آینده روابط ایران و انگلستان در سایه برگزیت

با توجه به این‌که هنوز زود است که به صورت همه‌جانبه در مورد تبعات و آثار چنین رویدادی در عرصه داخلی و سیاست خارجی بریتانیا مورد بررسی قرار گیرد و باید منتظر بود تا تاثیر این اتفاق را در حوادث و رویدادهای بعدی مشاهده کرد با این وصف، برخی از کارشناسان و صاحبظران درباره اثرپذیری چنین اتفاقی روی ایران اظهارنظر کرده‌اند. در این رابطه «جام سیاست» با حسن بهشتی‌پور، کارشناس مسائل بین‌الملل گفت‌وگو کرده است.

با توجه به رای‌گیری اخیر در بریتانیا درباره خروج از اتحادیه اروپا و نتیجه حاصله از آن،‌ وحدت اروپا چه وضعیتی از این پس خواهد داشت؟

این یکی از سخت‌ترین سوالاتی است که در طول تاریخ اتحادیه اروپا بوجود آمده و فکر می‌کنم خیلی از کارشناسان در پاسخ به این سوال مشکل دارند. از زمانی که اتحادیه اروپا به شکل پیمان ماتسریخت بوجود آمد،‌ این موضوع یکی از سخت‌ترین چالش‌هایی است که اتحادیه اروپا با آن مواجه بوده و تا پیش از این چنین تجربه‌ای نداشته است که یکی از موتورهای محرکه این اتحادیه از کار بیفتد. همیشه انگلیس، فرانسه و آلمان سه موتور محرکه اتحادیه اروپا بود و خروج انگلیس از اتحادیه حالا آن را با یک موتور خاموش روبه‌رو کرده است. فکر می‌کنم که دو سناریو را در این خصوص می‌شود پیش‌بینی کرد. یکی این‌که برخی از کشورها به تأسی از انگلیس همین مسیر را ادامه بدهند و زمینه جدایی خود از اتحادیه اروپا را فراهم کنند. کشورهایی مثل سوئد یا ایرلند، اسپانیا در بین دیگر اعضای اتحادیه اروپا محتمل به نظر می‌رسید که بخواهد تجربه‌ای مثل رای‌گیری انگلیس را داشته باشند. دوم این‌که خروج انگلیس یک عبرت برای سایر اعضا بشود، چون اعضای اتحادیه اروپا روی این قضییه مانور می‌دادند که در مسیر تشکیل ایالات متحده اروپا قرار گرفته‌اند و درصورت تحقق چنین هدفی،‌ قدرت مانور آنها را در برابر رقبایی مثل آمریکا و چین و روسیه تقویت خواهد کرد و کشورهایی که این عضویت را نپذیرند به تنهایی نمی‌توانند در برابر این قدرت‌ها کارشان را پیش ببرند. به گمان من، اتحادیه اروپا از این پس تلاش بیشتری خواهد کرد تا اصلاحات مورد نظر برخی از کشورها انجام شود و انتقاداتی که تا پیش از این متوجه اتحادیه اروپا بود نیز مرتفع شود تا از روند فروپاشی این اتحادیه جلوگیری بعمل آید. آنچه قطعی است از نظر اقتصادی اتحادیه اروپا در کوتاه‌مدت با ضرر و زیان روبه‌رو خواهد شد و سقوط بازار سهام و پایین آمدن قدرت برابر یورو در برابر دلار از جمله تبعات آن خواهد بود. از سویی دیگر، انگلیسی‌ها هم متضرر شدند. آنها گمان نمی‌کردند که بعد از رای‌گیری اخیر دچار مشکل شوند. پایین آمدن ارزش سهام و سقوط ارزش پوند که در طول 30 سال گذشته بی‌سابقه بوده است، از جمله چالش‌هایی بود که انگلیس با آن مواجه شد. به نظر می‌رسد که نتیجه آرا هم حزب محافظه‌کار و هم حزب کارگر را دچار چالش جدی کرد. به تعبیر دیگر هم دولت حاکم و هم دولت سایه هر دو درگیر تبعات این رویداد هستند. آقای جرمی کوربن که رئیس حزب کارگر است با استعفای اعتراض‌آمیز 11 وزیر دولت در سایه مواجه شده و حتی پارلمان انگلستان رای اعتماد خود را از وی پس گرفته است. از سویی دیگر، آقای کامرون نخست‌وزیر دولت نیز استعفا خود را اعلام کرده و ممکن است وزیر کشور یا شهردار سابق لندن جایگزین او شوند. در هر صورت با وضعیت اخیر، حزب محافظه‌کار به سمت محافظه‌کاری بیشتر پیش خواهد رفت و در مجموع یک خانه‌تکانی اساسی در عرصه داخلی سیاست انگلیس پیش خواهد آمد.

آیا خروج انگلیس از اتحادیه اروپا روی سیاست‌خارجی این کشور هم تاثیر خواهد گذاشت؟

به احتمال زیاد می‌شود حدس زد که اگر خروج انگلیس از اتحادیه اروپا قطعی شود این کشور تمایل بیشتر پیدا خواهد کرد که به ایالات متحده آمریکا نزدیک‌تر شود. به عبارت دیگر، این اتفاق باعث اتحاد انگلوساکسونی خواهد شد. اما به نظر نمی‌رسد که این رویداد، در نوع روابط ایران و انگلیس تحول و تغییری ایجاد کند. روابط ایران با این کشور در دوره‌های مختلف وابسته و بند به روابط اتحادیه اروپا نبوده است و به عبارت دیگر ملاحظات اتحادیه اروپا تاثیرگذار در روابط ایران و انگلیس نیست.

آیا این اتفاق روی توافق هسته‌ای ایران و 5+1 هم اثر منفی می‌گذارد؟

بعید می‌دانم چنین اتفاقی بیفتد. توافق هسته‌ای براساس روابط میان ایران و کشورهای موسوم به 5+1 تنظیم شده و اتحادیه اروپا هم در این زمینه نقش واسطه‌گری داشته است. به عبارت دیگر متعهدان به برجام، ایران و کشورهای 5+1 هستند نه اتحادیه اروپا. البته این اتحادیه نقش پشتیبانی از برجام را نیز دارد اما فکر نمی‌کنم، خروج انگلیس از اتحادیه باعث شود این کشور به تعهدات درباره برجام عمل نکند. این مساله هم ارتباطی با موضوع خروج انگلیس از اتحادیه و روی کار‌ آمدن دولت‌ها براساس دیدگاه‌های حزبی در این کشور ندارد.

نفع و ضرر ایران از اتفاق اخیری که برای انگلیس رخ داد، چیست؟

خیلی‌ها در کشور تمایل دارند که ضررها و سودهایی را برای ایران به این قضییه نسبت بدهند. آنهایی که معتقدند روند اجرایی انگلیس از اتحادیه اروپا بر منافع ایران تاثیر خواهد داشت در پی بیان این مساله هستند که وجود اتحادیه اروپای قوی در برابر آمریکا به نفع ایران است و اگر این اتحادیه تضعیف شود یارای برابری با ایالات متحده آمریکا را ندارد. آنها معتقد اتحادیه اروپایی قوی رقیب جدی برای آمریکا خواهد بود. با این وصف باید گفت که در طول 30 سال گذشته تجربه نشان داده که اتحادیه اروپا هیچگاه رقیبی در برابر آمریکا محسوب نمی‌شده و حتی در مقابل ایران نیز با ایالات متحده همسویی داشته است. بنابراین تردید دارم که تقویت یا تضعیف اتحادیه اروپا نفع و ضرری برای ایران داشته باشد. در عرصه سیاست مقابله ما با آمریکا یک موضوع است و بحث روابط ما با اتحادیه اروپا هم موضوع دیگری است. در بسیاری از موارد میان اتحادیه اروپا با آمریکا همسویی وجود دارد اما در عین حال در برخی از موارد منافع متفاوتی در بعضی از زمینه‌ها دارند که اگر ما بتوانیم از این تفاوت منافع اروپا و آمریکا به نفع خودمان استفاده کنیم،‌ سود می‌بریم.

تاثیر اتفاق اخیر باعث قدرت‌گیری راست‌گراها در اروپا خواهد شد؟

یکی از دلایلی که باعث تصمیم مردم انگلیس برای جدایی از اتحادیه اروپا شد،‌ تقویت راست‌گراها در اروپا بود. متاسفانه ما شاهد قدرت‌گیری راست‌گرایان افراطی در بین اروپاییان و همین‌طور انگلیس بودیم. فعالیت‌های راست‌گرایان در انگلیس باعث شد تا بیشتر مردم انگلیس در رای‌گیری به خروج این کشور از اتحادیه اروپا پاسخ مثبت دهند. راست‌گرایان در بریتانیا توانستند با تبلیغات افراطی نظر مردم انگلیس را به سوی خود جلب کنند. طبعا با توجه به این‌که نتیجه انتخابات انگلیس همسو با نظر راست‌گرایان افراطی بود این احتمال وجود دارد که با توجه به این‌که به نتیجه مطلوب خود رسیدند، بخواهند اهداف و برنامه‌های خود را در سایر کشورهای اروپایی هم به مرحله اجرایی برسانند.

آیا نتیجه اخیر رای‌گیری در انگلیس، افزایش تنش در عرصه روابط کشورهای اروپایی را در پی خواهد داشت؟

واقعیت این است که این بزرگ‌ترین ضربه‌ای است که تاکنون اتحادیه اروپا دریافت کرده و هنوز به خاطر این اتفاق در بهت بسر می‌برد. با این وصف هنوز ارزیابی دقیق در مورد این رویداد و تبعات آن کاری دشوار است اما می‌شود گفت که این تجربه تلخ می‌تواند در این اتحادیه تکرار شود و به جدایی کشورهای بیشتری بینجامد. مگر این‌که اعضای این اتحادیه با یک هم‌اندیشی اصلاحات لازم را در نحوه اداره آن اجرایی کنند.