اقتصاد را به برجام گره نزنیم

تحریم‌های مختلف علیه کشورمان از فردای پیروزی انقلاب، اقتصاد ایران را با موانعی جهانی روبه‌رو ساخته و با این وجود، کم نیستند صاحب‌نظرانی که هشدار می‌دهند تحریم‌های بین‌المللی گاه تبدیل به بهانه‌ای برای مسئولان می‌شود تا از زیر بار فشار افکار عمومی به دلیل سوءمدیریت دولتی رهایی یابند. رهبر معظم انقلاب بارها تاکید کرده‌اند، ریشه مشکلات اقتصادی کشور به تحریم ارتباط زیادی ندارد و فقط 20 درصد آن از محدودیت‌های بین‌المللی است.

از همین زاویه، دکتر عبدالمجید شیخی اقتصاددان در گفت‌وگو با جام سیاست از تاثیر لغو تدریجی تحریم‌ها بر اقتصاد ایران می‌گوید و به دولتمردان توصیه می‌کند که نباید سرنوشت اقتصاد را به توافق هسته‌ای گره زد. گفت‌وگوی ما را با این اقتصاددان بخوانید.

یک سال پس از امضای توافق هسته‌ای، تاثیر لغو تحریم‌ها در اقتصاد ایران چه بوده است؟

تحریم‌ها بین 10 تا 20 درصد روی اقتصاد ایران تأثیرگذار بود و آن هم به دلیل افزایش هزینه‌های پرداخت بود که با رفع تحریم باید این موضوع روند نزولی را طی می‌کرد، اما این اتفاق نیفتاده است. موضوعی که اکنون حائزاهمیت است، این‌که تحریم‌ها روی کاغذ برداشته شده، اما هنوز مراودات بانک‌های بین‌المللی با ایران برقرار نشده و از سوی دیگر مبادله دلاری انجام نمی‌شود و تجار باید همچنان پول‌های خود را با واسطه بفرستند که این مساله باعث شده تا رفع تحریم‌ها اثری در اقتصاد ایران نداشته باشد.

زمانی که عنوان می‌شود که سوئیفت باز است و تحریم‌ها برداشته شده، اما تحریم دلاری همچنان پابرجاست به این معناست که یک خودرو بدون فرمان تحویل راننده شود و بگویند که ما خودرو را به شما تحویل دادیم. خب مشخص است که این خودرو حرکت نخواهد کرد. دلار پایه اصلی مراودات مالی جهان است و در زمانی که تحریم است به این معناست که تحریم‌ها همچنان پابرجاست و هیچ تاثیری در اقتصاد ایران نداشته است. خودروی بدون فرمان به درد ایران نمی‌خورد. همان طور که رهبر معظم انقلاب تاکید داشتند طرف‌های غربی باید همه تحریم‌ها را یکجا برمی‌داشتند، اما این گونه نشد و خلف وعده کردند.

اما دولتمردان رفع تحریم‌ها و برقراری رابطه با کشورهای جهان را مهم‌ترین دستاورد دولت یازدهم می‌دانند.

دولت یازدهم قبل از این‌که سکان امور کشور را در دست بگیرد، شعارهای تبلیغاتی خود را برای حل مذاکرات و رابطه با جهان تدوین کرده بود و طی سال‌های فعالیتش نیز روی این موضوع مانور می‌کرد، اما آنچه به دستمان رسیده، رفع تحریم و اجرای برجام نیست و فقط امتیازاتی است که به کشورهای غربی داده شده است. در مدت فعالیت سه ساله دولت یازدهم همیشه عنوان می‌شد که همه مشکلات اقتصادی کشور به تحریم گره خورده است، در حالی که ساختار اقتصادی کشور دارای ایراد است و نباید با امید مسائل را پیش برد؛ بلکه باید با نظرات و تصمیم‌های کارشناسی روی امور مختلف اقدام کرد.

حالا که معتقدید حال و روز اقتصاد کشور با امضای برجام تفاوتی نخواهد کرد، راهکار شما برای بهبود مشکلات اقتصادی چیست؟

بگذارید توضیحی بدهم و بعد به سوال شما پاسخ دهم. دولت اکنون اقتصاد را شرطی کرده و همه چیز را به تحریم گره زده، در حالی‌ که مشکلات کشور از این موضوع نیست و رفع تحریم‌ها نیز تاثیری در اقتصاد کشور نداشت. ما باید مسائل را به تفکیک از هم بررسی کرده و به حل موضوعات بپردازیم. وقتی موضوعات را با هم دخیل می‌کنیم قطعا کشور در رکود با قی خواهد ماند. برجام یک موضوع سیاسی است و نباید با مسائل خرد اقتصاد درگیر شود. ضمن این‌که وعده دولتمردان این بود که با طلوع خورشید برجام همه مشکلات اقتصاد ایران برطرف خواهد شد و کشورهای غربی با ایران رابطه برقرار می‌کنند، اما امروز شاهد این موضوع هستیم که طرف‌های غربی همه مواضع را به نفع خود در نظر گرفتند و تحریم‌های ایران را به نوع دیگری اعمال کردند.

یعنی حتی با برداشته شدن تحریم‌ها و ورود کشورهای دارای سرمایه به ایران نمی‌توان در کوتاه‌مدت امید به حل مشکل رکود داشت؟

این که برجام اجرا شده و تحریم‌ها برداشته شده شکی نیست. اکنون رفع تحریم‌ها از سوی کشورهای غربی اعلام شده، اما همچنان اقتصاد ایران در رکود قرار گرفته و اگر برجام می‌خواست مشکلات ایران را حل کند، باید کشور را دو دستی تقدیم غربی‌ها می‌کردیم. رئیس‌جمهور صحبت از برجام دو و سه می‌کند، اما باید پرسید که ما از برجام یک چه نتیجه مثبتی گرفتیم که قصد داریم آن را ادامه دهیم؟

ما از برجام یک نتیجه‌ای نگرفتیم که اکنون بخواهیم به برجام دو و سه فکر کنیم. دولت ابتدا برجام یک را به نتیجه برساند و تا پایان عمر دولت خود برجام‌های دیگر را مطرح کند. اشتغال همچنان با بحران روبه‌رو است، رکود در جامعه باعث ورشکستگی کارخانجات تولیدی شده و نقدینگی در کشور به بیش از هزار هزار میلیارد تومان رسیده است. همه این موضوعات نشان می‌دهد که برجام برای اقتصاد کشور تاثیر نداشته و باید رفتار دولتمردان در این زمینه اصلاح شود.