روح اومانیسم در کالبد انیمیشن‌های غربی

در جامعه بشری تمام حوزه‌ها مانند اقتصاد، اجتماع، سیاست، ورزش و... اگر پیوست فرهنگی نداشته باشند امری انتزاعی خواهند بود. از نگاه دیگر اساساً فلسفه بعثت انبیا، تعالی بشر از طریق فرهنگ، اخلاق، تفکر و اندیشه است. امروزه فرهنگ و مقابله با تهاجم فرهنگی به شعاری برای برخی از افراد و نهادهای فرهنگی تبدیل شده و فراتر از شعار قدمی برنمی‌دارند. در حالی که رهبر انقلاب همواره فرهنگ را به عنوان یک اصل در تمام دولت‌ها دانسته‌اند. فرهنگ در واقع یک جوهر و امری حیاتی مانند اکسیژن برای تنفس است که از آن اخلاق، استقلال، اقتدار و سازندگی و تعهد بیرون خواهد آمد. بنابراین تاکید رهبری بر امر فرهنگ به عنوان حیاتی‌ترین، فوری و ضروری‌ترین اصل عزت اسلامی است. هشت سال جنگ و ایثارگری شهدا، اسرا و رزمندگان برای حفظ و تعالی انقلاب فرهنگی بود.

غفلت فرهنگی در حوزه تولیدات کودک

در حوزه فرهنگ کشور غفلت‌هایی دیده می‌شود و در زمینه تولید محصولات فرهنگی همتراز تمدن ایرانی اسلامی آن‌طور که باید و شاید اهتمام جدی نمی‌شود. آمار کمی دادن مبنی بر تولید ده‌ها سریال و صدها فیلم و هزاران کتاب، آیا واقعا حفاظت از فرهنگ است. در حالی که دشمن جنگ رسانه‌ای و جشنواره‌ای و سایبری را دیر زمانی است که آغاز کرده و ما در بند آمارهای کمی تولیدات هستیم. یکی از ابزارهایی که در نبرد نرم غرب بسیار مورد استفاده قرار می‌گیرد، تولید انیمیشن‌های گوناگون برای کودکان و نوجوانان است. چرا که این قشر سنی بسیار حساس و هدف اصلی تولیدات رسانه‌ای بیگانه است. جامعه آینده ایران را کودکان و نوجوانان امروز می‌سازند، اگر آنان را با فرهنگ غرب از طریق کارتون آشنا و شیفته کنند دیگر نگرانی نخواهند داشت و در سال‌های آینده کسی با واژه مقاومت فرهنگی آشنا نخواهد بود. امیرکبیر جمله با ارزشی دارد که اگر می‌خواهید محصول شما یک ساله به بار بنشیند گندم بکارید. اگر چند ساله می‌خواهید درخت و اگر می‌خواهید انسان بسازید یک سده باید زحمت بکشید. این جمله امیرکبیر را بیگانگان به جرأت می‌توان گفت که بهتر از برخی نهادهای فرهنگی خود ما عملی کرده‌اند.

ابزار انیمیشن با ظاهری جذاب، اثرگذار و خاطره‌انگیز در خاطر کودکان و نوجوانان می‌ماند و به مرور زمان در ذائقه، شیوه و سبک زندگی و زیباشناسی و حتی روی تلقی افراد از هستی‌شناسی و ارتباطات اجتماعی تأثیر می‌گذارد. این انیمیشن‌ها با شیوه‌ای غیرمستقیم برای بچه‌های ما خیال و جهان می‌سازند، افق می‌دهند، زشتی و زیبایی و دوست و دشمن تعریف می‌کنند. لذا انتظار دارید بعد از گذشت چند نسل، روحیه استکبارستیزی و انقلابی‌گری کمرنگ نشود؟ برای نمونه، اگر آواتار را از نظر معرفت‌شناختی تحلیل کنیم، می‌بینیم چوب و درخت به یک عنصر مقدس تبدیل می‌شود. این تقدس از اندیشه کابالیستی و از بحث تابوت عهد است. عناصر طبیعی را مقدس می‌کنند و در قالب یک قصه و انیمیشن مضمون‌سازی، معناسازی، باورسازی و قهرمان‌سازی می‌کنند.

نفوذ در بنیان خانواده

اکثر انیمیشن‌های غربی، عنصر فردیت را در بنیان‌های خانوادگی تقویت می‌کنند. روح عنصر فردیت براساس مکتب اومانیسم است و ارتباطات اجتماعی را به سمت ارتباطات فردی و فردیت حرکت می‌دهد و در نهایت اصالت انسان در برابر اصالت خدا و اصالت سود در برابر اصالت ارزش و اصالت لذت را در برابر اصالت فداکاری مطرح می‌کند. این انیمیشن‌ها هم اعتقادات و هم زیبایی‌شناسی شرقی را نشانه گرفته‌اند و قهرمانانی را به کودکان ما معرفی می‌کنند که هیچ نسبتی با فرهنگ شرقی ندارند.

در انیمیشن‌های غربی، علاقه‌ها ساخته می‌شود برای روزی که کودک می‌خواهد انتخاب کند. به عنوان مثال در کارتون‌ها نشان می‌دهند که دختری با این تیپ و وجنات، یک دختر شایسته برای یک زندگی خوب است. روزی که کودک دیروز و جوان امروز می‌خواهد تصمیم بگیرد و انتخاب کند، ناخودآگاه به دنبال دختری است که سال‌ها در ذهن او با نام باربی و سیندرلا جا خوش کرده است. اما برای مقاومت فرهنگی باید به تقویت بنیان‌های فرهنگی و اعتقادی خانواده‌ها همت گمارد. همچنین نهادهای فرهنگی و هنری باید ورودی جدی به حوزه تولید محتوا داشته باشند و عرصه را برای نفوذ فرهنگی بیگانه محدود و مسدود کنند. باید براساس داستان‌های ایرانی اسلامی به سوی ساخت انیمیشن‌های ملی و بومی برویم. مثنوی، گلستان، شاهنامه و تاریخ مشاهیر اسلامی مملو از شخصیت‌های خوب برای ساخت و پرداخت کارتون است. کوتاه سخن این‌که نفوذ از طریق فرهنگ، هدف غایی استکبار جهانی و امپریالیسم رسانه‌ای است.

بهمن حبشی پژوهشگر و کارشناس تولیدات رسانه‌ای