اسکناس نعنایی در مقابل انجمن بانکی

دلیل این امر نه به خود پول که به روابط، اطلاعات و دیگر عوامل مهم برمی‌گردد. بنابراین وقتی سایت یا نرم‌افزار مدیریت مالی می‌نویسید، حواستان را باید بیش از پیش جمع کنید. کاری که البته سرویس وسابی (Wesabe) انجام داد؛ اما به قیمت نادیده گرفته شدن عوامل دیگری که شاید به نظر این‌قدر مهم نمی‌رسیدند.

بانکِ انجمنی یا انجمن بانکی

استارت سایت وسابی از دسامبر 2005 در سانفرانسیسکو زده شد. جایی که دو موسس آن، جیسون نایت (Jason Knight) و مارک هدلاند (Marc Hedlund) که دوستان قدیمی بودند، تصمیم می‌گیرند یک سایت مدیریت پول و صرفه‌جویی برای کاربران تاسیس کنند. با تلاشی یکساله، سایت نوامبر 2006 با این شعار بالا می‌آید: «وسابی، انجمنی از افراد واقعی درگیر با مسائل پولی واقعی است.» و البته نقطه‌ تاکید این جمله در شرکت تازه‌کار وسابی بر کلمه‌ انجمن بود.

وقتی کاربری وارد سایت می‌شد، یکی از اولین کارهایی که می‌توانست انجام دهد، آپلود صورتحساب خرج‌های کارت‌های اعتباری‌اش بود. می‌پرسید این صورتحساب را برای چه می‌خواست؟ پاسخ در هسته‌ اصلی وسابی نهفته بود؛ تحلیل. اگر الان فکر می‌کنید کدام آدم عاقلی اطلاعات مالی‌اش را به یک سایت می‌دهد برایش تحلیل کند، قدرت تحلیل وسابی و البته قدرت بیشتر انجمن را دست‌کم گرفته‌اید! وسابی تا حد خوبی می‌توانست خرج‌های افراد را تحلیل کند و اطلاعات آن را شسته‌رفته به آنها نشان دهد. این‌که کجاها و روی چه محصولاتی بیشتر خرج کرده‌اند یا بیشترین آبونمان را در ماه به چه سرویسی داده‌اند.

اما این قابلیت با وجود کاربردی بودن، چیزی نبود که وسابی را جذاب می‌کرد. عامل اصلی جذابیت وسابی، جمع‌آوری داده‌های مالی از دیگر کاربران و نمایش آن به‌صورت نکاتی در کنار داده‌های هر کاربر بود. یعنی استفاده از نکات انجمنی برای مشاوره‌ مالی. برای مثال، فرض کنید شما در ماه 50 هزار تومان صرف اینترنت ADSL می‌کنید. حال وقتی شما این اطلاعات را به سایت وسابی می‌دادید، در کنار این مبلغ، نکته‌ای قرار گرفته بود که نوشته بود کاربران وسابی به‌طور متوسط 32 هزار تومان در ماه خرج اینترنت می‌کنند. با وجود این نکته، متوجه می‌شدید شما از تعداد زیادی کاربران دیگر، هزینه‌ بیشتری را خرج سرویس اینترنت می‌کنید و احتمالا بتوانید با تغییر سرویس‌دهنده کمی در هزینه‌‌هایتان صرفه‌جویی کنید. این تحلیل جمعی نه فقط در مورد مبالغ که حتی در مورد شرکت‌های مختلف هم بود و ممکن بود نکته‌ای به شما یادآوری شود که اغلب کاربران سایت از سرویس‌دهی فلان سرویس‌دهنده‌ اینترنت راضی نیستند.

البته کنار این قابلیت‌های انجمنی، وسابی دارای دیگر امکاناتی بود که از یک سایت مدیریت دخل‌و‌خرج انتظار می‌رفت: تعیین اهداف، بررسی عملکرد در بازه‌های زمانی مختلف و... .

اسکناس‌ نعنایی

شروع به کار وسابی در نوامبر 2006 همراه بود با هیجان‌ ورود یک سرویس جدید به زمینه‌ای که کمتر شرکتی وارد آن شده بود. تا حدود یک سال از تاسیس وسابی، سایت‌ها در مورد استفاده از این سرویس جذاب و جدید مطلب می‌نوشتند و مصاحبه‌ها با موسسان انجام می‌شد. بخصوص آن‌که این شرکت توانسته بود مبلغی برابر با چهار میلیون دلار از سرمایه‌گذاران برای ادامه‌ کار جذب کند. خلاصه ‌آن‌که در طول این زمان، تمام توجه‌ها به وسابی و ویژگی‌های نوین آن در زمینه‌ تحلیل مالی شخصی بود. غافل از آن‌که سرویس دیگری نیز در این یک سال چراغ‌خاموش مشغول به کار بوده است. شرکتی که با ورودش به این زمین، تمام معادلات وسابی را بر هم ریخت.

تقریبا ده ماه پس از راه‌اندازی وسابی در سپتامبر 2007، سایت دیگری برای مدیریت مالی شخصی با نام مینت (Mint.com) راه‌اندازی شد. نامی عجیب (Mint به معنای نعنا) که از همان ابتدای کار به واسطه‌ راحت‌تر‌بودن بیانش، دهان‌به‌دهان میان کاربران چرخید، حتی اگر ارتباط آن را با پول و مسائل مالی متوجه نمی‌شدند!

البته نبود برخی قابلیت‌های وسابی در مینت به چشم می‌آمد، اما کم‌کم که میزان استفاده از آن بالا رفت، طعم خوب نعنا در دهان کاربران مزه کرد! مینت محیط زیباتری داشت و با اسم خوش‌آهنگش خیلی سریع توانست تعداد کاربرانش را افزایش دهد. تجربه‌ کاربری جذاب‌تر آن هم با وجود قابلیت‌های کمتر نسبت به وسابی، کمک بسزایی در گسترش دامنه‌ کاربری‌اش داشت.

طناب نام و چاه شکست

محیط و تجربه‌ کاربری بهتر مینت جواب داد و پس از دریافت 31 میلیون دلار سرمایه در طول چند سال بعد از تاسیس بتدریج موفق شد وسابی را از دور رقابت کنار بزند. عرضه‌ نرم‌افزارهای تلفن همراه این دو سرویس هم زمینه‌ دیگری بود که مینت اهمیت محیط کاربری را به رخ رقیبش بکشد. سرانجام، در نوامبر 2009، شرکت اینتویت (Intuit)، از فعالان سرویس‌های مدیریت مالی، آن را به مبلغ 170 میلیون خرید تا تیر خلاصی شود بر وسابی که در کمتر از یک سال بعد یعنی در جولای 2010 با اعلام در صفحه‌ اصلی سایت به کار خود پایان داد.

سکه‌ توجیه

اکتبر 2010 (سه ماه پس از شکست وسابی)، مارک هدلاند، یکی از دو موسس شرکت، در وبلاگش پست جنجالی، اما صادقانه‌ای در مورد اشتباه‌هایی که باعث شکست وسابی در مقابل مینت شد، نوشت. از دید او، نه نام رند مینت و نه طراحی خوب هیچ‌کدام عوامل اصلی پیروزی‌اش نبود. بلکه هدلاند معتقد بود تجربه‌ کاربری ضعیف‌تر و استفاده نکردن از ابزارهای آماده برای رساندن سریع‌تر محصول به کاربران باعث شکست شرکتش شده بود. البته افشاگری او در مورد این‌که مینت برای جذب کاربران میلیون‌ها دلار به موتورهای جستجو داده و مقایسه‌ نام وسابی با مینت از نظر عجیب بودن، از نکاتی بود که باعث بحث‌های زیادی در محفل‌های مجازی مختلف شد.

درس‌ها

سعی نکنید چرخ را دوباره اختراع کنید! اگر وسابی از همان ابزار آماده‌ای که مینت از آن بهره برد (یعنی Yodlee) استفاده کرده بود، می‌توانست در رقابت خودش را جلوتر از مینت قرار دهد.

نام محصول یا برند را دست‌کم نگیرید! جالب است بدانید مینت برای خرید دامنه‌ mint.com مبلغی حدود دو میلیون دلار هزینه کرد! اسم خوب سلاحی است که به وقتش می‌تواند خیلی کاری باشد.

در تولید محصول آن‌قدر درگیر نکات فنی نشوید که از تجربه‌ کاربری غافل شوید! اولین چیزی که کاربران از نتیجه‌ تلاش شما می‌بینند، واسط کاربری و تجربه‌ کاربری آن است. پس هزینه‌ کردن روی آن اهمیت دارد.

محمود صادقی