ناگفته‌های کرامت در بهشت هشتم

با وجود آن‌که ممکن است بارها برای زیارت امام رضا(ع) راهی مشهد و حرم مطهر شده‌ باشید، اما قطعا به همان اندازه اتفاق افتاده‌ است که در رواق‌ها و صحن‌ها گم شده‌ و به دنبال راه خروج یا ورود گشته باشید.

این تجربه را همه زائران پشت سر می‌گذارند، چراکه بارگاه امام هشتم 9 صحن و بیش از 28 رواق دارد. رواق‌ها همان اماکن سرپوشیده اطراف حرم هستند که هر یک نمادی از هنر اصیل اسلامی ایرانی به شمار می‌روند.

آنچه درباره بهشت هشتم نمی‌دانید

اما بیشتر زائران امام رضا از تاریخچه ساخت حرم، ضریح و گنبد طلا اطلاع چندانی ندارند. حتا نمی‌دانند مکانی که امروزه تبدیل به یکی از قطب‌های گردشگری مذهبی ایران شده در سال 203 ه.ق زمان شهادت امام رضا‌(ع)، امارتی در میان باغی بزرگ و زیبا بود که به حمید بن قحطبه والی توس تعلق داشت. درواقع، هنگامی که امام رضا‌(ع) به مرو می‌رفتند در بین راه در خانه حمید بن قحطبه فرود آمدند و محل تدفین خود را مشخص کردند.

بنای بارگاه امام هشتم در طول سال‌های گذشته با تغییرات فراوان همراه بود چنانکه آنچه هم اکنون به عنوان ضریح امام رضا می‌بینیم، در واقع پنجمین ضریحی است که طراحی شده‌ است و صلابت و استحکام کار قلمزنی آن چهار سال طول کشیده‌ است.

گفته می‌شود، اولین ضریح، مربوط به سده دهم قمری از جنس چوب و طلا و نقره بوده است که در زمان شاه طهماسب صفوی در سال 957 قمری روی مزار قرار داده‌اند که در کتیبه دور آن سوره هل اتی به خط ثلث نوشته شده بود.

سرداب

قطعا یکی از بخش‌هایی که طی چند سال گذشته مورد توجه زائران قرار گرفته است، سرداب است. اما بهتر است بدانید، در گذشته کف حرم نسبت به سطح زمین اطراف حدود دو متر گودتر بود و با توجه به بالاتر آمدن کف حرم در طول دوران‌های مختلف این اختلاف شدیدتر شد و سبب به‌وجود آمدن سردابی به شکل زیرزمین شد که امروزه با عبور از پله‌هایی که زائران را به بخش پایینی حرم راهنمایی می‌کند قابل دسترس است. در عین حال بهتر است بدانید که مزار (قبر) علی بن موسی الرضا حدود سه متر در زیر ضریح اصلی که در طبقه همکف حرم موجود است، در سرداب واقع شده‌ که سقف سرداب همان کف طبقه همکف حرم است. زمان دقیق به وجود آمدن سرداب مشخص نیست، اما گفته می‌شود در سده هشتم قمری به وجود آمده است.

گنبد طلا

گنبد طلا همان خورشیدی است که از همه جای شهر دیده می‌شود. خورشیدی که شب‌های مشهد را روشن می‌کند و زائران به عشق آقای خود به سوی آن رهسپار می‌شوند. این گنبد دارای دو پوشش است که در بالای ضریح قرار دارند. پوشش اول گنبد، سقف حرم است که مقعر و مقرنس بوده و به آن قبّه می‌گویند و پوشش دوم همان لایه خارجی گنبد مطلا است. در اطراف گنبد دو نیز کتیبه وجود دارد.

جذبه و جاذبه‌

جالب است بدانید، سالانه در حرم مطهر امام رضا(ع) بیش از 700 هزار مُهر نماز مورد استفاده و جایگزین مُهرهای شکسته و کثیف می‎شود.

درعین حال، حرم پاک امام، اضافه بر جلال معنوی و جذبه روحانی و زیبایی و شکوه معماری، مزین به برخی از نفایس و ماثر ارزشمند است، تعدادی از هدایای بزرگان و حکمرانان گذشته، در قاب‎هایی تعبیه شده، در مکان‎هایی از حرم مطهر، در برابر دید زائران قرار دارد. این جواهرات و نفایس که در هشت قاب چیده شده، شامل 267 شیء قیمتی و جواهرات از قبیل گردنبند، گوشواره، شمشیر، بازوبند، ساعت و... قرار گرفته است. این جواهرات با ارزش‌ترین اشیا در خزانه آستان قدس هستند.

گفته می‌شود، قدیمی‎ترین این اشیای ارزشمند سلیمانیه‎هایی است، با دور نقره که به 550 سال قبل باز می‌گردد و همچنین شمشیری جواهرنشان و خنجر الماس نشان و مروارید و تسبیح و انگشترهایی از الماس و برلیان درشت. آنچه که از اسناد پیداست آخرین شخص آیت‌الله واعظ طبسی، تولیت فقید آستان قدس رضوی بوده است که در اردیبهشت 1377 یک عدد گردنبند الماس با آویزهای الماس اهدایی مادر خویش را تقدیم کرد که طی صورتجلسه‌ای در خوانچه شماره 4 در دیوار بالاسر نصب شده است.

موزه‌ها

اگر نمی‌دانید، بدانید در حرم مطهر امام رضا(ع) موزه‌های متعددی وجود دارد. از موزه فرش گرفته تا موزه ظروف، سفال و هنرهای تجسمی. اگر به حرم امام‌رضا(ع) مشرف شدید، بازدید از این موزه‌ها را به عنوان مزه گردشگری کرامت از دست ندهید.

به عنوان مثال گنجینه فرش آستان قدس در سه طبقه مخصوص نمایش فرش به وسعت 6650 متر مربع بین صحن آزادی و رواق امام خمینی قرار دارد. این موزه با داشتن مجموعه‌ای غنی از قالی‌های نفیس که توسط دوستداران امام رضا‌(ع) اهدا شده یا برای استفاده در حرم خریداری شده به یکی از بزرگ‌ترین موزه‌های تخصصی فرش جهان تبدیل شده است.

موزه ظروف

این گنجینه در بر دارنده مجموعه‌ای زیبا از ظروف مختلف است که شامل ظروف سفالی از 1200سال قبل از میلاد تا 800 سال قبل از میلاد، دوره تاریخی حکومت مادها تا ساسانیان و دوره‌های اسلامی، ایلخانی، تیموری، صفوی و افشاریه است.

موزه هنر‌های تجسمی

گنجینه هنرهای تجسمی آستان قدس رضوی با هدف ترویج فرهنگ و هنر اسلامی در سال 1387 در طبقه اول ساختمان موزه مرکزی افتتاح شد. در این مجموعه 35 تابلو در 11 ویترین به نمایش گذاشته شده است. وجود آثار برجسته نقاشی از هنرمندان صاحب سبک ایران و جهان نظیر استاد کمال‌الملک، استاد شمس، ویلیام جیمز انگلیسی و بنیامین ویلیامز لیدر ایتالیایی و همچنین تابلوهایی از سبک‎های ناتورالیسم و رئالیسم این مجموعه را به بزرگ‌ترین گنجینه هنرهای تجسمی جهان اسلام تبدیل کرده است.