اصفهان؛ از «زار خاک» تا «چق چقی زنی»

اما از عزاداری‌های معمول شهر اصفهان که بگذریم، تمام شهرستان‌های اطراف اصفهان مراسم ویژه‌ای برای نشان دادن ارادت خود به امام حسین(ع) و خاندان ایشان دارند اما برخی از شهرستان‌ها مراسم خاص‌تری در ماه محرم برگزار می‌کنند که برخی قدمت چند صد ساله دارند و اکنون به عنوان یک مراسم مذهبی دیدنی، هرساله توریست‌های زیادی را به خود جذب می‌کنند.

«زار خاک» قورتان

روستای قورتان، مرکز دهستان گاوخونی در 120 کیلومتری شرق اصفهان است. مراسم عزاداری حسینی در روستای قورتان، «زار» نام دارد. این مراسم در دهه‌ نخست محرم اجرا می‌شود. در این مراسم، مردم روستا به دو دسته تقسیم می‌شوند، یکی دسته‌ سادات و دیگری دسته‌ عام‌ها (عموم مردم). سادات شال سبز یا مشکی به گردن می‌آویزند و عام‌ها از رنگ‌های دیگر استفاده می‌کنند و هنگام شروع مراسم و گفتن ذکر، شال‌ها را می‌گردانند که در اصطلاح، به آن شال‌گردانی می‌گویند. مردم دسته‌ها را به ‌صورت دایره تشکیل می‌دهند. کودکان و نوجوانان نیز وسط دسته‌ها دایره‌ای را تشکیل می‌دهند، البته دسته‌ عام‌ها به ‌علت تعداد زیاد نفرات، بیشتر حالت تجمع دایره‌ای دارند. قورتانی‌ها در روز تاسوعا دو مراسم زار می‌گیرند. مراسم اول معمولی است که در دهه‌ محرم هر روز برپا می‌شود و پس از پایان آن و حسن و حسین گفتن، مردم روستا برای دومین مراسم به نام «زار خاک» آماده می‌شوند. دراین مراسم در طول مسیر حرکت دسته‌ها، روی زمین کاه ریخته می‌شود. در این مراسم نخل را جلوی کاروان و دسته‌ها به حرکت درمی‌آورند، بعد از نخل، دسته‌ سادات همراه گروهی از طبل‌زن‌ها و سنج‌زن‌ها حرکت می‌کند و بعد دسته‌ عموم مردم است. همه شرکت‌کنندگان در این مراسم، سر برهنه و پا برهنه می‌شوند و به خاک می‌افتند.

«چق چقی زنی» در نایین

عزاداری خاص و سنتی هفت هیات‌ قدیمی نایین در ایام محرم شهرت بسیار دارد، اما در این میان مراسم «چق چقی زنی» یکی از آیین‌های قدیمی، جذاب و منحصر به فرد است که در نایین طرفداران زیادی دارد و توسط هیات کوی سنگ و محمدیه در امامزاده سلطان سیدعلی برگزار می‌شود.در این مراسم مردم، دو نفری در حالی که دو قطعه چوب به نام «چق چقی» در دست می‌گیرند، روبه‌روی هم ایستاده و با آهنگ خاص نوحه‌خوان این چوب‌ها را به هم می‌زنند. در شب‌های 12 و 13 ماه محرم در برخی هیات‌های این شهرستان مراسم تعزیه‌خوانی نیز برگزار می‌شود.