و در سال دوم تصمیم قطعی خود را برای نوع ارتباط با روسیه بگیرد.

ترامپ شعار بازگرداندن قدرت آمریکا را مطرح کرده، او در مواجهه با سیاست‌های روسیه در منطقه چه خواهد کرد؟

به‌نظر می‌رسد ترامپ پروژه بازگرداندن قدرت آمریکا را با انجام اصلاحات از درون شروع کند و بعید است در عرصه خارجی بخواهد سیاست‌های مردود شده دموکرات‌ها را دنبال کند. البته در برخی از نقاط جهان که هنوز در فضای جنگ سرد و جهان دو قطبی است، رقابت‌های مسکو و واشنگتن ادامه خواهد یافت. مثلا در شبه‌جزیره کره، آمریکا سیاست حمایت از سئول و روسیه سیاست حمایت از پیونگ یانگ را ادامه خواهد داد. اما در برخی مناطق مثل خاورمیانه، انتظار جایگزینی همکاری به جای رقابت را باید داشت. در مجموع شاید آمریکا و روسیه در دوره ترامپ همکاری‌های بیشتری داشته باشند؛ اما این همکاری‌ها به قدری نخواهد بود که بتوانیم این دو کشور را متحدان استراتژیک تصور کنیم.

با توجه به اظهارات ترامپ، ظواهر امر نشان می‌دهد که او در مورد مساله سوریه با روسیه هم نظر است. آیا این همسویی به سایر موارد در عرصه‌های منطقه‌ای و بین‌المللی سرایت خواهد کرد؟

بله؛ آقای ترامپ، ولادیمیر پوتین را رهبری مقتدر و بسیار هوشمند توصیف کرده‌ و با تاکید بر ضرورت مبارزه با تروریسم گفته بود که از حملات هوایی روسیه به داعش در سوریه حمایت می‌کند. مواضع ترامپ این تصور را ایجاد کرده که وی خواهان آشتی با روس‌هاست. طبعا بحران سوریه نخستین موضوعی است که دو رئیس‌جمهور در اولین دیدارمی‌توانند درباره آن گفت‌وگو کنند و شاید به اشتراک نظر برسند. اظهارات ترامپ بعد از این ملاقات میزان احتمال تغییر رویکرد آمریکا درباره سوریه و نزدیکی بیشتر آمریکا و روسیه را روشن می‌کند. در عین حال جمهوریخواهان در مسائلی مثل سوریه با ترامپ هم‌نظر نیستند. آنها مخالف بشار اسد هستند و از اسرائیل و عربستان حمایت می‌کنند. باید دید که جمهوریخواهان تندرو یا معتدل، کدامیک در آینده ترامپ را اداره می‌کنند.

آیا روسیه در دوره ترامپ مثل سابق مانع تحقق یکجانبه‌گرایی و تحمیل هژمونی آمریکایی خواهد بود؟

قطعا روسیه و دیگر قدرت‌های نوظهور مثل چین، هند و ایران اجازه تحقق یکجانبه‌گرایی را به آمریکا نمی‌دهند. اتحادیه اروپا نیز مخالف تک‌قطبی شدن جهان به رهبری واشنگتن است. بنابراین بعید به‌نظر می‌رسد ترامپ به دنبال تقویت هژمونی دردسرساز آمریکا باشد. حداقل شعارهای ترامپ نشان نمی‌دهد وی به‌دنبال تحمیل سلطه باشد، بلکه او خواستار مداخله کمتر نظامی و مستقیم آمریکا در جهان است و انتقاد وی از تحمیل هزینه گزاف جنگ‌های خارجی در افغانستان و عراق به مردم آمریکا قابل توجه است.

گفت‌ و گو: فتاح غلامی