درختکاری نامناسب درتهران
وقتی درحدود 70سال پیش قلمه های چنار به صورتی فشرده بهم درکنار دو نهر آب قنات ، در مسیر تجریش تا میدان راه آهن کاشته شدند، کلیه عرصه ها و محیط اطراف آنها آزاد بودند و حالت طبیعی داشتند.
وسیله نقلیه عمومی نیز درشکه بود. پس ازگذشت نزدیک به 40سال ، این درختان دیگر در یک شرایط سخت شبیه به شرایط حاکم در یک مرکز شهر قرارگرفته بودند که با انواع استرس ها مواجه بودند.
عکس العمل این درختان به طور تدریجی پدیده هایی چون خزان پیش رس ، خشک شدن شاخه ها، کل تاج و یا کل درخت بود که در اینجا و آنجا مشاهده می شد. پس نگرانی ها از همان زمان آغاز شد.
این درختان سپس پیرتر و ضعیف تر و شرایط اطراف آنها نیز ازجنبه های گوناگون ازجمله فضای محدود، هوا، آب و بسترآلوده ، انواع صدمات... سخت تر شدند. نتیجه این که پدیده های یادشده شتاب و شدت بیشتری یا فتند.
نگرانی ها نیز تشدید شدند. طی سالهای اخیر با اضافه شدن برجهای بلند، که چسبیده به پیاده روهای باریک ، سربه فلک کشیدند، بی آن که مالکان آنها ملزم شوند معادل سطوح بتون و همچنین جمعیت اضافه شده به محیط در یک مساحت کافی فضای سبزدرختی مورد نیاز را ایجاد نمایند، شرایط سخت بیان شده به اوج خود رسید نگرانیها هم همین طور. امروزسن این درختان به بیش از 70سال می رسد.
چنانچه دیر زیستی طبیعی چنار به طور متوسط 250سال در نظرگرفته شود برای دیرزیستی شهری چنار در شرایط بسیارسخت توصیف شده انتظارنباید بیشتراز 50سال باشد. نتیجه این که چنارهای خیابان ولیعصرحدود 20-30سال است که دوره دیرزیستی شهری خودرا آغازکرده اند. پس جایگزینی این درختان دیگرباید یک موضوع عادی تلقی شود. البته این امکان وجود دارد که این دوره هنوز 20 - 30سال دیگرنیزبه طول بینجامد ؛ اما کلیه این درختان ازاقبال مساوی برای بقا برخوردارنیستند.
مرگ این درختان پدیده ای تدریجی خواهد بود، پس جایگزینی آنها نیزباید تدریجی باشد که این خود یک توفیق اجباری است ، زیرا شهروند به هیچ روی با تغییرات شدید و ناگهانی دروضعیت درختان شهری بویژه درختان خیابان موافق نیستند و هرنوع دخالتی روی این درختان باید تدریجی وآرام باشد.
جایگزینی از چند سال پیش ، البته بدون یک برنامه مدون وروشن با کاشت نهالهای چنار، گاهی در درون نهر وگاهی بیرون از آن در بخشهایی ازخیابان ولیعصرانجام گرفته است.
بررسی ها طی چندسال روی درختان چنار در خیابان های تهران نشان داد چنارهای جوان (کمتراز 20 - 30سال) درمقایسه با چنارهای مسن (بیشتراز 30 - 40سال) با مشکلات به مراتب حاد تری ازنظرسلامت و بقا مواجه هستند که این موضوع به طورقطع ازسخت ترشدن شرایط زیست محیطی طی سالهای اخیرناشی می شود.
چنارهای مسن ، بویژه وقتی ازفضای کافی برای رشد وتوسعه تاج بهره مند بودند، ازوضعیت سلامت و پایداری به نسبت رضایت بخشی برخوردارند.
نتایج بررسی های دیگرروی درختان چناردرخیابان های تهران که در چندسال اخیرتحت هرس سلیقه ای به روشهای بلند یا کوتاه قرارگرفته بودند به این شرح خلاصه می شود: بخشی ازدرختان هرس شده ، که درزمان انجام هرس با خشک شدن پیشرفته مواجه بودند، دربهاربعد جست دهی نداشتند، به طوری که سپس کف بر و حذف شده اند.
بخشی ازدرختان هرس شده درزمان هرس به طورموضعی ، به مقدارکم یا بیش خشک بودند، پس دربهاربعد جست دهی ضعیفی داشته اند که درسالهای بعد رشد چندانی نشان ندادند و درحال حاضررشد آنها متوقف شده و این درختان رو به زوال و خشکی کامل هستند یا خشک شده اند.
بخشی ازدرختان هرس شده که درزمان هرس سالم بوده اند در بهار بعدی جست دهی خوب و قوی الرشد و به نسبت با دوام داشته اند. اما درحال حاضرتاج به مراتب کم توسعه تری از زمان قبل هرس دارند.
نتیجه این که ، برخی ازخیابان ها پس ازانجام هرس سلیقه ای شدید روی درختان چنار، خالی از درخت و عاری ازسایه شده اند.
دکترمنوچهر امانی
عضو هیات علمی موسسه تحقیقات جنگلها و مراتع 
عضو هیات علمی موسسه تحقیقات جنگلها و مراتع
تازه ها
گوناگون
پیشنهاد سردبیر
در تپش این هفته، ماجرای فریب و تعرض در پوشش عرفانهای دروغین و رمالی را بررسی کردیم
پشت پرده اتاقهای دود و طلسـم
