ساعت صفر
37 وزارتخانه پیشکش به بیسوادان
از زمانی که ایران در دوران سلطنت فتحعلیشاه قاجار طرف توجه روسها، فرانسویها و انگلیسیها قرار گرفت و سفرای سه کشور بنای آمد و رفت به ایران را نهادند لزوم تاسیس وزارت امور دول خوارج (که بعد شد وزارت امورخارجه) احساس شد، چندی بعد سه وزراتخانه دیگر به نام «وزارت لشکر» و «وزارت استیفا مالیه و بقایا» به آن اضافه شد که وزارت فواید عامه نیز چهارمی بود.
در زمان ناصرالدینشاه تعداد وزارتخانه تا شش و سپس تا 9 باب افزایش یافت. در زمان سلطنت مظفرالدینشاه، حاجبالدوله که مردی نادان و دربان ولیعهد در تبریز بود وقتی شاه جدید به تهران آمد و بر تخت نشست از طرف شاهزاده فرمانفرما برادر همسر شاه ماموریت یافت جلوی در کاخ گلستان بایستد و کلیه وزرای عصر ناصری را دیگر راه ندهد. صرفنظر از صدراعظم میرزا علیاصغرخان امین السلطان که حاجبالدوله او را میشناخت و جرات نکرد جلویش را بگیرد، هرکدام از وزیران سابق که خواستند وارد دربار شوند حاجبالدوله که بسیار تندخو و ترشرو و بدزبان بود تخت سینهشان زده و میگفت: گت آقاجان یک عمر مفتخواری کرد بس است. اعلیحضرت قبله عالم تمام وزرای جدید را با خودشان آوردهاند و نیاز به انگلهای بیکارهای چون شما ندارند. مرخص هستید برگردید خانهتان.
وزیران رفتند و ناگهان دو کالسکه که یکی بیرق عقاب دوسر نشان روسیه تزاری و دومی بیرق انگلستان به وسیله یک قزاق روس و یک سرباز سیک هندی حمل میشد جلوی در بزرگ کاخ ایستاد و وزیران مختار روس و انگلیس پیاده شدند و تا آمدند وارد شوند حاجبالدوله جلویشان را گرفت و گفت: امری دارید؟ وزیرمختار روس گفت من بونزوف وزیرمختار دولت بهیه روس هستم. وزیرمختار انگلیس گفت:من هم سر مورتیمر دوراند وزیرمختار انگلیس در تهران هستم و آمدهایم سلطنت شاهنشاه جدید را تبریک بگوییم. حاجبالدوله که بسیار بیسواد و عوام بود و فرق میان سرکنسولهای روس و انگلیس در تبریز با وزیران مختار دولت را نمیدانست، گفت: ما خودمان از تبریز با خودمان ایلچی روس و انگلیس آوردهایم و نیازی به تشرف شما به حضور ملوکانه نیست. در این لحظه تصادفا امینالسلطان صدراعظم از راه رسید و وقتی حماقت حاجبباشی بیسواد و تندخو را دید نهیبی سر او زد و از وزرای مختار عذرخواهی کرد و هر دو را با احترام به تالار جلوس هدایت کرد.
پس از مدتی امینالسلطان مغضوب شد و جای خود را به امینالدوله علیخان داد و سپس دوباره مدتی صدراعظم شد و باز هم پس از ده سفر که شاه را به اروپا برد برکنار شد و عبدالمجید میرزا عینالدوله که در تبریز امور اصطبل و پیشکاری مظفرالدینمیرزا و کالسکهخانه و شترخانه را عهدهدار بود، صدراعظم شد در زمان عینالدوله چون شاه بسیار کمرو و کماطلاع بود عینالدوله هرکس را که از یاران و طرف توجه شاه و خودش بود یا پیشکش قابلی میداد به پست وزارت گماشت. در آن زمان وزارتخانههای ایران به 37 وزارت رسید به این ترتیب:
1- صدارت عظمی 2- وزارت امورخارجه 3- وزارت جنگ 4- وزارت دفتر و مالیه 5- وزارت خزانه 6- وزارت گمرک 7- وزارت دربار اعظم 8- وزارت بنایی 9- ریاست دارالشورای کبرای دولتی (مجلس دولتی شورا) 10- وزارت تلگرافخانههای ممالک محروسه 11- وزارت عدلیه 12- وزارت وظایف (بازنشستگی و امور مستمریها) 13- وزارت اوقاف – 14- وزارت پستخانه 15- وزارت ضرابخانه (ضرب سکه) 16- وزارت لشکر و محاسبات (کارپردازی و سررشتهداری ارتش) 17- وزارت نظمیه و پولیس 18- وزارت بلدیه 19- وزارت احتساب دستور 20- وزارت خالصه دیوانی 21- وزارت معادن 22- وزارت بیوتات سلطنتی 23- وزارت طرق و شوارع (راه) 24- وزارت تجارت 25- وزارت فواید عامه 26- وزارت علوم 27- وزارت انطباعات 28- وزارت تالیفات 29- وزارت تشریفات 30- وزارت بقایا و کاسبات 31- وزارت مخزن 32- وزارت قورخانه 33- وزارت غلات و حبوبات 34- وزارت کابینه 35- وزارت رسائل و مکاتبات 36- وزارت داخله 37- وزارت صنایع.
تعدادی از ادارات هم مانند اداره جلیله توپخانه – اداره جلیله شترخانه و قاطرخانه و کالسکهخانه – اداره جلیله انبار غله – اداره جلیله زنبورکخانه (توپ کوچک بار شتر) بوده و چون تعدادی مسلسل ماکسیم 60 تیر از فرانسه خریده بودند قرار بود وزارت میترالیوز (مسلسل) هم تشکیل شود که با فوت شاه این وزارتخانه تاسیس نشد.
خسرو معتضد
مورخ
تازه ها
گوناگون
پیشنهاد سردبیر
در تپش این هفته، ماجرای فریب و تعرض در پوشش عرفانهای دروغین و رمالی را بررسی کردیم
پشت پرده اتاقهای دود و طلسـم
