زخم‌های سرطانی را مهار کنیم

دکتر مهناز ایلخانی از اعضای انجمن آنکولوژی رادیوتراپی ایران چندی پیش با اشاره به این موضوع در گفت‌وگو با خبرگزاری‌ها به عوارض ناشی از روش‌های درمانی سرطان اشاره کرده و گفته بود پس از فولیکول‌های مو و سلول‌های مغز استخوان، سومین بافتی که دچار عوارضی طی درمان سرطان می‌شود، سلول‌های پوشاننده مخاط بدن هستند که احتمال بروز زخم در دهان و دیگر قسمت‌های دستگاه گوارش را فراهم می‌کنند.

برخی بیماران که دچار بدخیمی‌ها می‌شوند در طول مراحل پیشرفته بیماری به زخم مبتلا می‌شوند که متاسفانه گاهی این زخم‌ها خوب نمی‌شوند.

سرطان‌هایی از جمله سرطان پستان، پوست و استخوان بیشتر در معرض چنین زخم‌هایی هستند .

دکتر نیلی مهـرداد، فوق تخصص آنکولوژی زنان در پاسخ به این سوال که کدام دسته از بیماران سرطانی به این نوع زخم‌ها و به چه دلایلی دچار می‌شوند به جام‌جم پاسخ می‌دهد: زخم‌ها به دنبال ابتلا به سرطان، زمانی ایجاد می‌شوند که توموری که زیر پوست رشد می‌کند به سطح پوست راه یابد. البته معمولا این زخم‌ها در سرطان پستان دیده می‌شوند.

این متخصص زنان می‌افزاید: اگر سرطان سال‌ها بدون درمان رشد کند به سمت پوست باز می‌شود و ممکن است پوست را سوراخ کرده و یک زخم باز روی سطح پوست دیده شود.

مهمان‌ ناخوشایند سرطانی !

بیماری سرطان در دو وضعیت با عوارض یا زخم‌ها ی پوستی در برخی مبتلایان همراه می‌شود. معمولا این نوع زخم‌ها به دو دسته تقسیم می‌شوند؛ یک دسته زخم‌هایی هستند به دنبال درمان به روش رادیوتراپی ایجاد می‌شود و دسته دوم زخم‌هایی هستند که در عضو مبتلا به سرطان مانند پستان بروز پیدا می‌کند.

زخم‌هایی که به دنبال درمان ایجاد می‌شوند معمولا بعد از اتمام دوره درمان بهبود می‌یابد اما دسته دوم معمولا به درمان پاسخ نمی‌دهند.

متاسفانه معمولا بیماران سرطانی طی شش ماهه آخر زندگی، دچار زخم‌هایی می‌شوند که به درمان پاسخ نمی‌دهد اما می‌توان با تدابیری مشکلات بیماران مانند خونریزی و عفونت را کاهش داد.

زخم‌های ناشی از سرطان پستان

بررسی‌ها نشان داده است سرطان‌هایی از جمله سرطان پستان، پوست و استخوان بیشتر موجب بروز زخم در بیماران می‌شود.

به گفته دکتر مهرداد، زخم ناشی از سرطان در مواردی اتفاق می‌افتد که بیماری درمان نشده است.

متاسفانه بیماران بندرت راجع به احتمال بیماری هراس دارند و با وجود لمس توده در پستان به پزشک مراجعه نمی‌کنند و همین امر باعث می‌شود بیماری در آنها پیشرفت کند.

به این ترتیب برخی بیماران در مراحل پیشرفته بیماری و زمانی که تومور به سطح پوست دست‌اندازی کرده است به پزشک مراجعه می‌کنند .

رادیوتراپی، زخم ایجاد می‌کند

با وجود این‌که انجام پرتودرمانی یا رادیوتراپی برای از بین بردن تومور لازم است، اما ممکن است طی بهره‌گیری از این روش درمانی، به بافت‌های طبیعی اطراف تومور نیز آسیب وارد شود. در واقع، آسیب به این بافت‌ها با تأخیر در بهبـود زخم‌ها و بروز زخم‌های مزمن یا حاد مشخص می‌شود. زخم‌های حاد معمولاً با درمان مراقبتی بهبـود می‌یابند. اما زخم‌های مزمن متاسفانه بخوبی به درمان پاسخ نمی‌دهنـد.

آیا می‌شود جلوی ایجاد زخم‌ها را گرفت؟

به گفته این فوق تخصص آنکولوژی زنان، شواهد کافی برای استفاده از دارو‌های خاص برای جلوگیری از واکنش‌های پوستی رادیاسیون وجود ندارد. اما راهکارهایی مثل خودداری از شستشوهای پوست و استفاده از پودر تاسک برای حفاظت بیشتر پوست، توصیه می‌شود. گرچه این روش‌ها اثر اثبات‌شده‌ای نیز ندارد. بی‌شک، روش ایده‌آل برای جلوگیری از واکنش‌های پوستی، مرطوب نگه داشتن ناحیه رادیاسیون دیده است.

وی با تاکید بر این‌که از کرم‌های کورتیکواستروئید یا آلوئه‌ورا به این منظور استفاده می‌شود، می‌افزاید: طی پرتودرمانی بیمار باید از مصرف کرم‌های زینک‌اکساید یا دئودورانت با پایه آلومینیومی خودداری کند زیرا این مواد سبب افزایش دوز پرتودرمانی در بافت پوست می‌شوند.

عوارض موقتی و ماندگار درمان سرطان

برخی عوارض شیمی‌درمانی و رادیوتراپی در بیماران مبتلا به سرطان عبارتند از:

‌ عارضه ریزش مو که حین درمان موقتی است و شش هفته پس از پایان دوره‌های درمانی دوباره رویش موها شروع خواهد شد.

روش‌های درمانی سرطان روی سلول‌های خونی تاثیر گذاشته و باعث کاهش گلبول‌های سفید و مستعد شدن بیمار به عفونت‌ها می‌شود که خود یکی از عوارض بالقوه کشنده ناشی از رادیوتراپی و شیمی‌درمانی است. بنابراین افزایش درجه حرارت و بروز علائم عفونت باید بلافاصله در بیماران سرطانی گزارش شود.

ضعف مغز استخوان به کاهش پلاکت و مستعد شدن بیمار به خونریزی می‌انجامد و تاثیر بر سلول‌های قرمز، به بروز آنمی (کم‌خونی) در بیمار منجر می‌شود که نقش تغذیه در کاهش این عارضه بسیار با اهمیت است. رژیم غذایی مناسب باعث تقویت سیستم ایمنی و مغز استخوان می‌شود.

آسیب‌دیدگی سلول‌های پوشاننده مخاط بدن، احتمال بروز زخم‌هایی در دهان و دیگر قسمت‌های دستگاه گوارش را فراهم می‌کند.

تخمدان و بیضه‌ها نیز براحتی تحت‌تاثیر شیمی‌درمانی و رادیوتراپی قرار می‌گیرند که موجب اختلالات قاعدگی در خانم‌ها و کاهش فعالیت اسپرم‌ها در آقایان می‌شود.

پونه شیرازی

دانش و سلامت