آیا لازم است بلوغ دختران به تاخیر بیفتد؟

بلوغ طبیعی در دختران بر اثر تغییرات هورمونی شروع می‌شود و سن شروع آن بشدت مربوط به ژنتیک فرد است. البته روند بلوغ به عوامل دیگری نیز ازجمله وزن فرد بستگی دارد. اگر دختر جوانی به وزن خاصی نرسد، روند بلوغ شروع نمی‌شود یا دیر شروع می‌شود. به عبارت دیگر، درصد چربی بدن دختران نقش مهمی در شروع روند بلوغ دارد و در تحقیقات دیده شده، میزان چربی بدن دختران باید به 23 درصد برسد تا روند بلوغ بموقع شروع شود. نور آفتاب در این زمینه اهمیت ویژه دارد و دیده شده دخترانی که در مناطقی آفتابی‌تر (نزدیک‌تر به خط استوا) زندگی می‌کنند، زودتر و دخترانی که در روستا زندگی می‌کنند، زودتر از دختران شهری بالغ می‌شوند.

جالب است بدانیم، تغذیه سالم نقش عمده‌ای در شروع روند بلوغ دارد، به طوری که متوسط سن شروع بلوغ در سال‌های اخیر به تدریج کمتر شده است، زیرا در این سال‌ها وضعیت تغذیه‌ای مردم و بخصوص زنان بسیار بهتر شده است. همین طور،نوع فعالیت در سن بلوغ تاثیر دارد و در دخترانی که ورزش سنگین (در حد تمرینات حرفه‌ای) می‌کنند، سن بلوغ دیرتر آغاز می‌شود.

اولین علامتی که مورد توجه قرار می‌گیرد، رشد پستان‌هاست و به دنبال آن رشد موهای تناسلی شروع می‌شود و پس از آن، حداکثر میزان قد کشیدن رخ می‌دهد و در نهایت، دوره‌های عادت ماهانه شروع می‌شود. کل این تغییرات طی چهار سال رخ می‌دهد. مراحل به صورت منظم و پی‌در‌پی رخ می‌دهد و اگر این روند در جایی متوقف شود یا به صورت غیرطبیعی رخ دهد، نیاز به بررسی و تشخیص علت دارد.

آنچه معمولا موجب نگرانی والدین می‌شود، سن شروع این تغییرات است. سن شروع تغییرات بلوغ همان طور که گفته شد، ‌بشدت با ژنتیک مرتبط است. کمترین سن شروع این روند، هفت سالگی است و شروع رشد پستان و موهای تناسلی در سنین کمتر از هفت و نیم سالگی غیرطبیعی محسوب می‌شود.

بلوغ زودرس به معنی بلوغ زودتر از هفت سالگی است که درموارد نادری می‌تواند ژنتیک باشد، اما بیشتر موارد آن به دلیل تولید غیرطبیعی هورمون‌ها است که این موارد، می‌تواند به دلیل وجود تومورهای مغزی (بخصوص تومورهای هیپوفیز) باشد که با تولید غیرطبیعی هورمون‌های جنسی یا هورمون محرک تیروئید یا هورمون پرولاکتین منجر به شروع زودرس مراحل بلوغ در یک خانم و در نهایت شروع عادت ماهانه زودتر از هفت سالگی می‌شود. علت دیگر بلوغ زودرس، وجود تومورهای ترشح‌کننده هورمون‌ها در مکان‌های غیرمتعارفی مثل غده فوق‌کلیه یا ریه می‌تواند باشد. همین طور رادیوتراپی و عفونت، علت دیگر بلوغ زودرس است، اما به هر حال در 50 درصد دخترانی که زود بالغ می‌شوند، ژنتیک نقش اصلی را دارد.

دکتر رضا کریمی

‌ فوق‌تخصص بیماری‌های غدد و متابولیسم