وضعیت نشر در استان‌ها جان می‌گیرد؟

به گزارش جام‌جم، تا امروز اگر هر ناشری در هر نقطه از کشور می‌خواست مجوز فعالیت بگیرد، باید به تهران می‌آمد و درخواست مجوز نشر می‌کرد. اما با امضای وزیر ارشاد و ابلاغ آیین‌نامه جدید به استان‌ها، از این به بعد هر استانی قادر است مجوز نشر صادر کند.

همایون امیرزاده، مشاور اجرایی معاون فرهنگی وزیر ارشاد در این باره به خبرنگار ما می‌گوید: این آیین‌نامه به استناد ماده 23 و 24 ضوابط و مقررات تاسیس مراکز، موسسات و کانون‌ها همچنین انجمن‌های فرهنگی مصوب سال 75 شورای عالی انقلاب فرهنگی و در اجرای بند 22 ماده 2 قانون اهداف و وظایف وزارت ارشاد مصوب سال 65 مجلس شورای اسلامی و با توجه به اسناد فرادستی از جمله اصول سوم، 24 و 28 قانون اساسی با هدف ایجاد محیط مساعد برای رشد فضایل اخلاقی و بالا بردن سطح آگاهی‌های عمومی در همه زمینه‌ها و بیان آگاهی مطالب بر اساس قانون، با رعایت ایجاد شرایط مساوی اشتغال در جامعه پس از بررسی‌های جامع قابلیت اجرایی یافته و ابلاغ شده است. ایجاد تسهیل فرآیند صدور و تمدید پروانه نشر، افزایش جذب سرمایه فرهنگی برای تقویت و توسعه صنعت نشر و توسعه ساختار حرفه‌ای نشر کشور از جمله اهدافی است که آیین‌نامه جدید پیش رو قرار می‌دهد و امیرزاده از آنها سخن می‌گوید.

ترکیب اعضای هیات صدور

حال سوالی که مطرح است این‌که هیات صدور مجوز نشر چه کسانی هستند. آن طور که امیرزاده توضیح می‌دهد، مدیرکل دفتر توسعه کتاب و کتابخوانی وزارت ارشاد، رئیس این هیات است و اعضا ذیل آن فعالیت خواهند کرد.

به گفته مشاور اجرایی معاون فرهنگی وزیر ارشاد، پروانه فعالیت نشر به نام متقاضی و برای سه سال اول به عنوان موقت صادر می‌شود، اما تمدید پروانه فعالیت نشر در اداره‌های کل فرهنگ و ارشاد اسلامی از طریق کارگروه‌های استانی با ثبت در دبیرخانه مرکزی انجام می‌گیرد.

بر این اساس در واقع هر شخصی که تمایل به دریافت مجوز نشر یا انتشارات دارد با مراجعه به اداره ارشاد اسلامی هر استانی می‌تواند اقدام کند. رسیدگی به درخواست متقاضیان پروانه نشر، نظارت و ارزیابی عملکرد ناشران برای تمدید فعالیت پروانه، رسیدگی به درخواست تغییر مدیر مسئول و اعضای هیات مدیره و رسیدگی به تخلفات ناشران به منظور بررسی در هیأت رسیدگی به تخلفات ناشران، رسیدگی به شکایات و اعتراضات رسیده متقاضیان و تصمیم‌گیری درباره ناشران غیرفعال همه ذیل این آیین‌نامه صورت می‌گیرد.

ممنوعیت انتقال مجوز

تا پیش از این واگذاری، خرید و فروش، انتقال و اجاره پروانه نشر یکی از عمده‌ترین و شایع‌ترین سوءاستفاده‌هایی بود که صورت می‌گرفت. اما در آیین‌نامه جدید بر ممنوعیت این موضوع تصریح شده است. آنچنان که امیرزاده اظهار می‌کند: بر اساس ماده 11 این آیین‌نامه چنانچه متقاضی پروانه نشر یک گروه یا شخصیت حقوقی باشد، مدیر مسئول باید دارای تمام شرایط ماده 3 (صلاحیت‌های مذکور) باشد. باید شرایط بندهای یک تا پنج ضوابط و مقررات موسسات و مراکز را داشته باشد. همچنین بر اساس ماده 2 تبصره 11 ناشران مجاز به واگذاری پروانه نشر بدون رعایت مفاد این آیین‌نامه اعم از اجاره، فروش یا صلح حقوقی و... نیستند. در صورت احراز واگذاری، پرونده برای تعلیق یا تقاضای ابطال به هیات رسیدگی به تخلفات ناشران ارسال می‌شود.

مزیت‌های آیین‌نامه

او درباره دیگر مزیت‌های این آیین‌نامه چنین بیان می‌کند: براساس این آیین‌نامه دامنه اختیارات استان‌ها بیشتر می‌شود، رفت و آمدهای متقاضیان به تهران کاهش پیدا می‌کند، امکان رصد فعالیت‌های ناشران در استان‌ها تقویت می‌شود که به تبع آن هم می‌توان کارهای کارشناسی و هم سیاست‌های حمایتی را تقویت کرد.

تمرکززدایی از پایتخت

آن طور که مشاور اجرایی معاون فرهنگی وزیر ارشاد می‌گوید، تشکل‌ها نیز نقش بیشتری در این زمینه ایفا خواهند کرد. در همین زمینه محمود آموزگار، رئیس اتحادیه ناشران و کتابفروشان تهران به خبرنگار ما می‌گوید: در حال حاضر حدود 75 درصد فعالیت‌های نشر در تهران انجام می‌شود و سهم سایر استان‌ها فقط 25 درصد است. این سیاست در درجه اول کمک می‌کند به این‌که ما واقعا تمرکززدایی کنیم و امکانات را به بخش‌های دیگر کشور هم تسری دهیم. یعنی اداره‌های ارشاد و اتحادیه‌های صنفی درگیر کار شوند. همین موضوعات باید باعث ایجاد صنوف و اتحادیه‌ها در استان‌های مختلف کشور شود.

او ادامه می‌دهد: با توجه به این‌که اتحادیه صنفی فعالیت حرفه‌ای انجام می‌دهد، این کمک زیادی می‌کند که نشر ما از حالت غیرحرفه‌ای خارج شود و فعالیت نشر به صورت یک حرفه و شغل دربیاید. در حال حاضر برای برخی، فعالیت‌ نشر شغل دوم است. این‌که از محل نشر درآمد وجود داشته باشد، تعبیری است که ما از فعالیت حرفه‌ای می‌کنیم. او درباره سوءاستفاده از پروانه نشر و خرید و فروش و اجاره آن از سوی برخی ناشران و همچنین مخاطرات تشدید این امر در سایر استان‌ها عنوان می‌کند: مزایای این آیین‌نامه آنقدر هست که این موضوعات در مقایسه با آن آفت‌های کوچکی محسوب می‌شود. استفاده از توان بالقوه بومی یک ضرورت در حوزه فعالیت‌های ارشاد است. وزارت ارشاد بیش از سایر وزارتخانه‌های دیگر فعالیت‌هایش تمرکزگراست و همه کارها در تهران و بهارستان انجام می‌شود. بنابراین آفت این تمرکزگرایی بیش از آفت‌های دیگر است.

سوءاستفاده از مزایای نشر

آموزگار خاطرنشان می‌کند: پروانه نشر قائم به شخص است و با توجه به صلاحیت‌های یک شخص اعطا می‌شود و قابل واگذاری از شخصی به شخص دیگر نیست. اما متاسفانه شاهدیم این اتفاق در قالب‌های مختلف رخ می‌دهد و افراد از مزایایی که قانون ایجاد کرده مثل معافیت مالیاتی، معافیت پرداخت حق بیمه سهم کارفرما و کاربری فرهنگی استفاده می‌کنند. همه اینها می‌تواند گرفتن پروانه نشر را پوششی قرار دهد برای انجام کارهای دیگر تحت عنوان پروانه نشر. فکر می‌کنم ورود اتحادیه‌های صنفی در سراسر کشور می‌تواند مانع این سوءاستفاده‌ها شود.

جزئیاتی از آیین‌نامه صدور پروانه نشر

بر اساس ماده 13 این آیین‌نامه، ناشر مکلف است هر سال تعداد عناوین مشخصی کتاب با اولویت تالیف، ترجمه و تصحیح ترجیحا چاپ اول را منتشر کند. بر اساس ماده 14 هم در صورت احراز شرایط ناشر پس از سه سال اول، به ترتیب برای پنج سال و سپس ده سال پروانه فعالیت نشر تمدید خواهد شد.