ایران و آمریکا؛ بازیگران اصلی تجارت گاز

در همین ارتباط برخی تحلیلگران بین‌المللی معتقدند با لغو تحریم‌ها، ایران در تلاش است به یک بازیگر بزرگ بازار بسرعت در حال رشد گاز تبدیل شود.

امروز گاز 30 درصد کل انرژی مصرفی در جهان را تشکیل می‌دهد و این رقم تا سال 2025، 30 درصد دیگر افزایش خواهد یافت و به 60 درصد می‌رسد.

ایران حدود شش تریلیون فوت مکعب گاز تولید می‌کند و مصرف گازش اندکی کمتر از این رقم است اما تولید گاز ایران تا سال 2030 به ده تریلیون فوت مکعب خواهد رسید.

با وجود تحریم‌های غرب، رشد تولید گاز طبیعی ایران همچنان ادامه دارد و فازهای بیشتری از بزرگ‌ترین میدان گاز طبیعی کشور یعنی پارس جنوبی به بهره‌برداری می‌رسد. میدان گازی پارس جنوبی که ایران با قطر در آن شریک است، در 24 فاز توسعه‌ یافته است. حدود نیمی از این فازها تکمیل شده است و ایران امید دارد باقی این فازها تا سال 2018 کامل شوند.

سهم پایین ایران از تجارت گاز

با این حال ایران تنها یک درصد تجارت گاز جهان را به خود اختصاص داده است و تقریباً 90 درصد گاز صادراتی‌اش را به ترکیه می‌فروشد، اما ساخت زیرساخت‌های عظیم گازی کشور به این معناست که ایران می‌تواند به هند، پاکستان، کویت و امارات نیز گاز صادر کند. همچنین کاهش یارانه‌ گاز به کاهش مصرف بی‌رویه این کالای اساسی در کشور پایان خواهد داد و گاز بیشتری برای صادرات فراهم خواهد کرد.

مهم‌تر این که، ایران در حال حاضر، در حال فعالیت بر روی چند گزینه برای پیوستن به «کلوپ بین‌المللی ال.ان.جی» است که آمریکا نیز عضو آن است و اروپا هدف میان و بلندمدت ایران است.

از این‌رو، اهمیت این داستان برای آمریکا بسیار واضح است. در دنیایی که مصرف گاز تا سال 2030 با رشد 40 درصدی به 470 میلیارد فوت مکعب در روز افزایش خواهد یافت، افزایش صادرات گاز ایران تأیید می‌کند ایران رقیب آمریکا در صادرات گاز خواهد شد.

البته باید گفت با آغاز سقوط قیمت نفت از میانه‌های سال 2014 میلادی، صنعت مایع‌سازی گاز طبیعی (ال.ان.جی) با فراز و نشیب‌های دشواری روبه‌رو شده است. با تغییر قیمت نفت خام، قیمت محموله‌های ال.ان.جی نیز با نوسان‌های زیادی روبه‌رو شده است؛ اما قیمت تمام‌شده این محصول به عوامل مختلفی نظیر زمان و مکان تحویل و چگونگی پرداخت بهای آن وابسته است.

در این شرایط تولیدکنندگان ال.ان.جی در حالی به استقبال قیمت‌های پایین در بازار رفته‌اند که ورود رقبای جدید به این بازار، شرایط دشوار و بی‌سابقه‌ای را فراهم آورده است.

توسعه طرح‌های گازی در دوره نفت ارزان

هم‌اکنون آثار پایین آمدن بی‌سابقه و غیرقابل پیش‌بینی بهای نفت خام در بازار گاز نیز قابل مشاهده است. در سال‌های گذشته که ما شاهد قیمت‌های بالا برای نفت در بازارهای جهانی بودیم، عملیات ساخت چند طرح بزرگ تولید ال.ان.جی در نقاط مختلف دنیا با ظرفیت تقریبی مایع‌سازی 150 میلیارد مترمکعب گاز طبیعی در سال آغاز شد.

از سوی دیگر، ساخت پروژه‌هایی با مجموع ظرفیت مایع‌سازی 200میلیارد مترمکعب گاز طبیعی تا پایان دهه کنونی میلادی، آغاز خواهد شد.

اما در یک سال اخیر، تداوم اجرای طرح‌های تولید ال.ان.جی کانادا با مخالفت‌های زیادی به دلیل آینده غیراقتصادی آنها روبه‌رو شده است. در کشور کانادا، سه پروژه بزرگ تولید ال.ان.جی در حال ساخت است که همه آنها در افق سال 2020 میلادی راه‌اندازی می‌شوند. دولت کانادا برای حمایت از این طرح‌ها اعلام کرده پروژه‌های تولید ال.ان.جی از معافیت‌های مالیاتی برخوردار خواهند بود.

کارشناسان معتقدند در سال 2020 میلادی، ما شاهد بازگشت تعادل به بازار نفت خام و تثبیت قیمت طلای سیاه خواهیم بود، لذا می‌توان امیدوار بود این پروژه‌های جدید بدون تأخیر زمانی یا با تأخیرهای اندکی راه‌اندازی شوند.

چشم‌انداز کوتاه‌مدت فروش ال.ان.جی

اگرچه در سال 2015 میلادی بازار ال.ان.جی در قاره پهناور آسیا با کمترین رشد در پنج سال اخیر روبه‌رو بوده است، اما پیش‌بینی‌های کارشناسان و مؤسسه‌های مطالعه بازار نشان می‌دهد در سال‌های فرارو، تقاضای ال.ان.جی با رشد روبه‌رو می‌شود.

پشت سر گذاشتن زمستان معتدل از دیگر عوامل رشد اندک تقاضای ال.ان.جی در ماه‌های گذشته بوده است. در ماه‌های پایانی سال گذشته میلادی، یک پروژه تولید ال.ان.جی در گینه استوایی با ظرفیت تولید هفت میلیون تن ال.ان.جی راه‌اندازی شد؛ اما بی‌تردید، مدیران این پروژه برای یافتن مشتریان خود با آینده پرفراز و نشیبی روبه‌رو خواهند بود.

در مجموع به نظر می‌رسد قیمت ال.ان.جی در سال 2016 میلادی، با کاهش روبه‌رو خواهد شد و علاوه بر سقوط قیمت نفت، باید عواملی نظیر نرخ رشد پایین اقتصاد جهانی و برنامه‌ریزی رهبران ژاپن برای راه‌اندازی مجدد نیروگاه‌های هسته‌ای را در شکل‌گیری بحران کنونی در نظر گرفت.

اما این شرایط را باید به معنای فرا رسیدن روزهای خوب برای خریداران ال.ان.جی به شمار آوریم. خریداران ال.ان.جی در سال‌های اخیر از قدرت چانه‌زنی بالایی بر سر قیمت پرداختی و چگونگی بازپرداخت بهای ال.ان.جی خریداری شده برخوردار شده‌اند.

تأثیر سقوط قیمت نفت خام بر بازار شناورهای غول‌پیکر انتقال ال.ان.جی از دیگر بخش‌هایی است که باید مورد توجه قرار گیرد. هم‌اکنون ساخت 158 شناور انتقال ال.ان.جی در سراسر دنیا سفارش‌گذاری شده و اگرچه در گذشته همراه با انعقاد قراردادهای بلندمدت فروش ال.ان.جی میان خریدار و تولیدکننده، سفارش‌گذاری ساخت شناورهای انتقال این محصول نیز انجام می‌شد، اما در سال‌های اخیر، چگونگی تأمین مالی ساخت این شناور دگرگون شده و زمان بازگشت هزینه‌های ساخت هر شناور بین پنج تا هشت سال در نظر گرفته شده است.

در همین حال، وجود ده‌ها شناور پهلو گرفته در پایانه‌های صادرات ال.ان.جی، شرایط اجاره این کشتی‌ها را نیز دگرگون کرده است.

راهی که در پیش است

صنعت ال.ان.جی را باید کسب و کاری درازمدت دانست که بر پایه عرضه و تقاضای گاز طبیعی بنیان نهاده شده است. صنعت ال.ان.جی توانایی خود را برای پاسخگویی به تغییرات ساختاری در بازاری نظیر پدید آمدن انقلاب منابع غیرمتعارف در ایالات متحده و کانادا و وقوع زمین‌لرزه فوکوشیمای ژاپن در سال 2011 میلادی نشان داده است. با وجود پدید آمدن همه این رویدادها، صنعت ال.ان.جی ثبات خود را حفظ کرده است.

خریداران بزرگ ال.ان.جی بویژه دولت‌های ژاپن و کره جنوبی نیز به دنبال تأمین امنیت درازمدت عرضه ال.ان.جی هستند. نکته قابل توجه دیگر در بازار ال.ان.جی را باید کمبود خوراک واحدهای مایع‌سازی گاز طبیعی در نقاط مختلف دنیا دانست. لذا تولیدکنندگان ال.ان.جی باید برای عملی کردن تعهدات خود بیش از گذشته در بخش اکتشاف و تولید از میادین جدید گازی تلاش کنند.

گویی زمان آن فرارسیده است که صنعت ال.ان.جی نیز همانند صنعت نفت در مسیر بهینه کردن سبد سرمایه‌گذاری‌ها و توقف سرمایه‌گذاری در واحدهای دارای بازده اندک اقتصادی گام بردارد. کاهش هزینه‌های غیرضروری در بخش‌های نیروی انسانی، مهندسی، ساخت و تأمین مواد اولیه از دیگر ضرورت‌های کلیدی در این صنعت به شمار می‌رود.

و سرانجام این که گاز طبیعی به عنوان پاک‌ترین سوخت فسیلی دنیای امروز به دلیل منافع چشمگیر زیست محیطی خود با بیشترین رشد در بازارهای جهانی به پیش خواهد رفت و به همین دلیل چشم‌انداز فردای صنعت ال .ان.جی، روشن‌تر از همیشه خواهد بود.